Ik maak me zorgen over bodemverontreiniging

Bodemverontreiniging

Je ziet het niet, maar in de bodem bevindt zich een heel scala aan chemische stoffen. Een deel van die stoffen is er van nature, maar een groot deel is door de mens in of op de bodem gebracht. Veel van die chemische stoffen zijn bewust in de bodem gebracht, bijvoorbeeld via bemesting, en zijn belangrijk voor een goede ontwikkeling van landbouwgewassen. Maar er zijn ook chemische stoffen die onnodig in de bodem zitten en die bijvoorbeeld door industriële activiteiten in de bodem gekomen zijn. In hogere concentraties kunnen deze stoffen schadelijk zijn. Als mensen die stoffen binnen krijgen kan dat ziektes veroorzaken. En organismen in de bodem, die allerlei belangrijke taken verrichten, kunnen door chemische stoffen worden belemmerd en zelfs sterven.

De bodem kan ook besmet zijn door mest en uitwerpselen van geïnfecteerde landbouwhuisdieren en wilde dieren. Ook on(voldoende) gezuiverd afvalwater kan de microbiologische kwaliteit van de bodem nadelig beïnvloeden waardoor risico's voor de mens kunnen ontstaan. In de poep kunnen eitjes van de spoelworm Toxocara canis (van de hond) zitten die ziekte bij kinderen kunnen veroorzaken. Ook een toxoplasmose  infectie kan zo via kattenpoep bij de mens terecht komen.

Bodemsanering

Als chemische stoffen in de bodem of het grondwater grote risico's voor de gezondheid, het bodemleven of verspreiding via het grondwater leveren, is er aanleiding om een verontreinigde locatie aan te pakken. Dat wordt sanering genoemd. Op het hoogtepunt, in 2004, waren er 650 duizend locaties ernstig verontreinigd. Ondertussen zijn de meeste van deze locaties onderzocht. Vaak bleek er geen sprake te zijn van ernstige bodemverontreiniging. In totaal dertigduizend gevallen vond sanering plaats, op locaties met zogenaamde spoedeisende bodemverontreiniging. Hierbij werden de verontreinigen verwijderd of geïsoleerd. In het convenant Bodem en Ondergrond hebben overheden met elkaar afgesproken dat de resterende 1400 locaties met spoedeisende bodemverontreinigingen uiterlijk in 2020 zijn gesaneerd en/of beheerst.

Het Bodemloket geeft op de kaart van Nederland aan waar activiteiten in het verleden mogelijk tot verontreiniging van grond en grondwater hebben geleid. Ook is te zien waar onderzoek en sanering hebben plaatsgevonden.

Laatst bewerkt 28 juni 2018

Gezondheidsschade bij blootstelling

Wonen, werken of recreëren  op een locatie met bodemverontreiniging leidt bijna nooit tot ernstige gezondheidsproblemen. Daarvoor krijgen mensen meestal te weinig van de chemische stoffen uit de bodem in hun lichaam (‘blootstelling'). Wel kan verontreinigde grond bijdragen aan ziektes, als we direct of indirect in contact komen met een verontreinigde bodem of producten die vanaf de bodem komen. Denk daarbij aan tuinieren of graven.

Directe en indirecte blootstelling

De mens kan via verschillende blootstellingroutes in aanraking komen met verontreinigingen uit de bodem of het grondwater (‘blootstelling'). Het gaat hierbij niet alleen om rechtstreeks contact met de bodem, maar ook om indirect contact. Zoals het inademen van verontreinigde deeltjes, het drinken van verontreinigd grondwater of het eten van verontreinigde groente uit de moestuin.

Hoe de verontreinigde bodem gebruikt wordt bepaalt de mate van blootstelling. Eten van gekweekte groenten geteeld op verontreinigde bodem uit een verontreinigde moestuin kan bijvoorbeeld gezondheidsklachten veroorzaken. Ook kunnen gezondheidsklachten optreden na het inademen van vluchtige verontreinigingen die zich vanuit het grondwater naar het bodemoppervlak bewegen en zich in de woonruimte ophopen. Een ander voorbeeld van risico's op gezondheidsschade ontstaat in het geval van het consumeren van verontreinigd drinkwater, bijvoorbeeld bij een private drinkwaterput. Tenslotte kunnen kinderen chemische stoffen gebonden aan bodemdeeltjes door hand-mond contact binnenkrijgen, als ze spelen op verontreinigde bodem.

Laatst bewerkt 28 juni 2018

De betrokken partijen

Het Rijk, provincies en gemeenten, waaronder GGD, werken samen bij het beoordelen van de chemische bodemkwaliteit. Wanneer de risico's te groot zijn (de bodemsaneringsoperatie) en ingegrepen moet worden, werken het Rijk, provincies en gemeenten samen. De onderzoeksinstituten spelen een rol bij de ontwikkeling van het benodigde instrumentarium. De adviesbureaus verrichten veelal de uitvoering van het bodemkundig onderzoek, zoals het nemen en beoordelen van bodem- en grondwatermonsters.

Financiering

In eerste instantie wordt de partij die de bodemverontreiniging heeft veroorzaakt verantwoordelijk gehouden. Dat betekent dat deze het onderzoek en een eventuele sanering moet betalen. Vaak zijn meerdere partijen verantwoordelijk voor een verontreiniging en in veel gevallen is de veroorzaker onbekend. Pas als niemand aangesproken kan worden, financiert de overheid het weer geschikt maken van de bodem voor het gebruik dat er plaatsvindt.

Beoordeling van bodemverontreiniging

Aangetroffen chemische stoffen zijn niet altijd een probleem en hoeven dan ook niet per definitie te worden weg gehaald. Met behulp van risicoanalyse kan worden nagegaan of op een verontreinigde locatie daadwerkelijk een te groot risico is voor gezondheidsschade, effecten op het bodemecosysteem of het verspreiden van stoffen via het grondwater. Hiervoor is een standaard instrument beschikbaar: het beslissingsondersteunend model Sanscrit. Zeker in geval van minder intensief contact met grond en met producten vanaf de grond, zoals bijvoorbeeld op een industrieterrein het geval is, kan de aanwezigheid van chemische stoffen vaak weinig kwaad.

Laatst bewerkt 28 juni 2018

Voor beleid

Voor mensen die over bodem willen of gaan communiceren, zowel over de mogelijkheden die de bodem biedt, als over de bedreigingen voor de bodem is er een brochure  ‘Communiceren over bodem: mogelijkheden en bedreigingen. Uitleg begrippen risico's en normering bodemverontreiniging'.

 

Voor bewoners

  • Uw provincie of gemeente kan u vertellen welke plekken in uw omgeving vervuild zijn en welke 'verdacht'. Soms heeft een gemeente deze taak belegd bij een uitvoerings- of omgevingsdienst.
  • Koopt u een huis of een stuk grond? Ga dan na of er een geschiktheid verklaring of 'schonegrondverklaring' is. Is die er niet, dan moet uitgezocht worden of het terrein mogelijk vervuild is.
  • Let zelf ook op aanwijzingen dat de bodem verontreinigd is. Hebben bijvoorbeeld ergens lekkende olievaten gestaan, is ergens een pad aangelegd met puin, waar misschien wel gebroken stukjes asbest in verwerkt zijn?
  • Let goed op dat grond schoon is voordat u een moestuin begint.
  • Gaat u bouwen of aanbouwen, dan is vaak een bodemonderzoek nodig om een bouwvergunning te kunnen krijgen.
  • Woont u op vervuilde grond die wordt gesaneerd? Dan kunt u een bewonersgroep oprichten om uw belangen te behartigen.
  • Zelf kunt u voorkomen dat er een nieuwe bodemverontreiniging ontstaat. Wees voorzichtig met vervuilende stoffen zoals olie en benzine.
  • Vermoedt u ergens bodemverontreiniging, meldt dit dan meteen bij de gemeente.

 

Laatst bewerkt 28 juni 2018