Nachtelijk licht

Nachtelijke verlichting

Verlichting in de avond en nacht maakt het mogelijk dat wij langer actief kunnen zijn (sporten, uitgaan) en draagt bij aan de verkeers- en sociale veiligheid. Daarnaast vragen veel economische activiteiten om nachtelijke verlichting. Denk hierbij aan industrie, transport, kassen en reclame.

Het meeste van dit licht straalt uit naar de omgeving. Hierdoor zijn veel plekken die niet om verlichting vragen toch verlicht. Planten, dieren en mensen hebben naast licht ook een dagelijkse periode van donkerte nodig. Veel fysiologische processen zijn hierop ingesteld. Wanneer mensen en dieren ongemak ervaren  van licht spreek je van lichthinder. Twee derde van de wereldbevolking leeft in gebieden waar de kunstmatige nachtelijke verlichting sterker is dan de natuurlijke verlichting. Voor Europa is dit zelfs 99%. Veel mensen hebben dan nog nooit de Melkweg gezien. Nederland is een van de meest verlichte landen ter wereld. Normaal gesproken zijn er ‘s nachts zo'n 2500 sterren met het blote oog zichtbaar, in de steden zijn dat er slechts enkele.

Laatst bewerkt: 3 juli 2017


 

Mensen hebben donkerte nodig

Naast licht, hebben mensen, evenals de meeste planten en dieren, donkerte nodig. Zonlicht, kunstmatige verlichting, en het licht van beeldschermen en monitoren bevatten een deel blauw licht. Dit blauwe licht remt de productie van het hormoon melatonine. Wanneer wij mensen actief zijn hebben wij een laag melatonine niveau nodig. Voor rust hebben wij echter een hoog melatonine niveau nodig. Donkerte is dus essentieel voor onze rustfase. Een gebrek aan het hormoon melatonine wordt in verband gebracht met depressie, endocriene verstoring, oxidatieve stress, metabole verstoring en kanker.

Veel fysiologische processen worden aangestuurd door licht. Vooral de intensiteit, de kwaliteit van het licht en de tijdsduur van de blootstelling is hierbij van belang. Licht tijdens een donkere periode kan het gedrag en de fysiologie van plant-en diersoorten verstoren, waardoor ook de interactie in een voedselweb verstoord kan raken. Veel insecten, bijvoorbeeld, worden aangetrokken door licht. Hierdoor wordt hun oriëntatie verstoord en neemt de kans op uitputting en sterfte toe. Andere dieren, zoals de watervleermuis, worden juist afgestoten door licht. Hierdoor kunnen zij gebieden rond lichtbronnen niet meer gebruiken. Ook vertonen sommige planten groeiafwijkingen bij nachtelijke verlichting.

Laatst bewerkt: 10 juli 2017

Meer informatie:

Rijksbeleid en decentraal beleid

In Nederland is er geen Rijksbeleid op gebied van nachtelijke verlichting en donkertebescherming. Een aantal andere landen heeft dit wel. In Nederland is er wel decentraal beleid opgesteld door een aantal provincies en gemeenten. De aanleiding voor beleid ten aanzien van nachtelijke verlichting is meestal energiebesparing. Beleid op het gebied van donkertebescherming komt voort uit bescherming van Natura2000 gebieden (vogel- en habitat-richtlijn).

De Omgevingswet (beoogde inwerkingtreding 1 juli 2019) is één integrale wet voor de bescherming én het gebruik van de fysieke leefomgeving. De wet beoogt een samenhangende benadering van de fysieke leefomgeving in beleid, besluitvorming en regelgeving, en geeft decentrale overheden meer afwegingsruimte. Dit biedt decentrale overheden meer ruimte voor beleid en regelgeving ten aanzien van nachtelijke verlichting en donkertebescherming.

Voor het terugdringen van hinder in de woonomgeving door de bronnen sportverlichting en verlichting uit de glastuinbouw is regelgeving voorhanden of in voorbereiding. Het Handboek Licht/Donker van het Interprovinciaal Overleg (IPO) is een nuttige informatiebron voor provincies en gemeenten bij het opstellen van beleid, verordeningen of bestemmingsplannen.

In Nederland zijn twee gebieden uitgeroepen tot Dark Sky parken. Een Dark Sky Park is een gebied waar het donker is en waarvoor afspraken gemaakt zijn om deze duisternis te behouden. Daarnaast worden mensen actief uitgenodigd om de duisternis te ervaren. De twee Nederlandse Dark Sky Parken  liggen in het noorden van het land; de Boschplaat op Terschelling en het Lauwersmeer tussen Groningen en Friesland. Voor het gehele Waddengebied is een intentieverklaring ondertekend door 48 partijen die duisternis als kernkwaliteit van de Wadden willen behouden.

Laatst bewerkt: 3 juli 2017

Meer informatie:

Zelf meten met een smartphone

Met een smartphone kun je zelf de hemelhelderheid meten. Dit is niet alleen leuk en informatief; jouw metingen helpen de hemelhelderheid beter in kaart te brengen.

Op dit moment zijn er twee apps voor het meten van de hemelhelderheid in gebruik: de Dark Sky Meter app voor iPhone, die gebruik maakt van de camera van de iPhone en de Loss of the Night app voor Android die de gebruiker langs een aantal stappen leidt en vraagt welke sterren er wel en niet te zien zijn.

De metingen zijn te bekijken via Dark Sky Meter data en Loss of the Night data.

 

Wat kunt u als burger doen?

  • Zorg voor goede verduistering;
  • Verlicht zelf alleen daar en wanneer nodig en denk na over de
         intensiteit en de kleur van het licht (tips op
        het platform lichthinder);
  • Heeft u overlast: ga naar LastvanLicht.
     

Wat kunt u als professional doen?

  • In het Handboek Licht/Donker is zoveel mogelijk beschikbare
         kennis en ervaring over nachtelijke verlichting bijeengebracht.
         Daarnaast zijn voor het eerst ook bouwstenen voor beleid en
         uitvoering in dit handboek gebundeld.
  • Het softwarepakket IPOLicht bestaat uit een rekenmodel dat de
         invloed van lokale lichtbronnen op de omgeving berekent.
         Daarnaast kan het ook de effecten van maatregelen aan deze
         lichtbronnen berekenen. Het gaat daarbij om de hemelhelderheid
         en het zicht op de lichtbronnen. De software is vrij te downloaden.
  • Kijk eens bij de beleidsplannen van deze gemeentes op gebied van
        openbaar licht.

    Laatst bewerkt: 3 juli 2017


Meer informatie

 

 

Hemelhelderheid - op basis van model

Deze kaarten tonen de gemodelleerde hemelhelderheid op basis van verschillende typen landgebruik. Het betreft de luminantie in het punt aan de hemel als je recht omhoog kijkt.

Hemelhelderheid in de avond met bewolking
Hemelhelderheid in de avond zonder bewolking
Hemelhelderheid in de nacht met bewolking
Hemelhelderheid in de nacht zonder bewolking

Hemelhelderheid - op basis van metingen

Deze kaarten tonen de hemelhelderheid uitgedrukt in aantal zichtbare sterren, magnitude en in milicandela per m2, op basis van metingen.

Lichtemissie - op basis van metingen

Op deze kaart ziet u de hoeveelheid licht dat van boven te zien was in 2015, gebaseerd op metingen van het satellietinstrument VIIRS.

Lichtemissie - foto vanuit ruimtestation

Op deze foto ziet u Nederland bij nacht vanuit het International Space Station (ISS) in 2012.

Effect kasverlichting Noord-Holland

Publicaties

Handboek uitgegeven in opdracht van het Interprovinciaal Overleg (IPO), behorend bij het project 'Lichtvervuiling en donkertebescherming'. Het handboek bevat beleid en uitvoeringsinstrumenten voor provincies op het gebied van lichtvervuiling en donkertebescherming.