Stedelijke natuur

Stedelijke natuur is de groene infrastructuur in de stad. Dit zijn parken, tuinen, begraafplaatsen, sloten, grachten, kanalen en rivieren (inclusief de oevers). Ook groene daken, muren vol klimplanten, geveltuinen, perkjes en wegbermen dragen bij aan groen in de stad. Groen in de stad verbetert de leefomgeving door het effect op verkoeling, recreatie, rust, luchtkwaliteit, het voorkomen van wateroverlast en enige geluidswering. Daarnaast draagt groen bij aan de ecologische structuur en de biodiversiteit, en kan het cultuurhistorisch van belang zijn. Zo zijn er bijvoorbeeld de sprengen in Arnhem die voor wasserijen werden gebruikt en de beroemde Anne Frankboom die in het centrum van Amsterdam stond.

Groen in de stad staat altijd onder druk door (verdere) ‘verstening' door gebouwen en infrastructuur, want ruimte in de stad is schaars. Toch zijn er vele initiatieven door (lokale) overheden, bedrijven, bewoners en buurtgroepen om ruimte te creëren voor natuur in de stad.

Stedelijke gezondheid

Uit onderzoek blijkt dat kleinschalig groen in de stedelijke leefomgeving minstens zo sterk gerelateerd is aan de zelfgerapporteerde gezondheid als grotere groengebieden. Daarbij speelt kwaliteit van het groen een grote rol. De gezondheidswaarde van groen is sterker naarmate de kwaliteit van groen toeneemt. Een gezonde stedelijke omgeving is dus een omgeving waarin het aanwezige groen aantrekkelijk, toegankelijk en bruikbaar is. Meer informatie vindt u onder de tab Gezondheid in het subthema Groene leefomgeving.

Bewoners van steden gebruiken steeds vaker braakliggend en grond om met buurtgenoten groente te verbouwen. Uit onderzoek van het RIVM blijkt dat ook deze buurtmoestuinen kunnen bijdragen aan de gezondheid van mensen en de kwaliteit van de leefomgeving. Mensen bewegen meer door in de buurtmoestuinen te werken en eten meer zelfgekweekte groenten en fruit. Ook zijn er aanwijzingen dat stress afneemt en er meer sociale contacten in de buurt ontstaan. Via de buurtmoestuinen kan bovendien een verbinding worden gelegd tussen beleid voor gezondheid en beleid voor de leefomgeving. Dit helpt om maatschappelijke vraagstukken aan te pakken, zoals gezond oud worden.

Green Deal 1000 Ha. nieuwe stedelijke natuur

Een Green Deal is een samenwerkingsverband tussen de overheid en verschillende bedrijven en organisaties. De Green Deal 1000 Ha. nieuwe stedelijke natuur beoogt om voor 2019, 1.000 ha nieuwe stedelijke natuur te realiseren binnen Nederland. Grondbezitters kunnen hun locatie aanmelden om er stedelijke natuur te realiseren. Organisaties aangesloten bij de Green Deal bieden hulp en advies met de ontwikkeling van natuur op de gemelde locatie. Zo is er in Amsterdam al een groen-blauw dak gerealiseerd van 440m² en in Groningen is een saai grasveld tot een bloemrijke oase omgetoverd.

City Deal ‘Waarden van groen en blauw in de stad'

De ministeries Economische Zaken en Infrastructuur & Milieu gaan met een zevental steden en andere partners aan de slag om de waarden van natuurlijk kapitaal in de stad steeds beter in geld uit te drukken. Dit is vastgelegd in de City Deal ‘Waarden van groen en blauw in de stad'. De City Deal moet er dan ook toe bijdragen dat groen en water een grotere rol spelen in gemeentelijke besluitvorming.  Gemeenten, private partijen en kennisinstituten gaan gebruikerservaringen en kennis delen om TEEB-stadtool en de Atlas Natuurlijk Kapitaal  te verfijnen, te integreren en nog beter te laten aansluiten bij de uitvoeringspraktijk.

Natuurinclusief bouwen

Een aantal beschermde soorten zoals de huismus, de steenmarter, de gierzwaluw en diverse vleermuizen nestelen graag in huizen en gebouwen. Door woningisolatie en het gebruik van platte pannen hebben ze moeite om geschikte broedplaatsen te vinden. Sinds 2017 is de gedragscode ‘natuurinclusief renoveren' geïntroduceerd voor bouwprojecten met het NOM (Nul op de Meter) keurmerk. Hiermee worden standaard nestvoorzieningen opgenomen in NOM-renovatieconcepten voor de beschermde vogelsoorten en vleermuizen, ook als er voorafgaand aan de renovatiewerkzaamheden geen beschermde soorten zijn aangetroffen. Het voordeel voor bouwbedrijven is dat ze geen reguliere flora-en faunaontheffing meer hoeven aan te vragen.

Burgerinitiatieven

Steeds meer stadsbewoners nemen zelf het initiatief om hun stad te vergroenen. In het centrum van Eindhoven hebben omwonenden van een verlaten terrein samen een openbare tuin gemaakt. Zonder duidelijk plan werd er opgeruimd, gemaaid, gesnoeid, gezaaid en geplant. Inmiddels heeft dit terrein een groenbestemming gekregen en kan het dus blijven bestaan. In sommige gemeenten worden groene initiatieven actief ondersteund door de gemeente. In Rotterdam bijvoorbeeld is specifiek beleid ontwikkeld in het Programma Duurzaam 2015 -2018 om stadslandbouw te stimuleren. Burgers en ondernemers worden op basis van dit beleid uitgedaagd om stadslandbouw te ontwikkelen.

Wet Natuurbescherming

Sinds 1 januari 2017 is in Nederland de Wet Natuurbescherming van kracht. De wet vervangt drie andere wetten, namelijk; de Flora en Faunawet, de Natuurbeschermingswet1998 en de Boswet.

Een aanvraag voor een omgevingsvergunning bij de gemeente wordt getoetst aan de Wet natuurbescherming. Volgens deze wet mag u geen schade toebrengen aan vogels en andere beschermde dieren of planten. Het is ook mogelijk om rechtstreeks bij de provincie een vergunning of ontheffing natuur aan te vragen. Meer informatie over vergunningen en ontheffingen Wet natuurbescherming staat op de site van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland.

Regelgeving tijdelijke natuur

Een braakliggend terrein laten verwilderen kan bepaalde beschermde dieren en planten aantrekken. Vaak is dit ongewenst voor grondbezitters omdat ze verplicht zijn bij het verwijderen van de natuur deze te compenseren. Veel grondeigenaren kiezen er daarom voor om het terrein ongeschikt te maken voor de komst van beschermde flora en fauna. Met de regelgeving ‘tijdelijke natuur' is het aantrekkelijk geworden om braakliggende grond voor natuur aan te bieden. Hiermee vervalt de compensatieplicht en beschermde soorten mogen worden verwijderd zodra de realisatie van de bestemming begint. Het voordeel voor planten, dieren en vaak ook omwonenden is dat ze minstens één (groei)seizoen in de tijdelijke natuur terecht kunnen. Met name pioniersoorten zoals klaprozen en de rugstreeppad profiteren hiervan.

Subsidies groen in de stad

Een aantal gemeentes hebben een subsidieregeling ingesteld voor huiseigenaren om groene daken of gevels aan te leggen. Een overzichtskaart van deze stimuleringsregels is te vinden op Groen boven alles. Gemeentes werken ook samen aan beleid voor groendaken in de Greendeal Groene Daken.

Vergroen uw tuin, balkon of straat

Als inwoner in de stad kunt u zelf bijdragen aan het vergroenen van de leefomgeving. Begin bij uw eigen tuin. Met minder stenen en meer groen zult u bijen, vlinders en vogels aantrekken; de wateroverlast verminderen; bijdragen aan verkoeling en de uitstraling in de buurt verbeteren. Bij Operatie Steenbreek vindt u informatie en advies over een natuurvriendelijke tuin.
Heeft u geen tuin? Maak dan een geveltuintje, een begroeide boomspiegel of vergroen uw balkon. Zo ziet uw straat er een stuk groener en gezelliger uit.

Beschermde soorten in en rond uw huis

Naast het vergroenen van uw buurt kunt u ook bijdragen aan het leefgebied van beschermde soorten zoals de huismus.  Door het plaatsen van een ruime nestkast biedt u ze een veilige plek om te broeden.  Huismussen, gierzwaluwen, steenmarters en vleermuizen zijn beschermd en hun leefomgeving mag niet worden verstoord. Voor tips over het verbeteren van de leefomgeving van deze soorten kunt u kijken op Huismus Bescherming Nederland, Gierzwaluw Bescherming of op de website van Zoogdier vereniging.

 

Inspraak bij gemeenten/gemeenten

Inspraak betekent dat inwoners van een gemeente hun mening kunnen geven over een plan. De inspraak kan schriftelijk worden geregeld, maar ook mondeling, bijvoorbeeld door een hoorzitting. Zo kunt u ook over ruimtelijke (groen) plannen met uw gemeente in gesprek gaan. De ruimtelijke plannen worden openbaar gemaakt via de gemeentekrant of u kunt ze bekijken op ruimtelijkeplannen.nl
In een aantal steden en gemeenten kunt u ook aansluiten bij buurtraden of wijkcommissies die gevraagd en ongevraagd advies geven aan de gemeente. Door middel van het burgerinitiatief kunt u een onderwerp of voorstel op de agenda van de gemeenteraad plaatsen.

Klachten of verzoeken over het groen?
Heeft u een klacht of verzoek over het onderhoud of de kwaliteit van het openbaar groen? Neem contact op met uw gemeente of geef uw melding door op Verbeter de buurt.

Wat kunt u als grondbezitter doen?

Als u een stuk grond bezit kunt u ervoor kiezen om hier tijdelijke natuur de ruimte te geven. Hiermee geeft u invulling aan maatschappelijk ondernemen, verbetert u de relatie met de buurt en hoeft u niet meer te voldoen aan de compensatieplicht wanneer er wettelijk beschermde soorten op uw grond verschijnen. Ook kunt u gratis advies krijgen wanneer u het gebied aanmeldt bij de Green Deal 1000 ha. nieuwe stedelijke natuur.

Wat kunt u als gemeente doen?

Als gemeente kunt u ervoor kiezen om te zorgen voor voldoende groen bij de inrichting van straten en buurten. Het reeds bestaande groen kunt u op natuurlijke wijze beheren. Meer informatie hierover vindt u op Atlas Natuurlijk Kapitaal Ontwerp en aanleg van groen in de stad  en Beheer van groen in de stad. Ook op de Gezondontwerpwijzer zijn inspirerende ideeën te vinden. Bij het maken van plannen en beheer van groen is het belangrijk om de buurtbewoners te betrekken. Dit kan bijvoorbeeld doormiddel van georganiseerde overleggen, burgerpanels of digitale consultatierondes.  Ook kunt u gebruik maken van het activiteitenpakket van Operatie Steenbreek. Bij de Wageningen Universiteit  kunt u kennis delen met de leergemeenschap groene burgerparticipatie.

Met het verstrekken van subsidies kunt u de aanleg van groene daken en geveltuinen stimuleren.