Grondwaterkwaliteit

Grondwater

Grondwater is al het water in de bodem en ondergrond. Dit water is afkomstig uit neerslag, of de bodem ingezakt via sloten, meren, beken en rivieren. Grondwater wordt gebruikt voor onder meer drinkwater, het verbouwen van voedsel, de industrie, natuur en energie. De bodem kan meerdere waterbevattende lagen hebben, die niet met elkaar in verbinding staan. Niet al het grondwater is zoet, in de kustgebieden heb je ook zout of brak grondwater.

Bodemverontreiniging

Op sommige locaties is de bodem vervuild. Dit heeft ook consequenties voor de kwaliteit van het grondwater. Als grondwater door de verontreinigde grond stroomt, kan het de verontreiniging verspreiden.

laatst bewerkt 7 december 2016

In welke gebieden wordt grondwater beschermd:

Bron voor drinkwater

Grondwater is de belangrijkste bron van kraanwater. 60% van het Nederlandse kraanwater wordt van grondwater gemaakt. Ook bierbrouwers en fabrikanten van frisdranken gebruiken grondwater om hun producten te maken. Drinkwaterbedrijven en fabrikanten nemen preventieve maatregelen, of zetten extra zuiveringstechnieken in om te voorkomen dat verontreinigingen uit het grondwater in het drinkwater of de producten terecht komen. Bedrijven gebruiken het liefst grondwater uit diepere lagen voor drinkwater en andere dranken, omdat dit water zeer schoon is.

Landbouw, moestuinen en grondwaterkwaliteit

Planten halen water uit de bodem. Een goede kwaliteit van het grondwater is daarom belangrijk voor het kweken van gezonde gewassen in de landbouw en in moestuinen.

Wanneer het grondwater verontreinigd is, is het afhankelijk van de diepte van het grondwater en het soort gewas of er maatregelen genomen moeten worden. Mogelijke maatregelen zijn saneren, het telen van de gewassen in plantenbakken, of optimaal bemesten en bekalken.

laatst bewerkt 7 december 2016

Grondwaterkwaliteit en -kwantiteit taak voor provincie

De provincies hebben de taak de kwaliteit van het grondwater te beschermen bijvoorbeeld bij waterwingebieden maar ook daarbuiten. Grondwaterkwaliteit is een verplicht onderdeel van de provinciale milieuverordening.

Gebruik van grondwater

Voor het uit de bodem halen van grondwater is een vergunning nodig. Voor kleine onttrekkingen (minder dan 150.000 m3/jaar) is het waterschap de vergunningverlener. Voor grote onttrekkingen, bijvoorbeeld voor drinkwaterwinning, de industrie en bodemenergie, verleent de provincie een vergunning.

Door de vergunningen kan de overheid sturen welk en hoeveel grondwater gebruikt wordt voor de verschillende functies. Zo blijft er voldoende goed grondwater beschikbaar voor drinkwater en andere toepassingen.

Kaderrichtlijn water

Grondwater houdt zich niet aan grenzen. De Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) bepaalt dat al het grondwater uiterlijk in 2027 in een goede toestand moeten verkeren. Dat betekent dat er geen verontreinigde stoffen in het grondwater terecht mogen komen en dat de kwaliteit van het grondwater niet achteruit mag gaan. Ook zijn er speciale doelen voor beschermde gebieden. Voor de Kaderrichting Water is het water opgedeeld in 23 zogenoemde grondwaterlichamen.

Controle van de grondwaterkwaliteit

De kwaliteit van het grondwater wordt continue in de gaten gehouden. Er is een landelijk meetnet met circa 350 putten, onderhouden door het RIVM, en provinciale meetnetten. Daarin worden chemische stoffen, zoals nitraat, bestrijdingsmiddelen en zware metalen, de hoeveelheid water en het zoutgehalte van het grondwater gemeten. Naast deze generieke testen zijn er ook specifieke testen voor natuurgebieden en drinkwaterwingebieden.
 
laatst bewerkt 7 december 2016

Zelf doen

Drinkwater in Nederland is altijd van een goede kwaliteit. Het water uit de kraan kunt u gerust drinken. Wilt u een moestuin beginnen? Kijk dan of er mogelijke verontreinigingen in de bodem of het grondwater bekend zijn. Bij twijfel kunt u contact opnemen met uw gemeente.
 
Zijn er verontreinigingen, dan kunt u maatregelen nemen om de risico's weg te nemen of te beperken, bijvoorbeeld:
  • Kweek groente in plantenbakken met schone teelaarde met onderin worteldoek;
  • Laat kinderen niet op vervuilde grond spelen;
  • Gebruik handschoenen;
  • Zorg voor optimale bemesting en bekalking, zodat de planten minder zware metalen opnemen;
  • Was zelf-geteelde groenten goed.

 

laatst bewerkt 7 december 2016

Feiten en cijfers

Cijfers van het Landelijk Meetnet Grondwaterkwaliteit over de kwaliteit van het ondiepe grondwater tussen 1985 en 2012. In deze periode is de belasting van de bodem met dierlijke mest en kunstmest gedaald. Maar dit heeft nog weinig effect op de kwaliteit van het ondiepe grondwater.

Instrumenten

Dit informatieblad van het RIVM gaat over de aanwezigheid van historische bodemverontreinigingen nabij winningen en hun mogelijke invloed op de grondwaterkwaliteit voor drinkwater. Het schetst de opgave vanuit de verschillende wettelijke perspectieven en geeft een doorkijk naar mogelijke oplossingsrichtingen.

In de Kaderrichtlijn Water worden eisen gesteld aan de goede kwantitatieve toestand en de goede chemische toestand van grondwater. Deze eisen zijn globaal benoemd. Ecologische doelen zijn niet omschreven. In de Grondwaterrichtlijn die eind 2006 van kracht is geworden zijn de chemische aspecten voor grondwater verder gespecificeerd.


Kaarten

In opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu zijn er conceptuele modellen opgesteld voor alle KRW-grondwaterlichamen. De figuren geven een indruk van de opbouw en waterstromingen in de grondwaterlichamen. De figuren zijn onderverdeeld per KRW-stroomgebied.

DINOloket biedt toegang tot de grootste databank van de Nederlandse ondergrond. Deze databank, bekend onder de naam DINO - Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond, is één centrale plek waar geowetenschappelijke gegevens over de diepe en ondiepe ondergrond van Nederland worden verzameld en beheerd. Het omvat boringen, grondwatergegevens, sonderingen, geo-elektrische metingen, resultaten van geologische, geochemische en geomechanische monsteranalyses, boorgatmetingen en seismische gegevens. De databank wordt dagelijks uitgebreid met nieuwe gegevens die via DINOloket beschikbaar worden gesteld.


Publicaties

Het RIVM heeft een nieuw concept uitgewerkt om normen af te leiden voor twaalf veelvuldig voorkomende verontreinigende stoffen in grondwater (meestal organische oplosmiddelen). Dit is bedoeld om het beheer van grondwaterkwaliteit en de functies van het grondwater concreet vorm te geven. De basis van het concept voor deze zogeheten functiespecifieke risicogrenswaarden is dat voor de grondwaterkwaliteit rekening wordt gehouden met het gebruik of de functie van het grondwater. Deze benadering is vergelijkbaar met de werkwijze voor het bodembeheer. In de toekomst kan daardoor het beheer van bodem- en grondwater worden gekoppeld. Het concept is verkennend van aard en wil, passend bij de nieuwe Omgevingswet (2018), bijdragen aan nieuw beleid voor grondwater.