Atlas in de klas

Docent Jelle Kabbes is een fervent gebruiker van de Atlas Leefomgeving. Hij laat zijn leerlingen geregeld stoeien met de kaarten. "Het is net als gamen, ze zitten zelf aan de knoppen. Door allerlei kaarten en informatie te combineren, kun je zelf de uitkomst beïnvloeden. Daarmee ontwikkelen ze een betere blik op de wereld." We praten met Jelle over de inzet van de Atlas in het middelbaar onderwijs.

Jelle geeft lessen aardrijkskunde en is betrokken bij een onderzoeksproject van GLOBE. Als ‘veronderwijzer' ontwikkelt hij onderwijsproducten voor instanties, branche-organisaties en bedrijven. Deels willen zijn klanten jongeren bereiken en betrekken, deels een beroepsgroep of branche promoten onder de jeugd. Jelle: "Een zeer leuke en creatieve uitdaging." De afgelopen tijd heeft hij meegeholpen om het Atlasthema Nachtelijk licht te actualiseren. De bijbehorende kaarten zet hij in op school. Maar ook onderwerpen als bodem, lucht en de overstromingskaarten worden door hem gebruikt om kennis over te brengen.

Aan de slag in de klas
Deze man is bevlogen en heeft dan ook talrijke voorbeelden van klasse-opdrachten waarmee zijn scholieren aan de slag gaan. Jelle: "Een van de opdrachten bestaat eruit dat leerlingen eerst een kaart van Nederland tekenen, uit hun hoofd. Daarna vraag ik waar zij denken dat de meeste nachtelijke verlichting voorkomt. De scholieren vullen vervolgens op hun zelfgetekende kaart de lichte en donkere plekken in. Daarna zetten we de Atlas Leefomgeving op, zoeken de juiste kaart en vergelijken die kaart met de zelfgemaakte kaarten. Het gaat dan om het verklaren van de kaart." Wat Jelle betreft is dat nog niet het eindpunt. "Graag zou ik verder willen gaan, door ze meer te laten onderzoeken over de effecten van licht op flora en fauna."

Kaarten met mooie kleuren spreken de leerlingen het meest aan. Ze vinden de Algemene Hoogtekaarten van Nederland dan ook prachtig. "Ik laat op het grote scherm links een afbrekende ijskap zien en rechts deze hoogtekaart.  Met vervolgens de vraag: welke conclusies zou je hier uit kunnen trekken?  Het is ontzettend leuk om te zien waar ze vervolgens mee op de proppen komen. De een tekent een stadsstrand met een bord ‘Amersfoort' erop en de ander toont een plaatje met Nederland ingekaderd door een 15 meter hoge dijk."

Zijn meeste lessen vinden plaats in Veenendaal. De kinderen komen uit een grotere regio. Zowel scholieren vanaf de Rhenense stuwwallen als vanuit de laaggelegen delen van het rivierengebied en Veenendaal zitten samen in een klas. "Als we overstromingskaarten en hoogtekaarten combineren, gaan ze bij elkaar kijken wie het eerst water in huis heeft en wie juist droge voeten houdt."

Globe project
Het Globe project is een internationaal netwerk van scholen en wetenschappers dat onderzoek doet naar milieu en natuur in de schoolomgeving. In het kader hiervan is Jelle bezig met lichtmetingen. De kinderen zijn 's avonds de straat op geweest, om met behulp van een zelfgemaakte spectroscoop te meten welk type licht wordt uitgezonden. Dit instrument kan namelijk licht van een gloeilamp, spaarlamp of ledlamp onderscheiden.  De uitkomsten worden verwerkt in een kaart Jelle: "We zijn daar nu nog mee aan de gang, maar we zullen veel verschillen zien tussen buurten en wijken. Hoe leuk zou het zijn als leerlingen vervolgens campagne gaan voeren om duurzamere verlichting te promoten? En dan na een paar maanden natuurlijk weer meten om te kijken wat het effect is.

Te bereiken doelen
Er valt heel veel te leren met de Atlas Leefomgeving. "Het mooie is dat je leerlingen bijbrengt hoe je zaken aanschouwelijk kunt maken. Het gaat om de interpretatie van kaarten en het ontwikkelen van inzicht. Vooral het zelf aan de knoppen zitten is een belangrijk element. Daardoor is het een autonoom proces, waarbij je zelf op zoek kunt gaan naar uitkomsten. Vaak gaan leerlingen op zoek naar uitersten, naar extremen. Ze speuren naar waar een bepaald fenomeen heel sterk voorkomt. De hoogste, de natste, de plek met de meeste lichthinder. Vervolgens kun je gaan vergelijken én conclusies trekken."

De Atlas Leefomgeving krijgt vele complimenten van Jelle. Toch zijn er ook een paar kritische noten. "Het is nog niet in leerlingentaal, dat vind ik jammer. Misschien is het mogelijk om een aparte ingang te maken voor het onderwijs." Dat zou volgens hem goed zijn tegen de overdaad aan informatie die niet altijd heel eenvoudig te doorgronden is. Jelle: "Het is gemakkelijk om in de Atlas te verzuipen."

Inkijkje
Tijdens de lessen van Jelle krijgen de leerlingen ook inzicht in wetenschap. Immers, er wordt flink wat gemeten en berekend voor de kaarten. Maar het is tevens een inkijkje in de wereld van geodata en kaarten. "Erg leuk dat er op enig moment een scholier zegt: "Meneer, kun je dit ook worden?" Dat zijn de cartografen in spé."

Foto: Jelle Kabbes