Licht

Nachtelijke verlichting

Verlichting in de avond en nacht maakt het mogelijk dat wij langer actief kunnen zijn (sporten, uitgaan) en draagt bij aan de verkeers- en sociale veiligheid. Daarnaast vragen veel economische activiteiten om nachtelijke verlichting. Denk hierbij aan industrie, transport, kassen en reclame.

Het meeste van dit licht straalt uit naar de omgeving. Hierdoor zijn veel plekken die niet om verlichting vragen toch verlicht. Planten, dieren en mensen hebben naast licht ook een dagelijkse periode van donkerte nodig. Veel fysiologische processen zijn hierop ingesteld. Wanneer mensen en dieren overlast ondervinden van licht spreek je van lichthinder. Twee derde van de wereldbevolking leeft in gebieden waar de kunstmatige nachtelijke verlichting sterker is dan de natuurlijke verlichting. Voor Europa is dit zelfs 99%. Veel mensen hebben dan ook nog nooit de Melkweg gezien. Nederland is een van de meest verlichte landen ter wereld. Normaal gesproken zijn er ‘s nachts zo'n 2500 sterren met het blote oog zichtbaar, in de steden zijn dat er slechts enkele.

Bekijk hoeveel licht er ‘s nachts in Nederland wordt verspreid.

Bekijk hoeveel sterren er in uw omgeving zijn te zien.

laatst bewerkt 30 oktober 2013

Mensen hebben donkerte nodig

Donkerte is van essentieel belang voor de meeste planten, dieren en mensen. Licht, met een piek in het blauwe deel van het spectrum, remt de productie van melatonine. Mensen hebben een dagelijkse periode nodig met een hoog melatonineniveau, oftewel een periode waarin ze niet verstoord worden door (blauw) licht. Een gebrek aan zo'n periode is in verband gebracht met depressie, endocriene verstoring, oxidatieve stress, metabole verstoring en kanker.

Ook bij planten en dieren worden veel fysiologische processen aangestuurd door licht. Het gedrag van dieren wordt beïnvloed. Vooral de intensiteit, de kwaliteit van het licht en de tijdsduur van de blootstelling gedurende de nacht is hierbij van belang. Het kan het gedrag en de fysiologie van soorten verstoren, waardoor ook de interactie tussen soorten in een voedselweb verstoord kan raken. Veel insecten, bijvoorbeeld, worden aangetrokken door licht. Hierdoor worden ‘s nachts bloeiende planten niet bevrucht en wordt de reproductie van deze planten verstoord. Vooral deze indirecte effecten op planten en dieren zijn nog niet goed onderzocht.

Lees meer over Lichthinder en gezondheid.

laatst bewerkt 15 augustus 2015

Nog geen beleid

In Nederland is geen direct beleid op gebied van lichtvervuiling en donkertebescherming. In een aantal andere landen is dit wel het geval. Toch betekent dit niet dat er niets gebeurt. Een aantal provincies en gemeenten is actief op dit terrein. Vaak vanuit energiebesparing, maar ook voor de bescherming van bijvoorbeeld Natura2000 gebieden (vogel- en habitat-richtlijn).

De Duurzame verlichtingstafel is een initiatief van Rijkswaterstaat Leefomgeving. Het is bedoeld om vervolgstappen te initiëren voor de verduurzaming van de openbare verlichting in Nederland. De Duurzame Verlichtingstafel is vooral gericht op wethouders en gedeputeerden en heeft als thema 'Alternatieven voor openbare verlichting'.

laatst bewerkt 15 augustus 2015

Zelf meten met een smartphone

Met een smartphone kan je ook zelf de hemelhelderheid meten. Dit is niet alleen leuk en informatief; ook jouw metingen doen mee om de hemelhelderheid nog beter in kaart te brengen.

Op dit moment zijn er twee apps voor het meten van de hemelhelderheid in gebruik: de Dark Sky Meter app voor iPhone, die gebruik maakt van de camera van de iPhone en de Loss of the Night app voor Android die de gebruiker langs een aantal stappen leidt en vraagt welke sterren er wel en niet te zien zijn.

De metingen zijn te bekijken via http://www.darkskymeter.com/map/ (Dark Sky Meter data) en http://www.globeatnight.org/map/ (Loss of the Night data).

Wat kunt u als burger doen?

  • Zorg voor goede verduistering;
  • Verlicht zelf alleen daar en wanneer nodig en denk na over de intensiteit en de kleur van het licht (tips op het platform lichthinder);
  • Heeft u overlast: ga naar het platform lichthinder.
     

Wat kunt u als professional doen?

  • In het Handboek Licht/Donker is zoveel mogelijk beschikbare kennis en ervaring over nachtelijke verlichting bijeengebracht. Daarnaast zijn voor het eerst ook bouwstenen voor beleid en uitvoering in dit handboek gebundeld.
  • Het softwarepakket IPOLicht bestaat uit een rekenmodel dat de invloed van lokale lichtbronnen op de omgeving berekent. Daarnaast kan het ook de effecten van maatregelen aan deze lichtbronnen berekenen. Het gaat daarbij om de hemelhelderheid en het zicht op de lichtbronnen. De software is vrij te downloaden.

    laatst bewerkt 15 augustus 2015

Publicaties

Handboek uitgegeven in opdracht van het Interprovinciaal Overleg (IPO), behorend bij het project 'Lichtvervuiling en donkertebescherming'. Het handboek bevat beleid en uitvoeringsinstrumenten voor provincies op het gebied van lichtvervuiling en donkertebescherming.