Railverkeer

Geluidhinder en slaapverstoring

Lawaai in onze woonomgeving leidt vooral tot hinder en slaapverstoring. Veel spoorwegen zijn de afgelopen jaren drukker geworden, met daarbij toenemende geluidsniveaus en toenemende hinder. Zo'n 130.000 mensen hebben ernstige hinder van spoorweglawaai.


Maatregelen

De Wet geluidhinder moet de burger beschermen tegen te veel lawaai. In deze wet zijn ook normen vastgelegd voor het geluid van het spoor. In de Wet geluidhinder is geen aparte norm vastgelegd voor het nachtelijke geluid van treinverkeer. Wel is er een grenswaarde bepaald voor de geluidbelasting over het hele etmaal, de Lden. Hierin zit ook de geluidbelasting gedurende de nacht.


Lden en Lnight

De geluidsbelasting wordt uitgedrukt in Lden (Lday-evening-night) en geeft de gemiddelde geluidsbelasting over een etmaal. Bij de berekening van de Lden wordt de nachtelijke geluidsbelasting veel zwaarder meegeteld, omdat geluid 's nachts veel hinderlijker is dan overdag. De nachtelijke geluidsbelasting wordt uitgedrukt in Lnight, de maat voor de gemiddelde geluidsbelasting van 23 uur tot 7 uur.


Naar de kaarten

Er zijn diverse geluidhinder kaarten opgenomen in de Atlas. Bekijk de geluidsbelasting door treinverkeer  of de nachtelijke geluidsbelasting door het treinverkeer op een door u gekozen locatie. Ook kunt u een kaart vinden waarop getoond wordt wat het het percentage ernstig gehinderden door geluid van passerende treinen is, per gemeente.

laatst bijgewerkt 24 december 2015

Hinder en slaapverstoring

De geluidsniveaus in onze woonomgeving veroorzaken vooral hinder en slaapverstoring (moeilijk inslapen, tussentijds wakker worden of 's ochtend eerder wakker worden dan gewenst). Een hogere blootstelling aan geluid kan de kans op hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten verhogen en bij mensen die al lijden aan een hart- en vaataandoening de klachten verergeren. Als kinderen op school worden blootgesteld aan geluid, kunnen hun leerprestaties hieronder lijden. Slaapverstoring kan de volgende dag ook leiden tot een slechter humeur, vermoeidheid en een verminderd prestatievermogen. In de Atlas bevindt zich een kaart die het percentage weergeeft van de ernstig gehinderden door geluid van passerende treinen. 

Als de Lnight hoger is dan 40 dB, kunnen mensen ernstig gehinderd worden door slaapverstoring. Treinverkeer leidde in 2008 tot ernstige hinder en slaapverstoring bij 1% van de Nederlanders. Meer weten over de gezondheidseffecten van geluid? Kijk dan op de website van Volksgezondheidenzorg.info.

laatst bijgewerkt 23 december 2015

Wettelijk kader railverkeerslawaai

In Nederland zijn twee wetten voor het beheersen van railverkeerslawaai, de Wet milieubeheer en de Wet geluidhinder. Beide wetten kennen hun specifieke toepassingssituatie. De onderstaande tabel geeft een wettelijk kader van railverkeerslawaai.

De Wet geluidhinder

De Wet geluidhinder moet de burger beschermen tegen te veel lawaai. In deze wet zijn normen vastgelegd voor geluid van weg- en railverkeer en industrieterreinen. Er gelden voorkeurswaarden en maximaal toelaatbare grenswaarden voor de geluidsbelasting van de gevel van woningen, ziekenhuizen en scholen (zogenaamde geluidgevoelige objecten). Er wordt onderscheid gemaakt tussen bestaande en nieuwe situaties. Voor nieuwe situaties zijn de grenswaarden scherper.

De Wet geluidhinder is van toepassing bij de volgende situaties:

  • Bouwen van geluidsgevoelige objecten (zoals een woning) nabij een spoorlijn;
  • Aanleg/wijziging van een spoorlijn die niet op de geluidplafondkaart staat.
     

De geluidsbelasting wordt uitgedrukt in Lden en Lnight. Lden (Lday evening night) geeft de gemiddelde geluidsbelasting over een etmaal. Bij de berekening van Lden wordt de avondbelasting zwaarder geteld dan de overdagperiode en de nachtelijke belasting weer zwaarder dan de avondperiode. Dit omdat geluid in de avond en nacht hinderlijker is dan overdag. Als er wordt gesproken over Lnight gaat het over de gemiddelde geluidsbelasting van 23 tot 7 uur. De normstellingen/grenswaarden van spoorverkeer gaan alleen over Lden.

Meer weten over het geluidbeleid? Kijk op de website van de Rijksoverheid: Geluidsoverlast in de wet.

Grenswaarden geluid

De Wet geluidhinder kent twee grenswaarden:

  • de voorkeursgrenswaarde (ondergrens);
  • de maximaal toelaatbare grenswaarde (bovengrens).

    De geluidsbelasting van een spoorlijn, weg, industrieterrein of andere geluidbron op de omliggende gebouwen mag in principe niet boven de voorkeursgrenswaarde uitkomen. Als een beheerder een spoorlijn aanlegt, moet hij berekenen hoeveel geluid deze spoorlijn naar verwachting zal produceren. Als blijkt dat de geluidsbelasting van de spoorlijn boven de voorkeursgrenswaarde uitkomt, is er een ontheffing van de overheid nodig. De geluidsbelasting op een woning mag –ook met ontheffing-  niet boven de maximaal toelaatbare grenswaarde uitkomen. Slechts bij hoge uitzondering mag hiervan worden afgeweken met een beroep op de Crisis- en herstelwet.
     

Hoofdspoornet

De grenswaarden verschillen voor railverkeer, wegverkeer en industrie. Voor het hoofdspoornet geldt volgens de Wet milieubeheer één voorkeursgrenswaarde en één maximale toelaatbare waarde als het gaat om aanleg of wijziging van het spoor. Voor de bouw van woningen langs het hoofdspoornet zijn de normen opgenomen in de Wet geluidhinder. De grenswaarden (Lden) bij aanleg of wijzigingen van de spoorweg bedragen:

Overige spoorlijnen

Voor de spoorlijnen die buiten het hoofdspoornet vallen en voor de bouw van woningen zowel buiten als langs het hoofdspoorwegnet zijn de normen opgenomen in het Besluit geluidhinder dat onder de Wet geluidhinder valt. Voor de verschillende situaties is de toegestane geluidbelasting (in Lden) als volgt:

Wie is verantwoordelijk

Bij de bouw van nieuwe woningen is de gemeente waar deze woningen worden gebouwd verantwoordelijk voor de geluidbeperking en beslist de gemeente over een mogelijke ontheffing van de geluidnormen. De gemeente moet zo mogelijk geluidbeperkende maatregelen nemen, bijvoorbeeld:

  • de geluidbron aanpakken
  • maatregelen nemen tussen de bron en woningen, zoals een geluidscherm;
  • maatregelen nemen aan de woningen, bijvoorbeeld isolatie.
     

De rijksoverheid is verantwoordelijk voor het hoofdspoornet. Bij de bouw van nieuwe hoofdspoorwegen geldt de Wet milieubeheer en is de systematiek van ontheffingen van de geluidnormen niet van toepassing, maar wordt getoetst aan geluidproductieplafonds.

Aanpassing van de Wet geluidhinder: SWUNG

De Wet geluidhinder bood onvoldoende bescherming tegen de gevolgen van de groei van het spoorverkeer. Het was namelijk zo dat er bepaald moest worden of het geluidniveau van een weg of spoorweg aan de grenswaarden voldeed als er nieuwe woningen gebouwd werden of als er nieuwe wegen of spoorwegen aangelegd of aangepast werden. Maar ook op een bestaand stuk spoor kan het verkeer groeien. Als daardoor de geluidbelasting boven de grenswaarden uitkomt, leidde dat volgens de Wet geluidhinder niet tot verplichtingen.

Dat is inmiddels veranderd, want SWUNG-1 is ingevoerd. Daarin worden grenswaarden gesteld aan het geluid dat rijkswegen en spoorwegen mogen produceren: de zogenoemde geluidproductieplafonds. Deze geluidproductieplafonds (gpp's) geven aan hoeveel geluid een bepaalde rijksweg of spoorweg maximaal mag produceren op aan weerszijden gelegen punten. Er bestaat ook een SWUNG-2, maar deze heeft voor het spoor geen gevolgen.

Aanpak woningen met een te hoge geluidbelasting (sanering)

Met de nieuwe geluidwetgeving SWUNG is tegelijkertijd ook besloten om bestaande woningen met een te hoge geluidsbelasting langs hoofspoorlijnen aan te pakken. Dit noemt men saneren en voor het hoofdspoornet geldt dan het Meerjaren Programma Geluidsanering (MJPG). Het MJPG is gericht op het realiseren van geluidreducerende maatregelen bij woningen met een geluidbelasting van meer dan 70 dB als gevolg van een hoofdspoorlijn.

Maatregelen

De overheid wil de geluidhinder en slaapverstoring verminderen met een aantal gerichte maatregelen zoals het stimuleren van stillere goederentreinen, remsystemen en bruggen, het aanbrengen van raildempers, voegloos spoor, gladgeslepen spoor en wielen, het plaatsen van geluidschermen en het isoleren van woningen.

EU-Richtlijn Omgevingslawaai

De Europese Unie (EU) heeft in 2002 de Richtlijn omgevingslawaai uitgevaardigd om de burger beter te beschermen tegen geluidoverlast. Deze richtlijn verplicht de lidstaten om geluidbelastingkaarten te publiceren waarmee de bevolking wordt voorgelicht over de geluidniveaus in hun omgeving. Op basis van deze kaarten moeten beheerders actieplannen maken.

 In 2017 moeten er geluidbelastingkaarten en in 2018 actieplannen worden gemaakt voor:

  • gebieden met meer dan 100.000 personen;
  • wegen waarop jaarlijks meer dan 3 miljoen voertuigen passeren;
  • hoofdspoorwegen waarop jaarlijks meer dan 30.000 treinen passeren;
  • grote luchthavens met meer dan 50.000 vluchten per jaar (start of landing).

Op de geluidbelastingkaarten moeten in elk geval de contouren worden weergegeven voor verschillende geluidklassen (Lden: 55, 60, 65, 70 en 75 dB , Lnight:50, 55, 60, 65 en 70 dB). Ook moet het aantal woningen en bewoners binnen deze geluidklassen bepaald worden en het aantal (ernstig) gehinderden en (ernstig) slaapverstoorden worden berekend. Voor industrieterreinen moeten eventuele geluidzones weergegeven worden en voor individuele bedrijven de contour van de vergunde geluidbelasting .


De kaarten in de Atlas Leefomgeving zijn gemaakt volgens de eisen van de EU richtlijn. Op de website van de Noise Observation and Information Service Europe (NOISE) is de geluidsbelastingkaart van Europa te raadplegen.

Laatst gewijzigd: 7 oktober 2016

Hinder?

Ondervindt u hinder van een spoorweg bij u in de buurt? Ga dan naar uw gemeente of naar de dichtstbijzijde GGD.

laatst bewerkt op 23 december 2015

Feiten en cijfers

Dit rapport beschrijft de belangrijkste resultaten van het Geluidmonitorprogramma van het RIVM in 2010 voor het wegverkeer. De monitor volgt de trends in het geluid van wegverkeer op vier vaste meetpunten: De geluidmonitor volgt op enkele locaties ook de geluidbelasting van rail- en vliegtuigverkeer; voor railverkeer worden twee meetlocaties van ProRail gebruikt. De metingen worden gebruikt om trends in de geluidsemissies te volgen en te toetsen aan de Wettelijke standaard Nederlandse Reken- en Meetvoorschriften voor wegverkeer en railverkeer.


Staafdiagram met % woningen met geluidsbelasting door wegverkeer en railverkeer boven de 65 dB Lden in 2000, 2004, 2008 en 2010. Ook optie om figuurdata te downloaden.

Instrumenten

Herziende Handreiking omgevingslawaai die is uitgebracht door het ministerie van Infrastructuur en Milieu in verband met Europese Richtlijn omgevingslawaai. De Handreiking is een hulpmiddel voor alle partijen die met de uitvoering hiervan zijn belast.


Kaarten

Op de kaart ziet u welk percentage van de bevolking in de door u gekozen gemeente ernstig gehinderd is door geluid van passerende treinen.

Op de kaart ziet u hoe hoog de geluidbelasting door het treinverkeer. De kaart en de gegevens zijn afkomstig van ProRail. ProRail heeft de kaart gemaakt in opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu. De geluidkaart is gemaakt in het kader van de EU geluidkartering.

Op de kaart ziet u hoe hoog de nachtelijke geluidbelasting door het treinverkeer is. De kaart en de gegevens zijn afkomstig van ProRail. ProRail heeft de kaart gemaakt in opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu. De geluidkaart is gemaakt in het kader van de EU geluidkartering.

Publicaties

Herziene Handreiking omgevingslawaai die is uitgebracht door het ministerie van Infrastructuur en Milieu (de eerste versie is uitgebracht door het voormalige ministerie van VROM) in verband met Europese Richtlijn omgevingslawaai. De richtlijn is in juli 2004 geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving (in hoofdstuk IX van de Wet geluidhinder) en daarmee is de uitvoeringsfase begonnen. De Handreiking is een hulpmiddel voor alle partijen die met de uitvoering hiervan zijn belast.

Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit de zesde nationale ‘Inventarisatie Verstoringen' die het ministerie van I&M heeft laten uitvoeren. Het onderzoek werd eind 2008 uitgevoerd door het centrum voor Milieu, Gezondheid en Omgevingskwaliteit (MGO) van het RIVM. Ruim 1200 inwoners van Nederland deden mee aan het mondelinge vragenlijstonderzoek. De volgende hinderinventarisatie zal in 2016 uitgevoerd worden.

 


Dit rapport beschrijft de belangrijkste resultaten van het Geluidmonitorprogramma van het RIVM in 2010 voor het wegverkeer. De monitor volgt de trends in het geluid van wegverkeer op vier vaste meetpunten: De geluidmonitor volgt op enkele locaties ook de geluidbelasting van rail- en vliegtuigverkeer; voor railverkeer worden twee meetlocaties van ProRail gebruikt. De metingen worden gebruikt om trends in de geluidsemissies te volgen en te toetsen aan de Wettelijke standaard Nederlandse Reken- en Meetvoorschriften voor wegverkeer en railverkeer.


In dit RIVM-rapport wordt de laatste stand van zaken weergegeven met betrekking tot de effecten van trillingen en (laagfrequent) geluid door treinen op gezondheid en welzijn. Daarbij is onderzocht wat bekend is uit Nederlandse en Europese literatuur over de effecten van trillingen door treinen, de niveaus waarboven deze effecten optreden en andere contextuele en persoonlijke factoren die mede van invloed zijn op deze effecten. Ook is onderzocht welke blootstellingsresponsrelaties er beschikbaar zijn die de relatie tussen trillingen door treinen en gezondheids- of welzijnseffecten beschrijven. Daarbij is nagegaan of en hoe de beschikbare blootstellings-responsrelaties gebruikt kunnen worden voor een schatting van de omvang van de effecten van trillingen door treinverkeer in Nederland.