Bodem

Bodemverontreiniging

Een van de bedreigingen voor een goed functioneren van de bodem is de verontreiniging ervan met allerlei stoffen. Een groot deel van de verontreinigde locaties in Nederland is al gesaneerd. Er zijn nog 250 duizend grotere en kleinere locaties die mogelijk verontreinigd zijn en die nog nader onderzocht moeten worden. In 2012 is vastgesteld dat van dat aantal ongeveer 500 locaties gesaneerd zullen moeten worden, omdat er bij die locaties in de huidige situatie gezondheidsrisico's voor de mens bestaan. Deze plekken moeten uiterlijk in 2015 zijn aangepakt. Parallel hiermee loopt nog de prioritering en aanpak van locaties die het grondwater, het oppervlaktewater of de natuurwaarden en ecologie aantasten.

Op basis van historische activiteiten kan de kans op bodemverontreiniging geschat worden. Op de kaart bij "Bekijk en vergelijk" ziet u mogelijke bronnen van bodemverontreiniging die zijn opgenomen in het Historisch Bodem Bestand. Eind 2004 zijn landelijk 425.000 locaties voor verder onderzoek geselecteerd. Op de andere bodemkaart kaart ziet u waar de afgelopen jaren bodemonderzoek of bodemsanering heeft plaatsgevonden.

laatst bewerkt 6 november 2013

Gezondheidsschade bij contact

Wonen op vervuilde grond in Nederland leidt zelden tot ernstige gezondheidsschade. Daarvoor is de blootstelling meestal te gering. We lopen alleen gezondheidsrisico's als we direct of indirect in contact komen met een verontreinigde bodem en zo blootgesteld worden aan de aangetroffen verontreinigende stoffen.

Directe en indirecte blootstelling

De mens kan via verschillende blootstellingroutes in aanraking komen met verontreinigen uit de bodem of het grondwater. Het gaat hierbij niet alleen om rechtstreeks contact met de bodem, maar ook om indirect contact via lucht, water en consumptiegewassen die vanuit de bodem of het oppervlaktewater verontreinigd zijn.

Het gebruik van een verontreinigde bodem bepaalt de mate van blootstelling. In het geval van moestuinen, bijvoorbeeld, kan de consumptie van gekweekte gewassen geteeld op verontreinigde bodem gezondheidsklachten veroorzaken.

Ook kunnen gezondheidsklachten optreden na het inademen van vluchtige verontreinigingen die zich vanuit het grondwater naar het bodemoppervlak bewegen en bijvoorbeeld in kelders ophopen. Een ander voorbeeld van risico's op gezondheidsschade ontstaat in geval van het consumeren van verontreinigd drinkwater, bijvoorbeeld in geval van een private drinkwaterput.

laatst bewerkt 12 augustus 2015

Bodemsanering

De overheid coördineert de bodemsaneringsoperatie. Hierin werken het Rijk, gemeenten, waterschappen en provincies samen.

In eerste instantie wordt de directe vervuiler aangesproken. Vaak zijn het er meer. Soms kunnen er afspraken gemaakt worden met een bedrijfstak. Pas als niemand aangesproken kan worden, betaalt de overheid zelf voor het weer geschikt maken van de bodem voor het gebruik dat er plaatsvindt.

Verontreinigingen worden niet altijd weggehaald, bijvoorbeeld op plekken waar het niet veel kwaad kan in de huidge situatie. Er kan dan wel sprake zijn van gebruiksbeperkingen. Ook wordt dan regelmatig gemeten of de verontreiniging zich niet verspreidt en of de situatie zich wijzigt. Monitoring noemen we dat.

laatst bewerkt 6 november 2013

Informeer uzelf

  • Uw provincie of gemeente kan u vertellen welke plekken in uw omgeving vervuild zijn en welke 'verdacht'. Soms heeft een gemeente deze taak belegd bij een uitvoerings- of omgevingsdienst;
  • Koopt u een huis of een stuk grond? Ga dan na of er een geschiktheidverklaring of 'schonegrondverklaring' is. Is die er niet, dan moet uitgezocht worden of het terrein mogelijk vervuild is.
  • Let zelf ook op aanwijzingen dat de bodem verontreinigd is. Hebben bijvoorbeeld ergens lekkende olievaten gestaan, is ergens een pad aangelegd met puin, waar misschien wel gebroken stukjes asbest in verwerkt zijn?
  • Let goed op dat grond schoon is voordat u een moestuin begint.
  • Gaat u bouwen of aanbouwen, dan is vaak een bodemonderzoek nodig om een bouwvergunning te kunnen krijgen.
  • Woont u op vervuilde grond die wordt gesaneerd? Dan kunt u een bewonersgroep oprichten om uw belangen te behartigen.
  • Zelf kunt u voorkomen dat er een nieuwe bodemverontreiniging ontstaat. Wees voorzichtig met vervuilende stoffen zoals olie en benzine.
  • Vermoedt u ergens bodemverontreiniging, meldt dit dan meteen bij de gemeente.

    laatst bewerkt 6 november 2013

Facts

Inventarisatie van oktober 2014 van het aantal (spoed)locaties bodemverontreiniging in Nederland.  

Instruments

Dit informatieblad van het RIVM gaat over de aanwezigheid van historische bodemverontreinigingen nabij winningen en hun mogelijke invloed op de grondwaterkwaliteit voor drinkwater. Het schetst de opgave vanuit de verschillende wettelijke perspectieven en geeft een doorkijk naar mogelijke oplossingsrichtingen.

Deze handreiking van Bodem+ beschrijft op een inzichtelijke manier hoe het Besluit in de praktijk toegepast wordt.

Onder strikte voorwaarden (zie Handreiking Besluit bodemkwaliteit) is het toegestaan om Lokale Maximale Waarden (LMW) boven interventiewaardeniveau vast te stellen. Deze LMW moeten dan getoetst worden aan de Sanscritgrens om te voorkomen dat nieuwe gevallen van spoedeisende sanering kunnen ontstaan. Dit RIVM briefrapport bevat de instructie voor de Sanscrit toets.


De Bodemtool kan bodeminformatie inlezen uit heel Nederland en laat vervolgens zien wat de effecten van bepaalde maatregelen zijn op de indicatoren people, planet en profit. Bijvoorbeeld geothermie, waterberging of parkeergelegenheid.

De SKB BodemTool is ontwikkeld door RO2 en StrateGis in opdracht van SKB.


De risicotoolbox bodem is een instrument voor duurzaam beheer en toetsing bodemkwaliteit.

De Risicotoolbox is een instrumenten om in te zetten binnen het bodembeheer door bevoegde overheden (volgens het Besluit Bodemkwaliteit).


De doelgroep van BodemAmbities.nl zijn bodemprofessionals bij de (de)centrale overheid en adviesbureaus die voor de overheid werken.

De website biedt

  • informatie over actuele ontwikkelingen op het gebied van bodem en ondergrond.
  • een platform waarop voorbeelden van bodembeheer worden uitgewisseld.
  • een keur aan informatie per bodemthema.
  • een overzichtelijke weergave van beschikbare instrumenten voor bodembeheer.
  • een stappenplan voor het opstellen van lokaal bodembeleid.

Csoil 2000 een blootstellingsmodel voor humane risicobeoordeling van bodemverontreiniging.

Het model Csoil berekent de risico's voor de mens die aan verontreiniging in de bodem wordt blootgesteld. De mens kan via verschillende blootstellingsroutes (bodem, lucht, water en gewas) in aanraking komen met bodemverontreiniging. Het gebruik van de bodem, bijvoorbeeld moestuinen, bepaalt vervolgens de mate van blootstelling. Van invloed zijn ook de fysisch-chemische eigenschappen van de verontreinigingen in de bodemlucht, de bodemdeeltjes en het grondwater.

Het model berekent daarnaast de maximale concentratie van een verontreiniging in de bodem die veilig is voor de mens. Deze bodemconcentratie is van invloed op de hoogte van de interventiewaarde.

Csoil is op verzoek voor beschikbaar voor professioneel/beroepsmatig gebruik. Om u te kunnen informeren over verdere ontwikkelingen willen we echter kunnen beschikken over uw naam, adres en organisatie, waarmee natuurlijk zorgvuldig wordt omgesprongen. Indien u belangstelling heeft voor Csoil stuurt u een email naar csoil@rivm.nl.


Het model DIVOCOS wordt ingezet om te bepalen of er bij sanering vluchtige stoffen gemeten moeten worden.

Het model DIVOCOS (DIspersion of VOlatile COntaminantS) maakt onderdeel uit van het "Protocol risico's blootstelling bij bodemsanering". Indien bij een bodemsanering vluchtige stoffen vrij kunnen komen, biedt dit protocol een handreiking om de blootstelling en de risico's voor omwonenden in te schatten.


Het RIVM heeft in de ‘Handreiking Triade 2011: Locatiespecifiek ecologisch onderzoek in Stap 3 van het Saneringscriterium' beschreven hoe locatiespecifiek ecologisch onderzoek in de derde en laatste stap kan worden uitgevoerd. Hierin wordt lokale informatie over de aard van de verontreiniging en eventuele effecten op de omgeving meegenomen in de beoordeling. De Triade-methodiek is hiervoor een geschikte methode.
De Circulaire is aangepast in 2008 en 2009 en de volgende aanpassing wordt begin 2011 verwacht. Vooruitlopend hierop is Handreiking Triade vernieuwd; ook zijn knelpunten verbeterd. De Triade-methodiek combineert de resultaten van drie typen onderzoek: chemische analyses, toxiciteitstoetsen en ecologisch veldonderzoek. Op basis van de combinatie van deze resultaten wordt de beoordeling minder onzeker en kan de beslissing om wel of niet met spoed te saneren beter worden onderbouwd.


Maps

DINOloket biedt toegang tot de grootste databank van de Nederlandse ondergrond. Deze databank, bekend onder de naam DINO - Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond, is één centrale plek waar geowetenschappelijke gegevens over de diepe en ondiepe ondergrond van Nederland worden verzameld en beheerd. Het omvat boringen, grondwatergegevens, sonderingen, geo-elektrische metingen, resultaten van geologische, geochemische en geomechanische monsteranalyses, boorgatmetingen en seismische gegevens. De databank wordt dagelijks uitgebreid met nieuwe gegevens die via DINOloket beschikbaar worden gesteld.


Op de kaart staan de maatregelen die de afgelopen jaren getroffen zijn om de bodemkwaliteit in kaart te brengen (archief- of bodemonderzoek) of te herstellen (bodemsanering). De kaart geeft niet aan in welke mate of met welke stoffen de bodem verontreinigd is, wel of er risico's van eventuele verontreiniging voor de gezondheid zijn.

De kaart toont mogelijke locaties met bodemverontreiniging die zijn opgenomen in het Historisch Bodem Bestand. De kaart geeft de situatie voor 2009 weer.

Publications

Uit bevolkingsonderzoek met vragenlijsten blijkt dat burgers relatief ongerust zijn over bodemverontreiniging en –sanering. In het rapport ‘Communicatie over bodemverontreiniging en -sanering: Lokale en provinciale handelswijzen nader bekeken' beschrijft het RIVM hoe groot de bezorgdheid over bodemverontreiniging op het lokale niveau is en op welke wijze lokale en provinciale verantwoordelijken over het risico bodemverontreiniging en -sanering communiceren. Het onderzoek brengt ten eerste de huidige aanpak betreffende risicocommunicatie over bodemverontreiniging in kaart in vijf provincies en zeventien gemeenten in Nederland. Daarnaast is voor in totaal tien van deze provincies en gemeenten de bezorgdheid en communicatie bij een specifiek geval van bodemverontreiniging nader bestudeerd.

De doelgroep van BodemAmbities.nl zijn bodemprofessionals bij de (de)centrale overheid en adviesbureaus die voor de overheid werken.

De website biedt

  • informatie over actuele ontwikkelingen op het gebied van bodem en ondergrond.
  • een platform waarop voorbeelden van bodembeheer worden uitgewisseld.
  • een keur aan informatie per bodemthema.
  • een overzichtelijke weergave van beschikbare instrumenten voor bodembeheer.
  • een stappenplan voor het opstellen van lokaal bodembeleid.

Deze brochure geeft een eerste indruk van de inhoud van het rapport ‘Ken uw (water)bodemkwaliteit', dat de onderbouwing van alle bodemnormen en beoordelingssystemen uit het Besluit en de Regeling bodemkwaliteit, de Circulaire bodemsanering en de Circulaire sanering waterbodems beschrijft.

Het rapport ‘Ken uw (water)bodemkwaliteit, de risico's inzichtelijk' van Bodem+ en V&W geeft een compleet overzicht van de onderbouwing van alle normen en beoordelingssystemen voor de chemische kwaliteit van bodem, waterbodem, grond en bagger. Het rapport beschrijft de onderbouwing van alle bodemnormen en beoordelingssystemen uit het Besluit en de Regeling bodemkwaliteit, de Circulaire bodemsanering en de Circulaire sanering waterbodems.

Dit dossier van het Compendium van de Leefomgeving bevat informatie over de omvang van de bodemverontreiniging en de voortgang van de bodemsaneringsoperatie.

Het RIVM heeft drie raamwerken ontwikkeld voor de communicatie over bodemkwaliteit. Deze raamwerken zijn toegesneden op enkele ontwikkelingen in het beleid over bodemkwaliteit die een communicatieve begeleiding vereisen. Burgers krijgen hiermee handelingsperspectieven aangereikt. Ook biedt het handvatten om duidelijk te communiceren over wat er speelt, en daarmee onnodige ongerustheid te verminderen. Bovendien worden burgers op de hoogte gehouden van recent bodembeleid (publiekscommunicatie). De raamwerken zijn ontwikkeld in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) en in samenspraak met lokale bodemprofessionals.

De drie raamwerken worden in het rapport 'Handreiking Risicocommunicatie bij bodemverontreiniging en -sanering ingeleid met een toelichting op risicoperceptie en -communicatie, toegesneden op de bodemkwaliteit.


Het RIVM rapport Landelijke referentiewaarden ter onderbouwing van maximale waarden in het bodembeleid  beschrijft de wetenschappelijke onderbouwing van de maximale waarden voor voor het toepassen van grond en bagger.