Het klimaat op aarde is aan het veranderen. De gemiddelde temperatuur op aarde is de afgelopen 100 jaar gestegen. Dit komt doordat er steeds meer broeikasgassen in de lucht komen. Het broeikasgas CO2 draagt het meest bij aan de temperatuurstijging. CO2 komt vooral vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen (olie, kolen en gas), ook wel niet-hernieuwbare bronnen genoemd. Naast stijgende temperaturen zijn ook extreme hoeveelheden neerslag, een verandering in windstromen en zeespiegelstijging directe gevolgen van klimaatverandering. 

De gevolgen van klimaatverandering zijn nu al merkbaar in onze omgeving. In Nederland zien we dit bijvoorbeeld terug in het aantal hittegolven dat toeneemt en de extreme regenbuien. Sinds de temperatuurmetingen startten (in 1901) registreerde het KNMIKoninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut 28 hittegolven. 12 hiervan vonden plaats in de afgelopen 20 jaar. Ook lijken hevigere regenbuien vaker voor te komen en neemt de gemiddelde jaarlijkse temperatuur toe. 

In de zomer van 2019 is het record voor de hoogste temperatuur in Nederland verbroken. Het werd overdag 40,7°C en ’s nachts bleef het boven de 20°C. Bij verdere opwarming van de aarde laten modellen zien dat dit geen uitzondering is in de toekomst. 

Wat betekent een veranderend klimaat voor de gezondheid?

Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid. Tijdens de hittegolf van 2019 vielen 400 extra doden, dit kwam hoogstwaarschijnlijk door de langdurige warmte. Vooral mensen van boven de 75 zijn extra geraakt. Mensen ontspannen vaker buiten als het mooi weer is. Dit is ook te zien in het aantal gevallen van huidkanker (type melanoom). Er is een duidelijke stijging in het aantal gevallen van melanoom wat verklaard wordt door de toename van het aantal uren dat mensen in de zon doorbrengen.

Onderstaand plaatje, uit de Kennisagenda Klimaat en Gezondheid, geeft een samenvatting van wat klimaatverandering voor effect heeft op de leefomgeving en op de gezondheid van mensen.

Grafische weergave van klimaatverandering en de effecten op de leefomgeving en gezondheid

Klimaatverandering heeft effecten op onze  omgeving. Bijvoorbeeld een langer en intenser pollenseizoen (de groeitijd van planten en bomen verandert), landbouw en natuur moeten omgaan met meer en intensiever periodes van regen en droogte, een hogere lucht- en watertemperatuur, overstromingen en wateroverlast, en een verslechtering van de luchtkwaliteit (fijnstof en UV-straling). Voor de gezondheid betekent dit een hoger risico op allergie- en luchtwegklachten, ziekte en sterfte die te maken hebben met hitte en blootstelling aan UV-straling, uitbraken van (nieuwe) ziektes en psychische klachten. 

Zo zorgen hogere watertemperaturen in recreatieplassen ervoor dat bacteriën sneller groeien. Hierdoor is de kans op ziekteverwekkers zoals blauwalgen groter.

Niet alle gevolgen van klimaatverandering zijn negatief voor de gezondheid. Door warmere winters sterven minder mensen. Hogere (jaar)temperaturen zetten bovendien aan tot meer recreëren in de buitenlucht en dat is goed voor beweging

Parijs 2015

In 2015 is tijdens de VN-klimaattop in Parijs afgesproken dat de opwarming van de aarde beperkt moet worden tot ruim onder de 2°C. Dit klimaatakkoord is ondertekend door 28 lidstaten van de Europese Unie. Wat dit betekent voor Nederland is vastgelegd in de Klimaatwet. In deze wet staat hoeveel we als land van het broeikasgas CO2 mogen uitstoten. Er is afgesproken dat we in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. In 2050 moet dat 95% minder zijn. Ook heeft Nederland afgesproken eind 2020 al 25% minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. 

Klimaatakkoord

De overheid werkt samen met diverse sectoren om de klimaatdoelen te halen. De maatregelen worden per sector omschreven in het klimaatakkoord. Eén van de afspraken met de energiesector is dat in 2030 70% van alle elektriciteit van hernieuwbare oorsprong is (vooral wind- en zonne-energie). De sector gebouwde omgeving gaat als eerste stap 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzamen voor 2030. 

Klimaatadaptatie

In Nederland worden al veel aanpassingen gedaan om de gevolgen van klimaatverandering te verminderen. Dit heet klimaatadaptatie. We hebben namelijk nu al last van de gevolgen van klimaatverandering. De ambitie is dat Nederland in 2050 bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. Om dit te stimuleren is de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie opgezet. De NAS brengt klimaateffecten in beeld, verbindt betrokken partijen en bevordert een gezamenlijke aanpak. Hoe ze dit doen staat in het Uitvoeringsprogramma 2018-2019. Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland voor te bereiden op meer droogte, hitte en water. In het Deltaplan staat onder meer dat alle overheden uiterlijk eind 2019 hun kwetsbaarheden voor klimaatverandering in kaart moeten hebben door stresstesten uit te voeren. 

Bij hoge temperaturen gaan mensen vaker naar buiten om lekker te recreëren. Bescherm uzelf dan goed tegen de zon. Smeer uzelf regelmatig in, draag dunne kleding met lange mouwen en bedek uw benen. En zorg dat u voldoende drinkt.

Ook in uw eigen leefomgeving kunt u maatregelen nemen om minder CO2 uit te stoten. Denk bijvoorbeeld aan het plaatsen van zonnepanelen op uw dak om uw eigen energie op te wekken. Raakt u veel warmte kwijt in uw huis, kijk eens naar isolatiemogelijkheden van muren of ramen. Denk daarbij wel aan goed ventileren, anders kan het binnenmilieu schadelijk zijn voor de gezondheid. Daarnaast zijn er veel dingen die u kunt veranderen in uw gedrag om CO2 uitstoot te beperken. Denk hierbij aan anders eten, andere manieren van vervoer en spullen langer gebruiken.

In veel gevallen kan subsidie worden aangevraagd voor energiebesparende maatregelen.