Stikstofdioxide

Stikstofdioxide

Stikstofdioxide (NO2) is een gas dat in Nederland voor het grootste gedeelte door het verkeer wordt geproduceerd. Het is daarom een belangrijke indicator voor de luchtverontreiniging door verkeer. Blootstelling aan stikstofdioxide (NO2) hangt samen met een verminderde longfunctie, een toename van luchtwegklachten en astma-aanvallen en een verhoogde gevoeligheid voor infecties.
De concentratie van stikstofdioxide (NO2) in Nederland is in het noorden relatief laag en vooral in de Randstad en het midden van het land hoger. Stikstofdioxide overschreed in 2015 de norm met name nog op een beperkt aantal binnenstedelijke locaties in de Randstad met veel verkeer. Deze overschrijdingen zijn hardnekkig.

Huidige situatie

NO2 komt voor langs drukke wegen en op plaatsen met veel industrie en fabrieken. Vooral in de ochtend zijn de concentraties relatief hoog door de ochtendspits in combinatie met een zwakke wind of een koude onderste luchtlaag waardoor NO2 zich weinig verspreidt.

De hoogste NO2 concentraties worden waargenomen op de straatstations van het Luchtmeetnet. Daar vindt u de actuele meetgegevens over NO2. Deze gegevens worden elk uur ververst. In de Atlas Leefomgeving vindt u de uurlijkse berekeningen van stikstofdioxide. Daarnaast zijn ook de jaargemiddelde berekeningen van 2013 en 2014 en 2015 te bekijken.

Niet alleen buiten kunnen de stikstofdioxidegehalten verhoogd zijn. Binnenshuis kunnen de concentraties NO2 hoger zijn dan in de buitenlucht door het gebruik van afvoerloze geisers en gasfornuizen.

Trend

De laatste jaren dalen de concentraties NO2 met gemiddeld circa 0,5 microgram /m3 per jaar. In 2015 was de daling wat groter. Lees in veelgestelde vragen waardoor dat veroorzaakt werd. Uit metingen blijkt dat de introductie van katalysatoren bij personenauto's vanaf het eind van de jaren tachtig leidde tot een duidelijke daling van de NO2 concentraties. De afgelopen jaren dalen de concentraties niet meer zo sterk als destijds. Dit houdt mogelijk verband met de introductie van roetfilters, gecombineerd met oxidatiekatalysatoren, waardoor het aandeel stikstofdioxide in de uitlaatgassen stijgt. Ook wordt de daling in emissies van stikstofoxiden door verkeer voor een deel teniet gedaan door een toename van het aantal gereden kilometers.

Laatst bewerkt: 05-04-2017

Gezondheidseffecten stikstofdioxide

Stikstofdioxide (NO2) dringt door tot in de kleinste vertakkingen van de luchtwegen. Blootstelling aan NO2 hangt samen met een verminderde longfunctie. Ook een toename van luchtwegklachten en astma-aanvallen en een verhoogde gevoeligheid voor infecties komen voor. Deze effecten zijn gevonden bij niveaus onder de huidige grenswaarden voor korte termijn blootstelling. Het is vooralsnog onduidelijk of de gevonden associaties inderdaad een oorzakelijk verband tussen NO2 en de gezondheidseffecten weerspiegelen, of dat hier sprake is van een statistische associatie waarbij de NO2 niveaus een indicator vormen voor een complex mengsel van luchtverontreinigende stoffen waarvan een of meerdere stoffen de gevonden effecten veroorzaken. NO2 is dan ook een goede maat voor het mengsel van luchtverontreiniging van verkeer en de gezondheidseffecten die daarmee samenhangen.

Laatst bewerkt: 26-08-2016

Richtlijn Luchtkwaliteit

In 2008 is een nieuwe Europese richtlijn voor luchtkwaliteit van kracht geworden.  Nederland kreeg uitstel voor stikstofdioxide tot 2015 op basis van de in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) beschreven saneringsmaatregelen. Vanaf 1 januari 2015 moet Nederland aan de luchtkwaliteitsnormen van Europa voldoen, die volgen hieronder.

Normen

Er zijn voor stikstofdioxide twee grenswaarden vastgesteld: één voor de jaargemiddelde concentratie en één voor de uurgemiddelde concentratie om een grens te stellen aan piekconcentraties

  • De jaargemiddelde grenswaarde is 40 microgram/m3;
  • De uurgemiddelde grenswaarde is 200 microgram/m3. Deze mag maximaal 18 keer per jaar overschreden worden bij wegen met minstens 40.000 voertuigen per etmaal.
     

De kaarten in de Atlas Leefomgeving zijn indicatief en bedoeld om een indruk te krijgen van de luchtkwaliteit. De kaarten in de Atlas bevatten dus geen officiële toetslocaties en ook niet de gegevens waarvan de officiële toetsing aan de grenswaarden wordt gedaan. De officiële toetslocaties vindt u in de NSL Monitoringstool.

Actieplannen

Als een grenswaarde voor stikstofdioxide wordt overschreden moet de gemeente, provincie of het Rijk maatregelen treffen om de concentraties te verlagen en deze beschrijven in een actieplan.

Besluit gevoelige bestemmingen

In december 2008 is in het ‘Landelijk beleid Besluit gevoelige bestemmingen (luchtkwaliteitseisen)' vastgelegd dat scholen, voorzieningen voor kinderopvang en verpleeg-, verzorgings- en bejaardenhuizen alleen binnen 300 meter van de rand van een snelweg of 50 meter van de rand van een provinciale weg mogen worden gebouwd wanneer er geen sprake is van (dreigende) overschrijding van de grenswaarden voor luchtkwaliteit (PM10 en NO2). Dit geldt voor nieuwbouw, maar ook voor uitbreidingen met meer dan 10% van de capaciteit.

De Minister schreef daarnaast: "…Gezondheidsschade kan echter ook optreden als er geen sprake is van normoverschrijding. Daarom wordt bestuursorganen aangeraden terughoudend te zijn met het besluiten tot en realiseren van gevoelige bestemmingen binnen de genoemde zones langs wegen, ook daar waar de normen niet worden overschreden. De afweging daarover vindt plaats in de context van het beginsel van een goede ruimtelijke ordening…".

Laatst bewerkt: 26-08-2016

Wat u zelf kunt doen tegen luchtvervuiling

U kunt zelf luchtverontreiniging of de effecten daarvan beperken. Bijvoorbeeld door te kiezen voor milieuvriendelijk vervoer, een fietsroute langs minder vervuilde gebieden, of door te besparen op energieverbruik in huis. Milieu Centraal geeft praktische tips over hoe u zelf eventuele gezondheidsschade door luchtvervuiling kunt verminderen.

Bewegen is gezond, maar hou bij sportieve activiteiten rekening met de locatie of route. Vermijd drukke wegen met hoge gebouw en veel bomen waar de vervuiling blijft hangen. Vermijd ook drukke kruispunten. Let wel; de positieve effecten van bijvoorbeeld fietsen, wegen ruimschoots op tegen de nadelen van luchtverontreiniging.

Laatst bewerkt: 26-08-2016

Feiten en cijfers

Het RIVM maakt jaarlijks kaarten met grootschalige concentraties en deposities in Nederland in het kader van natuur- en milieubeleid. De kaarten geven een grootschalig beeld van de luchtkwaliteit en depositie in Nederland en betreffen zowel recente als toekomstige jaren.
Hier kunt u de cijfers achter de kaarten downloaden om in te lezen in een GIS-applicatie.

Het RIVM maakt jaarlijks kaarten met grootschalige concentraties en deposities in Nederland in het kader van natuur- en milieubeleid. De kaarten geven een grootschalig beeld van de luchtkwaliteit en depositie in Nederland en betreffen zowel recente als toekomstige jaren.
Hier kunt u de cijfers achter de kaarten downloaden om in te lezen in een GIS -applicatie.

Actuele meetresultaten van stoffen die automatisch gemeten worden door de meetopstellingen in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit, te weten ozon, stikstofoxiden, zwaveldioxide, fijn stof, koolmonoxide en ammoniak.

De actuele luchtmetingen van het Luchtmeetnet Amsterdam. Het luchtmeetnet, beheert door GGD Amsterdam, bestaat uit 12 meetstations die 24 uur per dag, 365 dagen per jaar de luchtkwaliteit in de gaten houden. Via het luchtmeetnet volgt de gemeente de ontwikkeling van de luchtkwaliteit.

De GGD Amsterdam publiceert ook jaarlijks een overzicht met alle metingen van het afgelopen kalenderjaar en de jaargemiddelden.

De geregionaliseerde uitstoot (emissie) van circa 350 verontreinigende stoffen in Nederland in kaart, grafiek, tabel en database voor de emissiejaren 1990, 1995, 2000, 2005, 2010, en 2011 (vastgesteld januari 2013) en de voorlopige emissies 2012 (vastgesteld augustus 2013).

De DCMR Milieudienst Rijnmond meet de luchtkwaliteit in het Rijnmondgebied. Het luchtmeetnet van de DCMR toont onder andere de concentratie van zwaveldioxide, stikstofoxide, ozon, fijnstof, benzeen en tolueen in de lucht. Stikstofdioxide en fijnstof zijn de belangrijkste vormen van luchtverontreiniging in het Rijnmondgebied. De gegevens worden automatisch verzameld en elk uur worden nieuwe metingen verricht. U kunt per meetlocatie de gemeten concentraties zien van diverse stoffen. De grafieken laten alle meetwaardes van de afgelopen week zien.

Instrumenten

De Monitoringstool is een instrument dat voor heel Nederland de luchtkwaliteit in beeld brengt op lokale schaal en voor jaren in de toekomst. De Monitoringstool wordt gebruikt in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL).

Op de kaartviewer van de Monitoringstool is het mogelijk om de rekenpunten (locatie en luchtkwaliteitconcentraties), verkeergegevens en de omgevingskenmerken te bekijken. Het betreft hier gegevens die zijn aangeleverd door de wegbeheerders in de Monitoringsronde 2010 tot en met Monitoringsronde 2012.

Met het Nieuw Nationaal Model (NNM) kunnen provincies en gemeenten de verspreiding van emissies in de lucht berekenen. Het NNM wordt toegepast bij het vaststellen van de kwaliteit van buitenlucht, bijvoorbeeld voor milieuvergunningen. Het model is verwerkt in de modellen Pluim Plus (TNO) en Stacks (KEMA).

Het Operationele Prioritaire Stoffen model (OPS) berekent gemiddelde concentraties van stoffen in lucht en depositie vanuit de atmosfeer op basis van emissies van een of meer bronnen.

Het model beschrijft de volgende processen:

  • emissie
  • dispersie
  • transport
  • omzetting
  • natte en droge depositie
Het model berekent de verspreiding van stoffen met de Gaussische dispersieformule. Het kan alleen voor (bijna) lineaire processen worden gebruikt. Het wordt toegepast voor onder andere NOy, SOx en NHx maar niet voor ozon. Op basis van emissies en meteorologische gegevens worden concentraties en deposities bepaald op lokale tot landelijke schaal.

De GGD-richtlijn ‘Luchtkwaliteit en gezondheid' biedt een overzicht van wetenschappelijke gezondheidsstudies, nieuwe wet- en regelgeving, meten en berekenen en de implicaties van verkeersgerelateerde luchtverontreiniging voor de gezondheid.

De richtlijn is een hulpmiddel voor de GGD'en om gemeenten te adviseren en burgers te informeren.

Kaarten

De Monitoringstool is een instrument dat voor heel Nederland de luchtkwaliteit in beeld brengt op lokale schaal en voor jaren in de toekomst. De Monitoringstool wordt gebruikt in het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL).

Op de kaartviewer van de Monitoringstool is het mogelijk om de rekenpunten (locatie en luchtkwaliteitconcentraties), verkeergegevens en de omgevingskenmerken te bekijken. Het betreft hier gegevens die zijn aangeleverd door de wegbeheerders in de Monitoringsronde 2010 tot en met Monitoringsronde 2012.

Op de kaart ziet u hoe hoog de blootstelling aan stikstofdioxide is op straatniveau. De blootstelling wordt uitgedrukt in microgram per kubieke meter (µg/m3) en geeft het gemiddelde aan over een jaar. Deze kaart geeft een indicatief beeld van het stikstofdioxide-niveau in grote en kleine straten in 2011. Deze kaart toont de gemiddelde concentraties op woonlocaties en verschilt daarmee van de kaart op NSL-monitoring.nl. Daar ziet u wat de concentraties op de officiële toetspunten zijn.

Deze kaart geeft een beeld van de stikstofdioxide-concentraties op regionaal niveau (gemiddeld over een jaar). U ziet met name de bijdrage van de grotere wegen. Voor een meer gedetailleerd beeld op straatniveau, zie de stikstofdioxide - wegen kaart.

Actuele meetresultaten van stoffen die automatisch gemeten worden door de meetopstellingen in het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit, te weten ozon, stikstofoxiden, zwaveldioxide, fijn stof, koolmonoxide en ammoniak.

Multimedia

Deze app, ontwikkeld door GGD Amsterdam, DCMR en RIVM,  geeft smartphonegebruikers inzicht in de actuele luchtkwaliteit. Mensen met luchtwegklachten kunnen zich laten waarschuwen als een concentratie boven een zelfingestelde alarmwaarde uitkomt.

De app is beschikbaar voor iPhone en iPad in de iTunes store, voor Android smartphones bij Google Play. De zoekfunctie: Luchtkwaliteit en RIVM. Verder is er een webbased versie beschikbaar voor overige type smartphones.

Publicaties

In Nederland worden op ruim 70 locaties de concentraties van luchtvervuilende stoffen gemeten. Deze meetgegevens geven een gedetailleerd beeld van de luchtkwaliteit en de concentraties van de verschillende verontreinigende stoffen op specifiek deze meetpunten. De metingen worden uitgevoerd door het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit (LML) van het RIVM en de regionale partnermeetnetten. Op locaties tussen de meetpunten wordt de luchtkwaliteit berekend. Dit is door het RIVM separaat gerapporteerd in de jaarrapportage van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit.

Om de kwaliteit van de lucht te bepalen worden de concentraties stikstofdioxide en fijn stof jaarlijks gemeten en berekend in Nederland. De metingen vinden plaats op tientallen locaties en worden jaarlijks gerapporteerd in het Jaaroverzicht Luchtkwaliteit.

Rapport uit november 2015 van de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland-Midden.

Het rapport geeft middels kaarten en tabellen inzicht in de concentraties luchtverontreiniging (PM10, PM2,5, NO2 en roet) en gezondheidseffecten daarvan. Daarnaast worden in dit rapport voorbeelden gegeven waarbij gezondheidseffecten berekend kunnen worden van maatregelen die de luchtkwaliteit beïnvloeden. Voor het verbeteren van de gezondheid en het vergroten van de kwaliteit van leven van de Gelderlanders is het van groot belang om gezondheidseffecten van luchtverontreiniging uitdrukkelijk mee te wegen in besluitvorming rondom infrastructurele projecten en ruimtelijke ordening.


In de Monitoringsrapportage NSL 2013 staan de resultaten van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit NSL vermeld.

Uit het monitoringsprogramma blijkt dat de gemiddelde concentraties fijn stof en stikstofdioxide waar de bevolking aan wordt blootgesteld de afgelopen jaren zijn gedaald. In het grootste deel van Nederland liggen de concentraties onder de grenswaarden.
Wel blijft in sommige gebieden, voor beide stoffen, sprake van een beperkt aantal hardnekkige overschrijdingen.

Het RIVM heeft aan de hand van meetgegevens van het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit voor meerdere jaren onderzoek gedaan naar de fractie direct uitgestoten stikstofdioxide (NO2) door het wegverkeer op enkele verkeersbelaste stations.

Daarnaast is er nog een vergelijking gemaakt met een recente literatuurstudie waarbij er gekeken is naar de fractie NO2 in meerdere Europese landen, waaronder Nederland.