Archeologie

Archeologie in Nederland

Archeologische monumenten vertellen ons van alles over het verleden. De belangrijkste monumenten op het land en onder water worden daarom beschermd (Monumentenwet 1988). Er zijn in ons land zo'n 1500 archeologische monumenten.

Het huidige aantal monumenten is niet representatief voor alle waardevolle vindplaatsen die Nederland heeft. Daarom werkt de Overheid via een meerjarig aanwijzingsprogramma aan uitbreiding.

auteur: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed                                       laatst bewerkt 29 juli 2014

Wat houdt bescherming in?

Eigenaren, gebruikers en gemeenten met beschermde archeologische monumenten moeten voorkomen dat de archeologische inhoud van de bodem wordt beschadigd (geen grondverzet dus!). Gemeenten moeten deze terreinen bovendien op hun plankaarten zetten. Zij zorgen ervoor dat deze monumenten de juiste bestemming krijgen.


Historische informatie levend houden

Is bescherming van een monument niet mogelijk, dan volgt verantwoord archeologisch onderzoek. Hierdoor wordt de historische informatie ‘bewaard'. Daarbij geldt: de ‘verstoorder' betaalt.

auteur: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed                                       laatst bewerkt 29 juli 2014

Vaststellen archeologische monumenten

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed waardeert archeologische vindplaatsen en selecteert vervolgens monumenten. Daarvoor worden (bureau)studies en veldonderzoek uitgevoerd. De archeologische waarde van de monumenten wordt beschermd door de Rijksdienst, samen met Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en Defensie, gemeenten, provincies en landschappen.


Beheer Archeologische Monumenten Kaart

Provincies en Rijk onderhouden de Archeologische Monumenten Kaart. Hierop staan de beschermde monumenten én andere waardevolle archeologische vindplaatsen. In totaal zijn dat er circa 12.000. Gemeenten raadplegen deze kaart geregeld als basis voor hun gemeentelijke beleidskaart (gemeenten voeren hun eigen archeologiebeleid).


Bodemverstoring? Vergunning!

Moet de bodem van een beschermde archeologische vindplaats tóch verstoord worden? Verandert het uiterlijk of het gebruik van een monument? Dan is een vergunning nodig. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed behandelt zo'n vergunningsaanvraag namens de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed  geeft ook aan welke eisen er gelden voor het archeologisch onderzoek dat vooraf moet plaatsvinden.

auteur: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed                                       laatst bewerkt 29 juli 2014

Feiten en cijfers

Hoeveel werelderfgoed telt Nederland? Hoeveel rijksmonumenten zijn er? Antwoorden op deze en vele andere vragen over het erfgoed in Nederland zijn te vinden in de Erfgoedmonitor. In een infographic geeft de Rijksdienst nu voor het eerst een korte blik op de feiten en cijfers die op 1 januari 2015 bekend waren.

Tabel waarin aangegeven is wat het bezoek is aan tenminste één archeologisch object of museum van personen van 25 jaar en ouder, verdeeld naar persoonskenmerk.

Tabel die oppervlakte van essen en kampen per provincie aangeeft op basis van de verspreiding van plaggendekken van ten minste 50 cm dikte (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Tabel met de aardkundige monumenten per provincie in Nederland, stand per 1 januari 2008.

Tabel met datering van complextypen per periode, stand eind 2007 opgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en Archis.

Tabel met aantal terreinen met zichtbare en onzichtbare complexen per provincie opgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Tabel met aantal complextypen in 2002 en 2007 en aantal beschermde complexen opgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Staafdiagram die de belangstelling voor archeologie onder de bevolking van 25 jaar en ouder toont. Voor zowel 1996 als 2004 is per type archeologische presentatie aangegeven hoeveel procent van de bevolking zegt in de afgelopen twaalf maanden minstens eenmaal een bezoek aan de betreffende presentatie te hebben gebracht. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Tabel van archeologische complexen met een zekere landschappelijke waarde, die opgedeeld worden in complexen met beschermde en niet beschermde zeer hoge archeologische waarden.

Tabel met bekende voorraad maritiem erfgoed. De categorie ‘overig' bevat complextypen die niet onder scheepvaart vallen, zoals infrastructuur, nederzettingen, heiligdommen et cetera (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Tabel met status en oppervlakte van terreinen in 2002, 2007 en 2008 opgesteld door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Status: AB = archeologische betekenis; Z/H/AW = zeer/hoge/archeologische waarde; ZHWAB = ZHAW beschermd

Instrumenten

Het Europese Landschapsverdrag (Florence 2000) streeft naar bescherming van het natuurlijke, rurale en urbane landschap vanwege zijn identiteitbepalende betekenis. Het omvat zowel land als water. Door Nederland geratificeerd in 2005.

Het Verdrag van Malta van 1992 beoogt behoud en bescherming van het archeologisch erfgoed als bron van Europa's collectieve geheugen en zet daarbij de ruimtelijke ordening in als beheersinstrument. De Nederlandse wetgeving is aangepast op het Verdrag van Malta. Door Nederland geratificeerd in 2007.

Kaarten

Kaart van Nederland met gemiddelde hoogste en laagste stand van het grondwater aangeven op bekende archeologische terreinen. Dit is een indicatie waar in Nederland de kans groot is om op geringe diepte organische resten aan te treffen (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Kaart van Nederland waarop de erosiedreiging is aangegeven (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Kaart van Nederland waarop aangegeven onder welke verschillende soorten afdekkingen archeologische sites kunnen voorkomen (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).

Kaart met trefkans van Archeologische Waarden (IKAW) van Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Kaart van Nederland met daarop de gebieden met hoge aardkundige waarde van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Kaart van wraklocaties op Burgzand-Noord van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Multimedia

Video "Verleden in de toekomst" van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.