Het klimaat op aarde is aan het veranderen. De gemiddelde temperatuur op aarde is de afgelopen 100 jaar gestegen. Dit komt doordat er steeds meer broeikasgassen in de lucht komen. Het broeikasgas CO2 draagt het meest bij aan de temperatuurstijging. CO2 komt vooral vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen, ook wel niet-hernieuwbare bronnen genoemd (grijze stroom). Naast stijgende temperaturen zijn ook extreme hoeveelheden neerslag, een verandering in windstromen en zeespiegelstijging directe gevolgen van klimaatverandering.

De gevolgen van klimaatverandering zijn nu al merkbaar in onze omgeving. In Nederland zien we dit bijvoorbeeld terug in het aantal hittegolven dat toeneemt en de extreme regenbuien. Sinds de temperatuurmetingen startte (in 1901) registreerde het KNMIKoninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut 28 hittegolven. 12 hiervan vonden plaats in de afgelopen 20 jaar. Ook lijken hevigere regenbuien vaker voor te komen en neemt de temperatuur in de winter toe.

In Nederland worden al veel aanpassingen gedaan om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen. Dit heet klimaatadaptatie.

In de zomer van 2019 is het record voor de hoogste temperatuur in Nederland verbroken. Het werd overdag 40,7°C en ’s nachts bleef het boven de 20°C. Bij verdere opwarming van de aarde laten modellen zien dat dit geen uitzondering is in de toekomst.

Wat betekent een veranderend klimaat voor de gezondheid?

Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid. Tijdens de hittegolf van 2019 vielen 400 extra doden, dit kwam hoogstwaarschijnlijk door de langdurige warmte. Vooral mensen van boven de 75 zijn extra geraakt. Mensen ontspannen vaker buiten als het mooi weer is. Dit is ook te zien in het aantal gevallen van huidkanker (type melanoom). Er is een duidelijke stijging in het aantal gevallen van melanoom wat verklaard wordt door de toename van het aantal uren dat mensen in de zon doorbrengen.

Onderstaand plaatje, uit de Kennisagenda Klimaat en Gezondheid, geeft een samenvatting van wat klimaatverandering voor effect heeft op de leefomgeving en op de gezondheid van mensen.

Grafische weergave van klimaatverandering en de effecten op de leefomgeving en gezondheid

Effecten op de leefomgeving door klimaatverandering zijn onder andere een langer en intenser pollenseizoen (groeitijd van planten en bomen), effecten op de landbouw en natuur, hogere lucht- en watertemperatuur, overstromingen, wateroverlast, en een verslechtering van de luchtkwaliteit (fijn stof en UV-straling). Voor de gezondheid betekent dit een hoger risico op allergie- en luchtwegklachten, ziekte en sterfte die te maken hebben met aan hitte en blootstelling aan UV-straling, uitbraken van (nieuwe) ziektes en psychische klachten.

Een voorbeeld van het effect op de gezondheid door hogere watertemperaturen is dat bacteriën sneller groeien. Hierdoor is de kans op de ziekteverwekkers zoals blauwalgen groter in recreatieplassen.

Niet alle gevolgen van klimaatverandering zijn negatief voor de gezondheid. Warmere winters betekent minder sterfte als gevolg van kou. Hogere (jaar)temperaturen zetten bovendien aan tot meer recreëren in de buitenlucht wat weer goed is voor bewegen.

Parijs 2015

In 2015 is tijdens de VN-klimaattop in Parijs afgesproken dat de opwarming van de aarde beperkt moet worden tot ruim onder de 2°C. Dit klimaatakkoord is ondertekend door 28 lidstaten van de Europese Unie. Wat dit betekent voor Nederland is vastgelegd in de Klimaatwet. In deze wet staat hoeveel van het broeikasgas CO2 we als land mogen uitstoten. Er is afgesproken dat we in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan we deden in 1990. In 2050 moet Nederland 95% minder CO2 uitstoten dan gebeurde in 1990. Ook heeft Nederland de afspraak dat eind 2020 al 25% minder broeikasgassen uitstoot ten opzichte van 1990.

Klimaatakkoord

De overheid moet samenwerken met diverse sectoren om de klimaatdoelen te halen. De maatregelen worden per sector omschreven in het klimaatakkoord. Eén van de maatregelen die de sector elektriciteit neemt is dat in 2030 70% van alle elektriciteit moet worden opgewekt uit hernieuwbare bronnen (windmolens en zonnepanelen). De sector gebouwde omgeving moet als eerste stap 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzamen voor 2030.

Klimaatadaptatie

Ondertussen moet Nederland zich ook al aanpassen aan klimaatverandering waar we nu al last van hebben. De ambitie is dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig is ingericht. Om dit te stimuleren is de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie opgezet. De NAS brengt klimaateffecten in beeld, verbindt betrokken partijen en bevordert een gezamenlijke aanpak. Hoe ze dit doen staat in het Uitvoeringsprogramma 2018-2019. Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. In het Deltaplan staat onder meer dat alle overheden uiterlijk eind 2019 hun kwetsbaarheden voor klimaatverandering in kaart moeten hebben door stresstesten uit te voeren.

Bij hoge temperaturen gaan mensen vaker naar buiten om lekker te recreëren. Bescherm uzelf dan goed tegen de zon. Smeer uzelf regelmatig in, draag dunne kleding met lange mouwen en bedek uw benen.

Ook in uw eigen leefomgeving kunt u maatregelen nemen om minder CO2 uit te stoten. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van zonnepanelen op uw dak om uw eigen energie op te wekken. Raakt u veel warmte kwijt in uw huis, kijk eens naar isolatiemogelijkheden van muren of ramen. Denk daarbij wel aan goed ventileren, anders kan het binnenmilieu schadelijk zijn voor de gezondheid.

In veel gevallen kan er subsidie worden aangevraagd voor energiebesparende maatregelen.