Asbest

Asbestvezels

Asbest is een verzamelnaam voor in de natuur voorkomende mineralen die bestaan uit microscopisch kleine, naaldachtige vezels. In Nederland is de verkoop, het gebruik en het bewerken (zagen, boren, schuren of slopen) van asbest sinds 1 juli 1993 verboden vanwege de gevaren voor de gezondheid. Voor die tijd werd asbest om zijn goede eigenschappen vaak gebruikt, onder andere als bouwmateriaal: het is sterk, slijtvast, bestand tegen hoge temperaturen, isolerend en bovendien goedkoop. De meest toegepaste soort is wit asbest (serpentijn of chrysotiel asbest). Daarnaast is blauw asbest (crocidoliet) en bruin asbest (amosiet) toegepast.

Toepassing asbest

Asbest is in het verleden vaak toegepast en komt nog steeds voor in oudere gebouwen, vooral die gebouwd zijn tussen 1945 en 1993. In Nederland werd ruim 80% van het geïmporteerde asbest verwerkt tot asbestcement-producten (zoals golfplaten en waterleidingbuizen). Daarnaast werd het mineraal toegepast in rem- en frictiemateriaal, als isolatiemateriaal, als hittebestendig textiel, in brandwerende platen, in onderlagen van vloerbedekkingen en in pakkingen en filters van de chemische- en voedingsmiddelenindustrie. Geschat wordt dat er ongeveer 3.500 typen producten zijn waarin asbest is verwerkt.

Asbesthoudende materialen zijn veel toegepast in bouwwerken als fabrieken, openbare gebouwen, woningen, stallen en schuren, maar ook in objecten, zoals schepen, treinen en auto's. Daarnaast kan asbest worden aangetroffen in wegen, particuliere opritten en in de bodem.

Op de website van Kenniscentrum InfoMil vindt u een globaal overzicht van asbesttoepassingen en de Asbestwegwijzer om een indruk te krijgen waar zich mogelijk asbest in en om het huis bevindt.

Vrijkomen asbestvezels

Als asbest niet of nauwelijks gebonden is aan een bindmateriaal, zoals in spuitasbest, of als het bindmateriaal in slechte staat verkeert, kunnen asbestvezels vrijkomen. Maar ook als asbesthoudend materiaal op een ondeskundige manier wordt gesloopt of bewerkt (wat verboden is) kunnen asbestvezels in de lucht komen en worden ingeademd. Denk bijvoorbeeld aan het schuren, boren, zagen en breken van asbesthoudende materialen. Na het neerslaan blijven de asbestvezels achter als stof en kunnen door activiteit op de oppervlakte eenvoudig weer in de lucht komen. Asbesthoudend materiaal kan bovendien terecht zijn gekomen in puingranulaat, grond, in of op de bodem en/of als stof in huis. Het verwijderen van asbest moet dus nagenoeg altijd door hiervoor gecertificeerde bedrijven plaatsvinden. Bekijk het globale overzicht van de huidige regels voor het verwijderen van asbest.

laatst bewerkt 8 december 2017

Bekijk of gebouwen asbestverdacht zijn:

 

Let op! Goed inzoomen op de kaart om de gebouwen te kunnen zien.

Inademing slecht voor gezondheid

Asbest bestaat uit microscopisch kleine vezels. Deze zijn met het blote oog niet te zien. Omdat de vezels zo klein zijn, kunnen ze wanneer asbestvezels worden ingeademd, diep in de longen doordringen. Het inademen van asbestvezels kan op de lange termijn mesothelioom (kanker aan de vliezen van de longen, borstwand en, in mindere mate, de onderbuik), longkanker en stoflongen veroorzaken. Meestal zit er lange tijd tussen het inademen van de vezels en het ziek worden: tien tot veertig jaar. Lang niet iedereen die asbestvezels inademt, krijgt daardoor kanker of stoflongen. De kans op deze ziekte wordt groter bij het langdurig inademen van hoge concentraties asbestvezels, zoals vroeger voorkwam in sommige werksituaties. De kans dat het inademen van asbestvezels longkanker veroorzaakt wordt vergroot bij mensen die roken.

Het gevaar van asbest schuilt dus in het inademen van de vezels. Via de mond opgenomen asbestvezels uit water en voedsel leveren vrijwel geen gevaar op voor de gezondheid. Ook wanneer de asbestvezels zijn gebonden aan stevig bindmateriaal (zoals cement) kunnen ze niet worden ingeademd en zijn de risico's zeer klein. De risico's ontstaan als asbestvezels niet gebonden zijn en eenvoudig in de lucht kunnen komen, bijvoorbeeld bij bewerking of slijtage van asbesthoudende producten.

Kijk in de GGD-richtlijn medische milieukunde ‘gezondheidsrisico's van asbest in woningen en gebouwen' voor concrete informatie over gezondheidsrisico's van asbest in woningen en gebouwen.

Video's:


Scholen en ziekenhuizen

De aanwezigheid van asbest in schoolgebouwen kan risico's voor de kinderen, het personeel en bezoekers van het schoolgebouw met zich mee brengen. Kinderen zijn extra kwetsbaar, omdat die na blootstelling nog een lange periode leven en daarmee een grotere kans hebben asbest gerelateerde ziekten te ontwikkelen. Om incidenten met asbest op scholen te voorkomen en om bewustwording te creëren heeft de Tweede Kamer in april 2011 besloten om alle schoolbesturen en/of schooldirecties te vragen de asbestsituatie in hun schoolgebouw in kaart te brengen. In ongeveer 80 % van de schoolgebouwen van vóór 1994 is asbest toegepast. Asbest in een schoolgebouw kan gevaarlijk zijn als het vrijkomt uit de bouw- en isolatiematerialen, bijvoorbeeld tijdens verbouwingen of door slijtage.

Ook voor asbest in ziekenhuizen is een apart project gestart waar de Rijksoverheid samen met de NVZ Vereniging van Ziekenhuizen en de Nederlandse Federatie van Universitaire Medische Centra (NFU) de aanwezigheid van asbest in ziekenhuizen in kaart hebben gebracht. Ziekenhuisbesturen zijn verantwoordelijk voor de gezondheid en veiligheid van patiënten en personeel in het ziekenhuis. Bij het bepalen van de gezondheidsrisico's is een analyse van de risico's van asbest ook verplicht. In ziekenhuizen zijn veel toepassingen van asbest bekend, zoals brandvertragende plafonds en wanden en asbesthoudende vloeren.

Bodemverontreiniging met asbest

Asbest wordt regelmatig in of op de bodem aangetroffen. Net als andere bodemverontreinigende stoffen in de Wet bodembescherming, wordt in drie stappen getoetst of er sprake is van een onaanvaardbaar risico. Omdat de eigenschappen van asbest, en daarmee de wijze van blootstelling van de mens, anders is dan voor de andere stoffen, is de procedure in een aparte bijlage van de Circulaire bodemsanering beschreven. Indien na onderzoek asbest wordt aangetroffen moeten maatregelen worden genomen bij het werken in de bodem.

laatst bewerkt 8 december 2017

Gebruik asbest in Nederland verboden

Sinds 1983 is er een verbod op de productie en toepassing van losgebonden asbestbevattende producten. Sinds 1 juli 1993 is alle bedrijfsmatige verwerking van asbest in Nederland verboden. In veel gebouwen en objecten is echter nog asbest van voor die tijd aanwezig. Het asbestbeleid is vooral gericht op het voorkomen van blootstelling aan asbest. Daarnaast onderzoekt de overheid hoe asbest op een verantwoorde manier uit de leefomgeving kan worden verwijderd. Tegelijkertijd worden gemeenten, burgers en bedrijven gestimuleerd de regels voor asbestverwijdering beter na te leven.

Wettelijke regels

Voor het omgaan met asbest gelden wettelijke regels. Welke regels van toepassing zijn hangt af van de vraag of u in het kader van beroep, bedrijf, opdrachtgever of als particulier met asbest omgaat. Particulieren die asbestbevattend materiaal willen verwijderen krijgen te maken met het Asbestverwijderingsbesluit 2005, het Bouwbesluit 2012 en de regels van hun gemeente. De kern van het Asbestverwijderingsbesluit is dat inventarisatie van asbest en eventuele asbestsaneringen in gebouwen op verantwoorde manier gebeurt. In de meeste gevallen moeten gecertificeerde bedrijven deze activiteiten verrichten, om een optimale veiligheid voor de gezondheid van werknemers en bewoners te waarborgen. Als u beroepsmatig, dus als werkgever, werknemer of zelfstandige met asbest omgaat, is ook het Arbeidsomstandighedenbesluit van belang.

Daarnaast is nog andere regelgeving belangrijk zoals het Productenbesluit asbest en de afvalstoffenwetgeving. Het Productenbesluit asbest verbiedt onder andere het in voorraad houden en bewerken van asbest. Kijk op Kenniscentrum Infomil voor een overzicht van de geldende regels.

Voornemen verbod asbestdaken vanaf 2024

Alle asbesthoudende dakbedekking, van particulieren, bedrijven of de overheid, moet naar verwachting per 1 januari 2024 zijn verwijderd. Het voorgenomen verbod op asbestdaken moet na een wetswijziging ingaan. Elk asbesthoudend dak gaat door weersinvloeden in de loop van de tijd verwering vertonen, waarbij vezels los raken en in de lucht kunnen komen en gezondheidsrisico's kunnen veroorzaken. Afspoelend regenwater resulteert in afspoeling van asbestvezels of klein asbesthoudend materiaal. Dit leidt vervolgens tot bodemverontreiniging door asbest. Als een asbestbevattend dak al in een heel slechte toestand is kan de gemeente de eigenaar dwingen om het dak te verwijderen.

Kijk op asbestversnelling.nl voor initiatieven om Nederland vanaf 2024 daadwerkelijk versneld vrij van asbestdaken te hebben.

Asbestwegen en -erven

Volgens het Besluit asbestwegen milieubeheer is het sinds 2000 verboden een weg, een pad of een erf dat asbest boven een bepaalde concentratie bevat te bezitten. Het verbod geldt niet als de eigenaar heeft aangetoond dat de concentratie aan asbest lager is dan 100 mg/kg (asbest-equivalenten; dat wil zeggen de concentratie serpentijnasbest plus tien maal de concentratie amfiboolasbest). Daarnaast geldt het verbod niet als het asbest voor 1 juli 1993 is aangebracht en de weg is afgedekt met een verharding, bijvoorbeeld van asfalt, klinkers of beton, die geen asbest bevat. Verwijdering van asbest uit asbestwegen is de verantwoordelijk van de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).

Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS)

Het Landelijk Asbestvolgsysteem heeft tot doel de transparantie en veiligheid binnen de asbestsector te vergroten, het doorlopen van wettelijke procedures te vergemakkelijken en de administratieve lasten te beperken. Het LAVS is voor alle betrokken partijen in de asbestverwijderingsketen en volgt asbest vanaf het moment van inventarisatie tot aan de afmelding. Het LAVS is niet bedoeld voor particulieren, maar kan wel aan een bedrijf opdracht geven om namens hem in het LAVS te werken. Sinds 1 maart 2017 zijn gecertificeerde partijen verplicht met LAVS te werken.

Verwerking asbestbevattend afval

Omdat asbest zo'n sterk en stabiel materiaal is, is opslag (al dan niet na binding van vezels aan een cementmatrix) de enige manier om asbestbevattend materiaal te verwerken. Deze opslag van asbestbevattend materiaal is in principe eeuwigdurend en gaat ten koste van nuttig gebruik van de ruimte. Om dit te voorkomen lopen er diverse onderzoeken om asbestvezels te vernietigen en in onschadelijke reststoffen om te zetten. Hierbij wordt de vezelstructuur van asbest vernietigd op basis van mechanische, thermische of chemische technieken of een combinatie hiervan. Door de vezelstructuur te vernietigen, is het asbestbevattend materiaal niet meer reactief en bruikbaar als asbestvrije, secundaire grondstof, zodat het niet hoeft te worden gestort. De Vlaamse overheid beschrijft een aantal van deze technieken in meer detail.

laatst bewerkt 8 december 2017

Herkennen van asbest

Materiaal met asbest heeft vaak een vezelachtige structuur. Dit is te zien op breukvlakken en bij beschadigingen van asbesthoudend materiaal. Meestal heeft asbest een witte tot lichtgrijze kleur. Wilt u zeker weten of een bepaald materiaal asbest bevat? Dan moet u dit laten onderzoeken door een gespecialiseerd laboratorium.

Verwijderen van asbest

Nagenoeg altijd moet asbest verwijderd worden door een gecertificeerd bedrijf. Vooraf moet eerst een inventarisatie worden opgesteld en een melding bij de gemeente worden gedaan. Een strikt omschreven aantal toepassingen mag door deskundige bedrijven zonder certificaat verwijderd worden. In een beperkt aantal gevallen mag een particulier zelf bepaalde asbesthoudende toepassingen verwijderen. Het bekendste voorbeeld is het verwijderen van maximaal 35 m2 hechtgebonden geschroefd plaatmateriaal. Ook dan moet u vooraf een melding doen bij de gemeente. De gemeente kan u dan vertellen of u zelf deze toepassing mag verwijderen of dat u een (gecertificeerd) bedrijf moet inschakelen.

Overtredingen van deze regelgeving zijn strafbaar en de boetes zijn hoog. De regels hiervoor staan in het Asbestverwijderingsbesluit 2005, het Bouwbesluit 2012 en het Arbeidsomstandighedenbesluit.

laatst bewerkt 8 december 2017