Agrarische natuur

Boeren zorgen voor de productie van voedsel en siergewassen. Maar het platteland heeft meer te bieden. Zo is het platteland steeds meer in trek als recreatiegebied. Daarnaast is het er aangenaam wonen en er is ruimte voor noodberging van overtollige neerslag. Ook zijn er bepaalde cultuurhistorische landschapselementen  te vinden zoals oude graanmolens. Bij natuurlijk beheer is het platteland rijk aan vlinders, bijen, plaagbestrijdende insecten, kruidachtige planten en weidevogels.

De landbouw productie is de afgelopen decennia steeds intensiever geworden en er zijn vrijwel continu schaalvergrotingen in de sector. In 2012 is twee derde van het landoppervlak in gebruik als agrarisch gebied. De provincies Groningen, Friesland en Drenthe kenmerken zich door veel landbouw, maar ook Zeeland en Overijssel bestaan uit meer dan 70% landbouwgrond. Door de omvang van de landbouwsector in Nederland leggen landbouwactiviteiten een grote druk op het milieu. Intensieve landbouw heeft vaak negatieve invloed op water-, bodem- en luchtkwaliteit, klimaatverandering, biodiversiteit, geurhinder en de waterhuishouding. Tussen 1990 en 2005 is de milieudruk door de landbouw sterk afgenomen. Hierna is de milieudruk ongeveer hetzelfde gebleven. (Bron: PBL, 2016).

Naast intensivering kiest een kleinere groep boeren voor specialisatie en verbreding van de productie van duurzaam voedsel. Deze verbreding kan aanleiding zijn voor een extra inkomstenbron door natuurbeheer, zorgboerderij, kinderopvang, camping of een boerderijwinkel. (Bron: PBL, 2015)

Laatst bewerkt 25 juli 2017

Agrarische activiteiten bestaan uit glastuinbouw, vollegrondstuinbouw, akkerbouw en veeteelt.
Bij glastuinbouw worden groenten, fruit en bloemen in kassen verbouwd. De voornaamste milieu-en gezondheidsimpact bij glastuinbouw ontstaat door het hoge energieverbruik en nachtelijke verlichting. Bij vollegrondstuinbouw worden groenten zoals bloemkool en wortelen in de open grond geteeld. Akkerbouw kenmerkt zich door het bewerken van de grond en gewassen met machines.

Bij deze vormen van landbouw kan bemesting en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen schadelijk zijn voor de biodiversiteit en de kwaliteit van het grond-en oppervlaktewater.

Momenteel onderzoekt het RIVM of mensen die dicht bij landbouwpercelen wonen ook worden blootgesteld aan bestrijdingsmiddelen via de lucht. Het is bekend dat in de veeteelt stoffen vrijkomen in de lucht zoals ammoniak, methaan, distikstofoxide en fijnstof. Deze stoffen verslechteren de luchtkwaliteit, veroorzaken geurhinder en dragen bij aan klimaatverandering. Ook kunnen landbouwdieren infectieziekten (zoönose) overdragen en een risico vormen voor de volksgezondheid.

    

 

 

 

 

 

Luchtkwaliteit

Recent onderzoek van het RIVM wijst uit dat in de buurt van veehouderijen COPD-patiënten meer complicaties hebben van hun ziekte. Ook constateren de onderzoekers dat rond pluimvee- en geitenhouderijen iets vaker longontstekingen voorkomen. Gemiddeld zijn er elk jaar 1650 mensen met een longontsteking op 100.000 inwoners. Daarvan worden ruim 200 longontstekingen veroorzaakt door het wonen in de buurt van een pluimveehouderij of geitenhouderij. Bij pluimvee wordt dit waarschijnlijk veroorzaakt door verhoogde concentraties fijnstof en endotoxinen (kleine stukjes bacteriën en virussen), omdat pluimveehouderijen relatief veel fijnstof en endotoxinen uitstoten.

Daarnaast zien onderzoekers in het onderzoeksgebied dat mensen als zij in de buurt van 15 of meer veehouderijen wonen een verminderde longfunctie kunnen hebben. Ook is de longfunctie lager bij een hoge concentratie ammoniak in de lucht. Ammoniak komt meestal uit mest. De afstand tot de veehouderij is hierbij niet van invloed. Daarentegen komt bij mensen die dicht bij een veehouderij wonen, astma en neusallergie minder voor.

Zoönosen en bacteriën

Landbouwdieren kunnen infectieziekten overbrengen. Als deze infectieziekten besmettelijk zijn voor de mens spreken we over zoönosen. Bekend zijn vooral de eerdere uitbraken van zoönosen, zoals de Q-koorts en de vogelgriep. Een ander gevaar zijn bacteriën die resistent zijn tegen antibiotica (bijvoorbeeld MRSA: vooral een risico voor mensen die intensief met varkens en vleeskalveren werken).

Positieve gezondheidseffecten

De landbouw kan de leefomgeving echter ook in positieve zin beïnvloeden. Zo kan stadslandbouw bijdragen aan lokale voedselproductie, de uitstraling van de stad, waterberging en sociale cohesie van stadsgenoten. Hoewel nog een niche, kan natuurinclusieve landbouw bijdragen aan het verbeteren van natuur-en landschapswaarden in het buitengebied (Maatregelen natuurinclusieve landbouw 2017) . Dit is een vorm van landbouw waarbij de voedselproductie geen of minimale nadelige effecten heeft op bodem-, water -en luchtkwaliteit, biodiversiteit, landschapselementen en het klimaat. Daarbij wordt zo veel mogelijk gebruik gemaakt van diensten die de natuur levert zoals natuurlijke plaagbestrijding, bestuiving en bodemvruchtbaarheid.

Laatst bewerkt 25 juli 2017

Wetgeving en richtlijnen

De overheidsdoelen voor de kwaliteit van water, natuur, bodem en lucht worden grotendeels bepaald door afspraken en richtlijnen binnen de Europese Unie en in ander internationaal verband. Deze richtlijnen zijn of worden vertaald naar nationale wetten.

De wet- en regelgeving voor agrarische bedrijven is afhankelijk van de agrarische activiteit en het type bedrijf. De milieuwetgeving die van toepassing is op de Nederlandse landbouw bevat regelgeving over ammoniak, geur, stof, gezondheid, mest, natuur en ruimtelijke ontwikkelingen. Op de website van Infomil vindt u meer informatie over wetgeving voor agrarische bedrijven.

Als agrarisch ondernemer kunt u naast de productie van voedsel en siergewassen, ook allerlei diensten aanbieden die mogelijk inkomsten genereren. Denk bijvoorbeeld aan een kleine camping of zorgboerderij. Als u een agrarische verblijfsrecreatie wilt starten, vindt u hier de regels.

Natuurinclusieve Landbouw

Er is nog geen wetgeving waarin richtlijnen en regels voor de natuurinclusieve landbouw zijn vastgesteld. Wel zijn er veel keurmerken op de markt die een indicatie geven over de milieu-impact van landbouwproducten. In de Rijksnatuurvisie 2014 ‘Natuurlijk verder' is natuurinclusieve landbouw als speerpunt opgenomen om de voedselproductie te verduurzamen en bij te dragen aan een robuuste en veelzijdige natuur. Als vervolg hier op is in 2015 de Voedselagenda voor veilig gezond en duurzaam voedsel vastgesteld die pleit voor een koerswijziging in de relatie tussen voedsel en natuur.

Subsidies en belastingvoordelen

In Nederland liggen veel landbouwgebieden en natuurterreinen die waardevol zijn voor natuur en landschap. De provincies willen de natuurwaarden in deze gebieden behouden en verder ontwikkelen. Collectieven van agrarische natuurbeheerders die Nederlandse landbouwgrond beheren, kunnen subsidie ontvangen voor agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Deze grond moet begrensd zijn in een provinciaal Natuurbeheerplan. Meer informatie over lopende agrarische natuurbeheersubsidies die vóór 1 januari 2016 zijn ingegaan kunt u vinden op de pagina Lopende subsidie gestart voor 2016. Meer informatie over agrarische natuurbeheersubsidie vanaf 2016 kunt u vinden op de pagina Collectief Agrarisch natuurbeheer vanaf 2016.

Onder het Gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB) van de EU is ‘de vergroening' in het leven geroepen om biodiversiteitverlies en de achteruitgang van ecosystemen tegen te gaan. De vergroening is een verplichting voor iedereen die de basisbetaling wil ontvangen. De basisbetaling en de vergroeningsbetaling zijn met elkaar verbonden.

Laatst bewerkt 25 juli 2017

Voor de burger

U kunt zelf de natuur van het platteland ervaren door te wandelen door agrarisch gebied, te kamperen bij de boer of deel te nemen aan de vele recreatie mogelijkheden van diverse boerderijen.  Er zijn tal van vormen waarbij landbouw gecombineerd wordt met toerisme en recreatie. Boerderijrestaurants, boerengolf, plattelandsmusea en logies/ontbijt-faciliteiten zijn slechts een greep uit de vele combinatiemogelijkheden. Ook zijn er in de meeste gemeenten kinderboerderijen te vinden. Hier kunnen bezoekers leren over het boerderijleven en de dieren die er gehouden worden.

Veel kaas- en zuivelboerderijen doen aan ‘huisverkoop' met een eigen boerderijwinkel, variërend van een hoekje in de kaasopslag tot een luxe ingerichte landwinkel. Op deze website staan de boerderijwinkels op de kaart.

Voor de agrarisch ondernemer

Werkt u in de landbouwsector en overweegt u om over te stappen naar natuurinclusieve landbouw? Kijk dan eens bij de stichting Natuurboeren. Dit is een vereniging van biologische boeren die werken aan de verbetering van natuur-en landschapswaarden. Hierbij is er ook aandacht voor recreatieve activiteiten zoals boerencampings en weidevogelsafari's.  Voor melkveehouders is de Vereniging tot Behoud van Boer en Milieu (VVBM) interessant. Zij werken volgens het natuurlijke kringloopsysteem en willen de bodem-plant-dier-mest-kringloop optimaliseren. Het Netwerk Natuurinclusieve Landbouw werkt aan samenwerkingsverbanden en een plan van aanpak rond natuurinclusieve landbouw.

Op Atlas Natuurlijk Kapitaal vindt u succesverhalen over het gebruik van bloemrijke akkerranden ter bevordering van natuurlijke plaagbestrijding, het weidevogelbeheer in Amstelland en het sluiten van kringlopen in de landbouw.

Laatst bewerkt 12 juli 2017