Ziekte van Lyme

Teken en ziekte van Lyme

Wie in het groen komt, kan een tekenbeet oplopen. Ook in de eigen tuin. Meestal is zo'n beet onschuldig, maar een teek kan besmet zijn en dan de ziekte van Lyme overbrengen. Bent u gebeten door een teek; haal hem dan snel weg.

Ongeveer 20 procent van de teken in Nederland zijn besmet met de Borrelia bacterie die de ziekte van Lyme kan veroorzaken. Ongeveer twee procent van de mensen met een tekenbeet loopt de ziekte van Lyme op.

Als de ziekte niet tijdig ontdekt wordt, kan dit ernstige gevolgen hebben. Bescherming is dus verstandig. Door uw lichaam - en eventueel dat van anderen - op teken te controleren, kunt u een teek snel verwijderen.  Hoe langer de teek namelijk in de huid zit, hoe groter de kans dat hij ziekteverwerkkers overdraagt.

Op Tekenradar.nl is meer informatie te vinden over hoe u zich het beste kunt beschermen. Hier kunt u zich ook aanmelden voor verder onderzoek als u bent gebeten door een teek of wanneer u een rode kring op uw huid krijgt na een tekenbeet.

Bekijk het aantal mensen dat in 2009 met een rode ring op de huid door een huisarts zijn gezien. Een kaart over 2014 wordt in de zomer van 2016 toegevoegd.

laatst bewerkt 24 september 2015

Meeste mensen worden niet ziek

Een beet door een teek besmet met de bacterie Borrelia burgdorferi kan de ziekte van Lyme veroorzaken. De meeste mensen worden niet ziek na een tekenbeet. Jaarlijks lopen ongeveer een miljoen mensen een tekenbeet op. In 2014 gingen ongeveer 82.000 mensen voor een tekenbeet naar de huisarts. 23.500 kregen de eerste verschijnselen van de ziekte van Lyme.


Symptomen

De ziekte van Lyme begint meestal na drie dagen tot drie maanden met een rode ring- of vlekvormige huiduitslag rond de plaats van de beet. De plek wordt meestal binnen een paar dagen groter en in het midden lichter van kleur. Verder kunt u griepachtige klachten krijgen.


Een rode ring of vlek op de huid is een bewijs van de ziekte van Lyme, maar bij 15 % van de besmettingen verschijnt er geen ring of vlek.

In een later stadium kunnen ook ernstigere verschijnselen ontstaan zoals verlamde gezichtsspieren, heftige pijnen aan arm of been, dubbelzien, oorklachten, krachtverlies in uw benen, pijnlijke of gezwollen gewrichten of neiging tot flauwvallen. Als de ziekte van Lyme niet op tijd is ontdekt kan iemand neurologische klachten, chronische huidaandoeningen of ernstige gewrichtsklachten krijgen.

U hoeft alleen naar de huisarts als u klachten krijgt. De ziekte van Lyme is meestal goed te behandelen met antibiotica. Mensen kunnen elkaar niet met deze ziekte besmetten. Ook het verwijderen van een teek geeft geen besmettingsgevaar.

Besmetting

Veel kleine (knaag)dieren (muis, rat, egel) en reeën, maar ook runderen, schapen en honden kunnen de bacterie Borrelia burgdorferi bij zich dragen. Ze dragen de bacterie niet zelf over op mensen (ook niet via bijten). Teken die bloed zuigen van deze geïnfecteerde dieren krijgen de bacterie met het dierenbloed mee naar binnen. Wanneer een teek later bloed zuigt op mensen, heeft de bacterie de gelegenheid om uit de teek naar de mens toe te gaan.


Iedereen kan via een tekenbeet besmet raken en de ziekte van Lyme krijgen. Mensen die veel werken of recreëren in het groen lopen meer risico op een tekenbeet.

laatst bewerkt 24 september 2015

Beschermen en controleren

Voor u naar buiten gaat
Voordat u de natuur ingaat, kunt u op de website Tekenradar.nl kijken wat de verwachte tekenactiviteit is. Hoe hoger de activiteit, hoe groter de kans om door een teek gebeten te worden en hoe belangrijker het is om te controleren op tekenbeten.

Bedek uw huid, draag dichte schoenen en stop uw broekspijpen in uw sokken. U kunt uw huid ook insmeren met een insectenwerend middel waarin minimaal 30% DEET zit. Dit helpt teken op afstand te houden. Dit is te koop bij drogisten en apotheken. Lees de aanwijzingen op de verpakking. Sommige mensen kunnen huidproblemen krijgen van DEET. Om huidproblemen te voorkomen kan DEET aangebracht worden op schoenen, sokken en het onderste deel van de broekspijpen.

Als u buiten bent
Blijf zoveel mogelijk op de paden, vermijd contact met struikgewas, bladerlagen en schaduwrijk hoog gras.

Na uw verblijf buiten
Het belangrijkste advies is om na een verblijf in het groen uw kleding en lichaam goed op teken te controleren. Controleer vooral op warme en vochtige plekken zoals liezen, knieholtes, oksels, het hoofd en achter de oren. Een teek kan zich overal op het lichaam vastbijten.

Wat moet u doen na een tekenbeet?

  • Verwijder de teek zo snel mogelijk. Dit is het allerbelangrijkste.
  • Het is niet nodig om alcohol, jodium, olie of andere middelen te gebruiken voordat u de teek verwijdert.
  • Neem een puntig pincet waarmee u de teek goed bij de kop kunt vastpakken (laat het lichaam van de teek altijd met rust).
  • Pak de teek zo dicht mogelijk bij de huid bij de kop beet en trek hem er langzaam uit, zonder te draaien. Als er een stukje van de monddelen van de teek in de huid achterblijft, is dat ongevaarlijk. Dat komt er vanzelf weer uit, net als bij een splinter.
  • Ontsmet het beetwondje met 70% alcohol of jodium.
  • Noteer de datum waarop en de plek op het lichaam waar u gebeten bent in uw agenda. Houd de plek van de beet in de gaten om te zien of er geen rode plek ontstaat.
  • Meld op Tekenradar.nl als u een tekenbeet hebt opgelopen of als u een rode (al dan niet ringvormige) uitslag waarneemt.
  • U kunt verwijderde teken opsturen naar het RIVM om te laten onderzoeken of de teek besmet is. Op de Tekenradar.nl staat vermeld hoe u dat kunt doen.
  • Ga naar de huisarts als na een beet een rode  ring- of vlekvormige huiduitslag ontstaat of als u griepachtige klachten heeft. Ook wanneer geen teken zijn gevonden maar wel een rode plek op het lichaam gezien wordt die een tijd aanhoudt, is het zeer verstandig om de huisarts te raadplegen.

    laatst bijgewerkt 24 september 2015

Feiten en cijfers

Trend in het aantal huisartsenconsulten voor tekenbeten en voor Erythema migrans.

Instrumenten

Deze toolkit gaat over preventie van tekenbeten en de ziekte van Lyme. Hij ondersteunt (communicatie)professionals die werken op het gebied van publiekscommunicatie over gezondheid.

De richtlijn beoogt een leidraad te geven voor de dagelijkse praktijk van de preventie, diagnostiek en behandeling van lymeziekte. De richtlijn is geschreven voor en door de zorgverleners in samenspraak met patiënten. De richtlijn biedt aanknopingspunten voor bijvoorbeeld transmurale afspraken of lokale protocollen, hetgeen voor de implementatie bevorderlijk is.

De richtlijn is ontwikkeld voor alle zorgverleners in de eerste en tweede lijn die bij de diagnostiek, behandeling en begeleiding van patiënten met lymeziekte betrokken zijn.

LCI richtlijn is een verkorte variant op de CBO-richtlijn, maar meer gericht op de GGD-praktijk.

Kaarten

Op de kaart ziet u hoeveel mensen na een tekenbeet met een rode ring op de huid door de huisarts zijn gezien. Dit is een eerste symptoom van de ziekte van Lyme. In de rode gebieden zijn de meeste gevallen gemeld (meer dan 200 per 100.000 inwoners). Voor een goed beeld kunt u het beste tot provinciaal niveau uitzoomen.

Multimedia

Het programma Nieuws uit de natuur heeft op 12 april 2013 aandacht besteed aan teken en de ziekte van Lyme. Aan het woord komt een 10-jarige lymepatiënt.


Het jeugdprogramma Klokhuis heeft op 30 januari 2007 een uitzending gewijd aan teken en de ziekte van Lyme. Klokhuis is een luchtig en informatief programma voor de jeugd tussen de 10 en 14 jaar.

Het programma 'Nieuws uit de natuur' besteedt aandacht aan teken en de ziekte van Lyme. Jim van Steenbergen (LCI/RIVM) komt aan het woord in het item.
Datum uitzending: 16-04-2008

In de voorlichtingsfilm 'Een teek? Pak 'm beet!' is te zien waar teken voorkomen en hoe ze op mensen overstappen. Ook is in beeld gebracht hoe mensen zichzelf kunnen controleren en hoe ze een teek moeten verwijderen.

Om kinderen te leren wat teken zijn, waar ze zitten en wanneer je op teken gecontroleerd moet worden, is er nu een computergame Teek Control. In deze game maak je via een paar leuke tekenfilmpjes mee hoe en waar de teek kan bijten. Vervolgens race je over de kaart door de straten van je eigen woonwijk, om daar zo snel mogelijk de kinderen te vertellen dat ze zich moeten laten controleren op teken. Onderweg zie je foto's van jouw eigen wijk voorbijkomen.
Vraag je ouders om een tekencontrole, en daag je vrienden uit jouw score te verbeteren!


Publicaties

Document van het RIVM met het antwoord op veelgestelde vragen over teken en de ziekte van Lyme.

Artikel uit Infectieziekten Bulletin over landelijk onderzoek naar incidentie van tekenbeten en erythema migrans tussen 1994 en 2009.