De veteranenziekte (legionellose) is een infectie van de luchtwegen en de longen. De infectie wordt veroorzaakt door de legionellabacterie.

Iedereen kan een besmetting met de legionellabacterie oplopen.

Er bestaat geen vaccinatie tegen de legionella-infectie.

Wat is veteranenziekte?
De veteranenziekte (legionellose) is een infectie van de luchtwegen en de longen. De infectie wordt veroorzaakt door de legionellabacterie. De veteranenziekte komt in Nederland regelmatig voor. Er bestaat ook een tweede vorm van de ziekte: de legionellagriep ofwel Pontiac fever, een veel minder ernstige vorm die in Nederland vaker voorkomt. De legionellagriep wordt hier verder niet besproken.

Jaarlijks worden 200-300 gevallen van de veteranenziekte gemeld bij de GGD'en. Ongeveer de helft hiervan is zeer waarschijnlijk buiten Nederland opgelopen. Slechts in een zeer klein aantal gevallen kan de besmetting met zekerheid worden teruggeleid naar een specifieke bron.

Bronnen van besmetting
Bij verneveling van water (bij natte koeltorens, maar bijvoorbeeld ook bij douches of whirlpools) kan de bacterie in de lucht komen en ingeademd worden. Wereldwijd staan natte koeltorens bekend als belangrijke besmettingsbronnen. Natte koeltorens zorgen voor afkoeling van een gebouw of industrieel proces via het vernevelen van water in een open constructie. De koeltorens zijn vaak groot van omvang en bevinden zich op grote hoogte. Bij onvoldoende beheer en onderhoud kunnen de versproeide waterdruppels teveel legionellabacteriën bevatten.

Drinken van met Legionella besmet water leidt niet tot ziekteverschijnselen. Mensen kunnen elkaar niet besmetten met de legionellabacterie.

Momenteel wordt er gewerkt aan de online-tool natte koeltorens. Deze tool moet helpen de aanwezige torens in kaart te brengen. In het voorjaar van 2016 zal de kaart van natte koeltorens, inclusief de meldingentool, voor iedereen beschikbaar worden.

laatst bewerkt 22 december 2015

 

 

Ziekteverschijnselen
De meeste mensen die besmet raken met legionella, worden niet ziek. Maar een klein deel van de mensen die besmet raken, krijgt de veteranenziekte. Als er wel ziekteverschijnselen optreden, gebeurt dat meestal vijf à zes dagen na de besmetting (met een uitloop van twee tot twintig dagen). De veteranenziekte begint met lichte koorts, spierpijn en zich niet lekker voelen. Na enkele dagen ontstaat een longontsteking met hoge koorts (boven de 39 graden Celsius) en koude rillingen. Raadpleeg bij klachten die passen bij de veteranenziekte de huisarts. Door laboratoriumonderzoek kan de ziekte worden vastgesteld. Bij een ernstige longontsteking kan de ziekte levensbedreigend zijn, doordat andere organen door de bacterie beschadigd worden.

Extra gevoelige bevolkingsgroepen
Iedereen kan een besmetting met de legionellabacterie oplopen. Mensen die vaak met verneveld water in contact komen lopen meer risico op besmetting. Ouderen, mensen met een slechte lichamelijke conditie, mensen die veel alcohol gebruiken en mensen die roken lopen meer risico om een legionella-longontsteking door te maken. Echter: ook gezonde mensen kunnen de veteranenziekte krijgen.

Voorzorgsmaatregelen
Er bestaat geen vaccinatie tegen de legionella-infectie. De preventie richt zich daarom op het zo goed mogelijk voorkomen van verspreiding van legionellabacteriën in de lucht, onder meer door te voorkomen dat de bacterie tot grote hoeveelheden kan uitgroeien.

laatst bewerkt 22 december 2015

Natte koeltorens
Wereldwijd staan natte koeltorens  bekend als belangrijke besmettingsbronnen en ook Nederland heeft hier al ervaring mee opgedaan. In 2006 was er een legionellose-uitbraak door een slecht onderhouden natte koeltoren bij het Post CS-gebouw in Amsterdam. Gevolg: ruim 30 zieken (waarvan een deel chronisch) en drie doden.

In de Wet milieubeheer is bepaald dat degene die gebruik maakt van een natte koeltoren, deze goed moet onderhouden en beheren, om het risico op legionellabesmetting te beheersen. Met name gemeenten en provincies zijn verantwoordelijk voor het toezicht op naleving van die voorschriften.

Geschat wordt dat er zo'n 4000 natte koeltorens in Nederland zijn, maar tot nu toe is daarvan slechts ongeveer 30% bekend. Dit komt onder meer omdat veel natte koeltorens moeilijk te zien zijn; ze staan bijvoorbeeld op een dak of zijn daar zelfs in weggewerkt. In verband met de preventie van Legionellose en snelle bronopsporing bij een Legionellose-uitbraak is het van belang dat zo veel mogelijk natte koeltorens in de Atlas zichtbaar worden gemaakt.

Wat doet de overheid?
Voor het overgrote deel van de natte koeltorens is de gemeente aangewezen als toezichthouder en handhaver op grond van de Wet milieubeheer.

De provincie is toezichthouder en handhaver voor de natte koeltorens bij een beperkt aantal (grotere) inrichtingen. Tot slot is de Inspectie Leefomgeving en Transport verantwoordelijk voor toezicht en handhaving voor enkele tientallen natte koeltorens bij bepaalde defensie-inrichtingen.

Van de toezichthouders wordt verwacht dat zij alle bij hen bekende natte koeltorens invoeren in de Atlas Leefomgeving, opdat de locaties voor een ieder bekend zijn.   

laatst bewerkt 22 december 2015

 

 

Voorzorgsmaatregelen
Er bestaat geen vaccinatie tegen de legionella-infectie. De preventie richt zich daarom op het zo goed mogelijk voorkomen van verspreiding van legionellabacteriën in de lucht, onder meer door te voorkomen dat de bacterie tot grote hoeveelheden kan uitgroeien.

Meld natte koeltorens (binnenkort beschikbaar)
Momenteel wordt er gewerkt aan de online-tool natte koeltorens. Deze tool moet helpen de aanwezige torens in kaart te brengen. Indien u een of meer (vermoedelijke) natte koeltorens kent die niet in de Atlas staan, wordt het zeer op prijs gesteld indien u de locatie ervan op de kaart aangeeft en aanmeldt voor opname in de Atlas. De melding komt terecht bij de gemeente waar de (vermoedelijke) natte koeltoren gelegen is. Die gemeente zal ervoor zorgdragen dat – als vastgesteld wordt dat het inderdaad een natte koeltoren is – deze wordt opgenomen in de Atlas.

Legionella in huis voorkomen
U bent verantwoordelijk voor de waterleiding die loopt vanaf de hoofdkraan in uw huis tot de kranen. Dit betekent dat u zelf moet voorkomen dat legionella gaat groeien in uw waterleiding:

  • Stel de boiler of combiketel goed af (minstens 60 graden, boven de 60 graden gaat de bacterie dood).
  • Maak bubbelbad, jacuzzi of luchtbevochtigers goed schoon. Kijk goed in de gebruiksaanwijzing hoe dit moet.
  • Spoel thuis waterleidingen die enkele weken niet zijn gebruikt, eerst goed door.
  • Laat de tuinslang na gebruik goed leeglopen.
  • Ontkalk de douche regelmatig.
  • Stoppen met roken verkleint het risico op een legionellalongontsteking.

laatst bewerkt 24 september 2015

Publicaties

  • RIVM rapport gepubliceerd in september 2016 over natte koeltorens: registratie, toezicht en handhaving in verband met legionellapreventie.
  • Brochure van de Rijksoverheid bevat informatie over Legionella. De publicatie bevat de volgende onderwerpen:

    - Wat is Legionella?
    - Wettelijke maatregelen
    - Waar wordt op gecontroleerd?
    - Wat moet u doen?
    - Meer informatie

  • De Legionellavraagbaak is bedoeld als centraal informatiepunt voor eigenaren van leiding- en proceswaterinstallaties, installateurs, onderhouds- en servicebedrijven, waterbehandelingsbedrijven, adviseurs, waterleidingbedrijven, gebouwbeheerders, kortom een ieder die vragen heeft over legionella.
  • Richtlijn voor het toepassen van de legionellaregelgeving op het ontwerp, beheer en onderhoud van natte koeltorens, hybride koelers en luchtbevochtigingssystemen als onderdeel van een klimaatinstallatie in utiliteitsgebouwen.
Meer »

Feiten en cijfers

Instrumenten

Meer »

Kaarten

Multimedia

Meer »