Stads- en dorpsgezichten

Beschermde stads- en dorpsgezichten

In Nederland zijn meer dan 400 door het rijk aangewezen beschermde stads- en dorpsgezichten. De wettelijke grondslag hiervoor ligt in artikel 35 van de Monumentenwet 1988. Daarnaast zijn er gemeenten die op basis van de lokale erfgoedverordening gemeentelijke beschermde gezichten hebben aangewezen.

Voor gemeenten, erfgoeddeskundigen en geïnteresseerden heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed twee gidsen uitgebracht:
  • De gids Beschermde stads- en dorpsgezichten geeft meer inzicht in de achtergrond en de doelstelling van het instrument.
  • De gids Stads- en dorpsgezichten en het bestemmingsplan gaat in op de verankering in een beschermend bestemmingsplan, inclusief de wetten en regels die gelden.

    auteur: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed                                       laatst bewerkt 29 juli 2014

Historisch karakter

Wanneer is een gebied van cultuurhistorisch belang?
Dat kan in de loop van eeuwen zo gegroeid zijn. Bijvoorbeeld in de binnenstad van Leiden of Sneek. Het kan ook ontworpen zijn. Zoals de mijnkoloniën in Zuid-Limburg of de villaparken in het Gooi. Ook het industrielandschap van de Koningin Wilhelminahaven in Vlaardingen is zo waardevol dat het voor bescherming in aanmerking komt.

auteur: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed                                       laatst bewerkt 24 juli 2014

Aanwijzen stads- of dorpsgezicht

De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de minister van Infrastructuur en Milieu kunnen een waardevol gebied aanwijzen als rijksbeschermd stads- of dorpsgezicht. Om zodoende het historisch karakter nu en in de toekomst veilig te stellen. Dit gebeurt met het bestemmingsplan dat de gemeente opstelt in vervolg op de aanwijzing.
De aanwijzing gaat per periode. Op dit moment rondt het Rijk de aanwijzing af van gezichten die ontstaan zijn in de periode 1850-1940.


Bescherming stads- of dorpsgezicht

De bescherming van een gezicht betreft de historische structuren. Dat betekent dat nieuwe gebouwen kunnen worden toegevoegd in een beschermd gezicht. Ook kan het gebruik van een gebouw veranderen, mits dit past in het historisch gegroeide karakter.

Bescherming van gezichten en bescherming van objecten kunnen elkaar aanvullen, maar niet vervangen. De gezichtsbescherming richt zich op de stedenbouwkundige karakteristiek en wil het toekomstig functioneren daarvan veiligstellen. De objectbescherming wil het architectonisch beeld veiligstellen en de authenticiteit van het materiaal behouden.

Subsidieregelingen?

Er bestaan geen subsidieregelingen voor beschermde stads- en dorpsgezichten. Het is ook niet zo dat de panden die binnen een beschermd gezicht vallen automatisch de status van beschermd monument krijgen.

auteur: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed                                       laatst bewerkt 29 juli 2014

Facts

Hoeveel werelderfgoed telt Nederland? Hoeveel rijksmonumenten zijn er? Antwoorden op deze en vele andere vragen over het erfgoed in Nederland zijn te vinden in de Erfgoedmonitor. In een infographic geeft de Rijksdienst nu voor het eerst een korte blik op de feiten en cijfers die op 1 januari 2015 bekend waren.

Maps

Kaart van historische steden in Nederland en het eerste jaar van vermelding van stadsrecht in klassen van 100 jaar.

Kaart van Nederland met daarop de beschermde stads- en dorpsgezichten per 1 januari 2008 (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Kaart van Nederland met het aantal beschermde stads- en dorpsgezichten per provincie van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Multi media

Video "Verleden in de toekomst" van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Publications

Brochure waarin voor het archeologische, cultuurlandschappelijke en gebouwde erfgoed afzonderlijk weergegeven wordt, wat bekend is over de staat van dat erfgoed en de factoren die daar invloed op hebben.