Lucht

Luchtvervuiling

Een goede luchtkwaliteit is belangrijk voor onze gezondheid; iedereen heeft zuurstof nodig. Maar door verkeer en industrie ademen we ook schadelijke stoffen in, zoals fijnstof en het gas stikstofdioxide. Ook landbouw en huishoudens veroorzaken luchtvervuiling. Denk aan bijvoorbeeld houtstook. Daarnaast is een deel van de luchtvervuiling in Nederland afkomstig uit het buitenland. Vice versa belandt een deel van onze luchtvervuiling in het buitenland. Door verschillende beleidsmaatregelen is de uitstoot van schadelijke stoffen sinds 1990 flink afgenomen. Toch kunnen mensen nog ziek worden of eerder sterven door luchtvervuiling.

Stikstofdioxide                                                               Fijnstof (PM10)

 

Op de kaart links ziet u hogere concentraties stikstofdioxide langs de grote wegen en in stadscentra. Rechts kunt u plekken met grote veestallen en industrie herkennen, wat - naast verkeer - belangrijke bronnen van fijnstof zijn.

Klik op één van deze kaarten voor een groter beeld.

Grenswaarden

Om de schadelijke werking van luchtvervuiling te beperken, stelt de overheid grenswaarden voor de vervuilende stoffen. Hierdoor is de luchtkwaliteit de afgelopen jaren verbeterd. Om de knelpunten die er nog zijn in Nederland op te lossen, worden extra maatregelen getroffen. De verwachting is dat Nederland met deze maatregelen nog voor eind 2018 aan de grenswaarden voldoet. Maar ook als de wettelijke grenswaarden worden behaald kunnen gezondheidsklachten ontstaan of verergeren. Dat gebeurt namelijk al bij lage hoeveelheden fijnstof en stikstofdioxine. Daarnaast kan de lucht op sommige plekken of momenten nog steeds hoog zijn. Luchtvervuiling verklaart nu zo'n 3% van de totale ziektelast in ons land. Om de gezondheidsrisico's verder te verminderen wordt met het Schone Lucht Akkoord toegewerkt naar de lager liggende advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Geurhinder door houtrook, veebedrijven en industrie

Hoe schoon de lucht is kun je meestal niet direct zien of ruiken, behalve als de buren bijvoorbeeld net de barbecue aansteken of als er een oude scooter voorbij komt. Dat kan niet alleen geurhinder geven maar ook acute gezondheidsklachten of ongerustheid daarover. Geurhinder door activiteiten van de buren komt het meeste voor. Daaronder vallen barbecues, vuurkorven, openhaarden en allesbranders. De overlast gaat vaak gepaard met hinder door burenlawaai. Vanuit het platform Houtrook en Gezondheid zijn verschillende oplossingen bedacht om de overlast te beperken. Meer bekendheid geven aan de gezondheidseffecten is één van die oplossingen.

Grote veebedrijven en industrie geven soms ook geurhinder, al is dat landelijk gezien afgenomen. Toch kan het op bepaalde plekken en momenten nog steeds een probleem zijn.

Hoe schoon is de lucht nu?

Het RIVM en andere partijen meten op verschillende plekken continu de luchtvervuiling. Het RIVM gebruikt de metingen om te berekenen hoe de luchtkwaliteit in heel Nederland is. Er worden ook voorspellingen gedaan voor morgen en overmorgen. De Atlas heeft kaarten voor fijnstof, stikstofdioxide en ozon apart, maar ook voor het mengsel van deze stoffen. Dat is de zogenaamde ‘luchtkwaliteitsindex', die aangeeft of deze goed, matig, onvoldoende of slecht is voor de gezondheid. De index is ontwikkeld om mensen bijtijds te kunnen informeren over mogelijke gezondheidseffecten. Zo weten gevoelige groepen of ze bijvoorbeeld op een bepaald tijdstip beter binnen kunnen blijven.

Hoe schoon is de lucht in het algemeen?

We presenteren, naast actuele kaarten, ook kaarten van de gemiddelde hoeveelheid luchtvervuiling per kalenderjaar. Dat doen we op basis van de officiële, rechtsgeldige gegevens. Doordat veel gegevens en controles nodig zijn duurt het meer dan een jaar voordat deze gegevens beschikbaar zijn. De meest recente jaargemiddelde kaarten zijn dus van 2016.    

Burgermetingen

De technologie voor het meten van luchtkwaliteit verandert momenteel snel. Iedereen kan nu zelf metingen aan de luchtkwaliteit doen met goedkope 'sensoren'. Het RIVM onderzoekt de werking en toepassing van deze sensoren. Een ‘samen meten' website is ingericht om ervaringen en resultaten te delen. Ook wordt ingegaan op vragen zoals: ‘hoe meet je het best', ‘wie zijn er nog meer met deze methoden bezig' en ‘wat kun je leren van de meetresultaten'? Zo wordt gewerkt aan een meetnet waaraan iedereen kan bijdragen. 

Laatst bewerkt: 09-10-2018

Gezondheidswinst door schonere lucht

Door luchtvervuiling kunnen luchtwegklachten en hart- en vaatziekten ontstaan en verergeren. Het kan ook longkanker tot gevolg hebben. Luchtvervuiling levert daarmee een belangrijke bijdrage aan ziekte en sterfte in Nederland. Het is verantwoordelijk  voor zo'n 3% van de ziektelast. Dat is ongeveer vergelijkbaar met gezondheidsrisico's van overgewicht en te weinig bewegen.

Nationaal en internationaal zijn veel maatregelen genomen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Deze maatregelen hebben de lucht een stuk schoner gemaakt. Maar ook bij lagere concentraties kan luchtvervuiling tot gezondheidseffecten leiden. De Gezondheidsraad adviseert daarom om de luchtvervuiling in Nederland verder omlaag te brengen. Denk daarbij aan het terugdringen van de hoeveelheid fijnstof en stikstofdioxide afkomstig van wegverkeer (vooral dieselvoertuigen). De raad pleit ook voor minder ammoniak, wat bijvoorbeeld vrijkomt bij het uitrijden van mest. Daar kan namelijk fijnstof uit ontstaan. De Gezondheidsraad adviseert om de hoeveelheid fijnstof terug te brengen tot onder de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie, die twee keer zo streng zijn als de Europese grenswaarden.

Beschermen gevoelige groepen

 

De Gezondheidsraad adviseert om mensen die gevoelig zijn voor luchtvervuiling (zie figuur) te beschermen. Bouw daarom bijvoorbeeld geen voorzieningen voor kinderen en ouderen in de buurt van drukke wegen. Ook gedragsadviezen kunnen helpen. Daarvoor zijn de kaarten met actuele waarden en voorspellingen van belang. Tijdens perioden van smog door ozon is het bijvoorbeeld beter om 's middags niet buiten te gaan sporten. Het RIVM brengt een waarschuwing uit als smog verwacht wordt.

Lees meer over de gezondheidseffecten, grenswaarden en advieswaarden op onze pagina's over de afzonderlijke stoffen; fijnstof, stikstofdioxide en roet

Laatst bewerkt: 09-10-2018

 

Wet milieubeheer

De luchtkwaliteit moet aan de Europese grenswaarden voldoen. Dat is vastgelegd in de wet Milieubeheer. In het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) werken het Rijk, de provincies en gemeenten samen om overschrijdingen van de wettelijke grenswaarden op te lossen. Elk jaar wordt de voortgang gerapporteerd. In het grootste deel van Nederland liggen de berekende concentraties inmiddels onder de grenswaarde. De grenswaarde voor stikstofdioxide werd in 2016 een paar keer overschreden; op plekken met veel verkeer. De grenswaarde voor fijnstof werd lokaal bij grote veebedrijven nog overschreden. Voor stikstofdioxide moest Nederland vanaf 2015 overal aan de wettelijke grenswaarden voldoen; voor fijnstof moest dat officieel al vanaf 2012.

Extra maatregelen voor knelpunten

Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft in 2018 extra maatregelen aangekondigd voor minder luchtvervuiling op plekken die nu niet aan de grenswaarden voldoen. Denk aan fietsbeleid, autoluwe binnensteden, milieuzones en elektrisch vervoer. Rotterdam zet bijvoorbeeld in op minder verkeer door de maastunnelcorridor en Amsterdam op elektrische taxi's. Deze maatregelen worden toegevoegd aan het NSL.

Schone Lucht Akkoord

Voor een verdere vermindering van gezondheidsrisico's door luchtverontreiniging wordt dan ook gewerkt aan een Schone Lucht Akkoord. Inzet is een permanente verbetering van de luchtkwaliteit. Er wordt toegewerkt naar de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie. Die zijn, bijvoorbeeld voor fijn stof, twee keer lager dan de Europese normen. Het recente advies van de Gezondheidsraad 'Gezondheidswinst door schonere lucht' is hiervoor de basis.

Emissieregistratie

Om te kijken of we in Nederland voldoen aan de grenswaarden wordt de luchtvervuiling elk jaar geëvalueerd. Dat gebeurt op basis van de Emissieregistratie die de uitstoot van verontreinigende stoffen naar lucht, water en bodem bijhoudt. Zo geven bedrijven hun uitstoot door en gemeenten de verkeersaantallen op lokale wegen. Vervolgens wordt de hoeveelheid luchtvervuiling berekend. Doordat veel gegevens en controles nodig zijn duurt het meer dan een jaar voordat deze gegevens beschikbaar zijn. De gegevens werden in 2018 beschikbaar gesteld om op te zoeken wat per gemeente de belangrijkste bronnen zijn.

Ruimtelijke plannen

Het is bij wet vastgelegd dat bij ruimtelijke plannen naar mogelijke effecten op de luchtkwaliteit wordt gekeken. Zo is er beleid voor ‘Gevoelige bestemmingen': beter geen voorzieningen voor kinderen en ouderen bouwen op plekken met veel luchtvervuiling. GGD-en adviseren  om geen scholen te bouwen binnen 300 meter van een drukke weg.

De overheid moet rekening houden met verschillende belangen en een afweging maken tussen de bescherming van de volksgezondheid en economische belangen. Sommige plannen sneuvelen door de luchtkwaliteitseisen. Andere plannen vinden wel doorgang, ondanks het feit dat zij de luchtkwaliteit schaden. Als de verschillende partijen er samen niet uitkomen worden plannen ook wel eens voorgelegd aan de Raad van State

Laatst bewerkt: 09-10-2018

Adviezen voor minder gezondheidsklachten

·         Hardlopen en fietsen zijn natuurlijk goed voor je. Maar ga liever niet hardlopen of fietsen langs een drukke weg.

·         Ga je verhuizen? Kies dan een plek die minstens 50 meter van een drukke weg ligt. En minstens 100 meter van een snelweg.

·         Ventileer niet aan de wegkant van je huis en niet in de spits.

·         Zoek je een kinderdagverblijf voor je kind? Of een school? Kies dan ook een plek die niet aan een drukke weg of snelweg ligt.

·         Met ‘check je plek' kun je kijken hoe het met de lucht bij jou in de buurt is. Je kunt ook de App ‘Mijn luchtkwaliteit' (te vinden in ITunes of Appstore) gebruiken. Die app geeft ook adviezen en de verwachting voor morgen en overmorgen.

·         Bij smog kun je 's middags beter niet buiten gaan sporten.

Zelf meten

  • Je kunt de luchtvervuiling ook zelf meten, nu er verschillende goedkope ‘sensoren' verkrijgbaar zijn. Er zijn burgernetwerken ontstaan die een meetnet in hun gemeente hebben opgezet, bijvoorbeeld in Zeist. Het RIVM heeft een ‘samen meten' website ingericht om ervaringen en resultaten te delen. Ook wordt ingegaan op vragen zoals: ‘hoe meet je het best', ‘wie zijn er nog meer met deze methoden bezig' en ‘wat kun je leren van de meetresultaten'?

  • Meetpunten van de overheid en burgers (klik op de kaart voor een actueel overzicht):

  • Zelf zorgen voor schone lucht

·  Ga zoveel mogelijk lopen, fietsen of met het openbaar vervoer. Of gebruik een schonere (deel) auto. Rijd liever 100 dan 130 km per uur; dat bespaart u ook nog eens brandstof.

·  Laat de open haard of vuurkorf uit. Wil je toch een vuurtje maken? Pas dan de 10 stooktips toe.

·  Eet minder vlees. Veebedrijven veroorzaken lokaal veel luchtvervuiling.

·  Vergader op afstand en werk vaker thuis.

  • Laatst bewerkt: 09-10-2018