Q-koorts

Wat is Q-koorts

Q-koorts is een infectieziekte die van dieren op mensen kan overgaan (zoönose). In Nederland zijn vooral besmette melkgeiten en melkschapen de bron voor mensen. Q-koorts is niet van mens op mens overdraagbaar. Tussen 2007-2011 was er een Q-koortsepidemie in Nederland.

Na een piek, forse daling aantal Q-koortspatiënten

Q-koorts kwam tot 2007 in Nederland af en toe voor. Jaarlijks werden gemiddeld 15 mensen met deze ziekte gemeld. Van 2007 tot en met 2010 vond in Nederland de grootste Q-koortsepidemie plaats die ooit in de wereld waargenomen werd. Meer dan 4000 patiënten werden gemeld en tienduizenden drachtige geiten en schapen werden geruimd. De meeste patiënten werden besmet door inademing van bacteriën die door de wind vanuit geïnfecteerde bedrijven verspreid waren. Door maatregelen van de overheid (ruimen van besmette bedrijven en vaccinatie) is de Q-koorts epidemie gestopt. Jaarlijks krijgt het RIVM enkele meldingen van nieuwe Q-koorts patiënten.

Actuele cijfers kunt u vinden op de website van het RIVM.

Laatst bewerkt: 12 december 2016

Symptomen en besmetting

Q-koorts is een ziekte die veroorzaakt wordt door een bacterie (Coxiella Burnetti) die vooral geiten en schapen, maar ook andere dieren, bij zich dragen.

Ziekteverschijnselen

Q-koorts is niet altijd te herkennen. Meer dan de helft van de mensen met Q-koorts heeft geen klachten. De mensen die wel klachten hebben, hebben vaak een griepachtig ziektebeeld. Soms verloopt Q-koorts ernstiger. Dan begint de ziekte in korte tijd met heftige hoofdpijn, hoge koorts en een longontsteking met droge hoest en pijn op de borst. Soms kan Q-koorts tot een chronische infectie leiden. Dan is er vaak een ontsteking aan het hart.

Besmetting

Q-koorts kan je oplopen door het inademen van lucht waar de bacterie in zit. De bacterie komt in de lucht tijdens het lammeren van besmette geiten of schapen. Vooral vruchtwater en de moederkoek van besmette dieren bevatten grote hoeveelheden bacteriën. De bacterie kan ook in melk, mest en urine zitten, maar niet in het vlees van de geit of het schaap. Ook andere dieren zoals koeien en huisdieren kunnen besmet zijn en de infectie overdragen op mensen. In Nederland is dit nog niet of nauwelijks gebeurd.

Vaccinatie

Er is in Nederland alleen een vaccin voor dieren beschikbaar. Lees meer over Q-koorts op de website van het RIVM.

Laatst bewerkt: 12 december 2016

Vaccinatieplicht schapen en geiten

Alle publieksbedrijven, professionele melkschapen- en melkgeitenbedrijven (bedrijven met meer dan 50 dieren) en opfokbedrijven met meer dan 50 dieren die bestemd zijn voor de melkproductie, zijn verplicht om jaarlijks hun schapen en geiten voor 1 augustus te vaccineren. Ook moet de registratie van de uitgevoerde vaccinatie voor 1 augustus in de I&R-database verwerkt zijn. Dieren ouder dan 3 maanden die aangevoerd worden op een keuring of tentoonstelling moeten ook gevaccineerd zijn, uiterlijk 3 weken voor het evenement. De NVWA informeert alle professionele melkschapen- en melkgeitenbedrijven en opfokbedrijven per brief over de vaccinatieregels. Meer informatie bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

laatst bewerkt 12 december 2016

Besmetting met de Q-koortsbacterie is niet te voorkomen. De bacterie wordt namelijk via de lucht ingeademend.

  • Bent u zwanger of een hartpatiënt? Of heeft u een afweerstoornis? Vermijd dan in ieder geval direct contact met melkgeiten en melkschapen.
  • Woont u in een gebied waar Q-koorts voorkomt of bent u daar geweest? Wees dan extra alert op klachten die passen bij Q-koorts, zoals koorts met hoofdpijn of hoesten. Ga tijdig naar de huisarts.


Vermijd consumptie van rauwe melk of rauwe melkproducten. De bacterie wordt inactief door pasteurisatie of koken. Meer informatie over voeding en het risico op q-koorts vindt u bij de Nederlandse Voedsel- en warenautoriteit.

Laatst bewerkt 12 december 2016

Facts

Aantal Q-koortspatiënten gedurende de Q-koorts epidemie tussen 1 januari 2009 en 31 december 2010.

Aantal gemelde Q-koorts-patiënten met bekende 1e ziektedag naar week van begin symptomen. Periode: 01-01-2007 tot 26-09-2013

Instruments

Deze toolkit gaat over Q-koorts en het herkennen en voorkomen van deze ziekte. Hij ondersteunt (communicatie)professionals die werken op het gebied van publiekscommunicatie over gezondheid.

De richtlijn "Q-koortsvermoeidheidssyndroom" (QVS) heeft tot doel uniformiteit te bereiken in de diagnostiek en behandeling van QVS.

De richtlijn "Q-koorts" heeft tot doel uniformiteit te bereiken in de diagnostiek en behandeling van Q-koorts.

Maps

Kaart met overzicht van Q-koortsincidentie per gemeente in de periode 2007-2011.

Op de  kaart staan de gebieden in Nederland aangegeven waar Q-koorts is aangetroffen op melkgeiten- en melkschapenbedrijven. In deze gebieden lopen mensen mogelijk een verhoogd risico om Q-koorts te krijgen.

Kaart met overzicht van Gemelde Q- koortspatiënt in 2013 Bedrijfslocaties van melk leverende schapen- en geitenbedrijven met constatering Q-koorts.

Kaart met overzicht van Gemelde Q- koortspatiënt in 2012 Bedrijfslocaties van melk leverende schapen- en geitenbedrijven met constatering Q-koorts.

Publications

Beschrijving van de Q-koorts epidemie in Nederland.