Waterkwaliteit

Waterkwaliteit van het oppervlaktewater

Een goede waterkwaliteit is belangrijk voor de mens en de natuur. We gebruiken oppervlaktewater om drinkwater te maken, om uit te vissen en om te recreëren. Veel van de Nederlandse natuur is afhankelijk van water uit meren, plassen, beken en rivieren.

De vervuiling door de industrie en huishoudens is sinds de jaren zeventig sterk verminderd, doordat de overheid regels ging stellen aan de lozingen. Sindsdien is de fysisch-chemische waterkwaliteit flink verbeterd, maar de ecologische waterkwaliteit loopt nog achter. Eén van de redenen hiervoor is dat het altijd even duurt voordat de ecologie reageert op een betere waterkwaliteit.

Op dit moment zijn de belangrijkste oorzaken voor een matige waterkwaliteit:

  • Verontreiniging - Overbemesting is één van de grootste oorzaken van waterverontreiniging. Giftige stoffen kunnen in het water komen via bodemverontreiniging, via het riool (bijvoorbeeld medicijnresten), of door roet dat door regen in het water valt. Ook hebben we nog last van verontreinigingen uit het verleden.
  • Inrichting - De meeste wateren in Nederland zijn in de loop van de jaren aangepast. Oevers zijn verstevigd, beken zijn rechtgetrokken en er zijn stuwen, dammen en gemalen gebouwd. Hierdoor kunnen planten en dieren zich minder goed vestigen en verplaatsen.

    De overheid neemt maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren. Er is wetgeving om verontreinigingen tegen te gaan. Waterschappen en Rijkswaterstaat doen metingen, plegen onderhoud en richten het water natuurlijker in. Ook bedrijven en particulieren zetten zich in voor een betere waterkwaliteit, bijvoorbeeld door natuurvriendelijker onderhoud en natuurlijkere inrichting.

 

Laatst bewerkt: 6 oktober 2017

Waterkwaliteit en recreatie

Mooi, schoon en levend water is aantrekkelijk om bij te ontspannen en te recreëren. Dat is goed voor je gezondheid.


Ziek van water

Verontreinigd water kan bij mens en dier bij huidcontact of inslikken ziekten veroorzaken. Mogelijke gezondheidsklachten na het zwemmen in verontreinigd oppervlaktewater zijn maagdarminfecties, huidklachten (o.a.zwemmersjeuk), oor- of oogontsteking en/of griepachtige verschijnselen. Daarom wordt de waterkwaliteit van officiële zwemwaterlocaties tijdens het zwemseizoen elke twee weken gecontroleerd. Lees meer over zwemwater en gezondheid op de pagina Zwemwater  of op de website van Zwemwater.nl.
laatst bewerkt 23 december 2016

Wat doet de overheid

De Nederlandse waterbeheerders, dit zijn de waterschappen en Rijkswaterstaat, nemen maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld door het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, het verminderen van het overschot aan meststoffen in het water, of door het aanleggen van vispassages. Daarnaast zuiveren de waterschappen het afvalwater in rioolzuiveringsinstallaties. De waterbeheerders beschrijven hun plannen elke zes jaar in de stroomgebiedbeheerplannen.


Kaderrichtlijn water

Water houdt zich niet aan grenzen. Daarom gelden in alle landen van de Europese Unie (EU) dezelfde normen voor de kwaliteit van het water. Deze normen staan in de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Hierin staat onder meer:
  • hoeveel zware metalen en andere stoffen er in het water mogen zitten;
  • welke soorten vis in het water moeten kunnen leven.
     
Ook andere Europese richtlijnen stellen normen aan de waterkwaliteit, vaak als invulling van of aanvulling op de KRW. Denk aan de Grondwaterrichtlijn en de Europese Zwemwaterrichtlijn.

(bron Rijksoverheid.nl)


Controle van de waterkwaliteit

De overheid controleert regelmatig de kwaliteit van het water. Rijkswaterstaat controleert het water langs de kust en op de grote meren, rivieren en kanalen. De waterschappen doen dit voor de regionale wateren. De overheid controleert:
  • De hoeveelheid schadelijke stoffen in het water. Dit heet ook wel de chemische kwaliteit. De Europese normen staan in de richtlijn Prioritaire stoffen en de Grondwaterrichtlijn.
  • De watertemperatuur en de hoeveelheid voedingsstoffen, planten en dieren. Dit heet ook wel de ecologische kwaliteit. De eisen hiervoor verschillen per watertype (sloot, meer, rivier, kustwater). De normen staan in de Regeling monitoring kaderrichtlijn water.

    Waterplanten, vissen en andere dieren laten zien of de kwaliteit van het water in orde is. Sommige planten hebben bijvoorbeeld heel schoon water nodig om te kunnen overleven.
     

(bron Rijksoverheid.nl)

laatst bewerkt 23 december 2016

Wat kunt u zelf doen?

Houd het Nederlandse oppervlaktewater schoon. Voer de vissen niet en gooi geen waterplanten vanuit uw aquarium in het oppervlaktewater.

Iets niet in orde?

Neem contact op met uw waterschap bij vervuiling van het oppervlaktewater of ongewenste lozingen. Dit kan ook centraal op Meldpunt water.

laatst bewerkt 23 december 2016

Feiten en cijfers

Staafdiagram met de belasting van het oppervlaktewater met stikstof, fosfor, PAK's, zware metalen en gewasbestrijdingsmiddelen in 1990,1995, 2000, 2005, 2010, 2011. Met te downloaden figuurdata.

Actuele watergegevens van Rijkswaterstaat zoals Waterstanden, waterafvoer en stroomsnelheid, golfhoogtes, stroomsnelheid, watertemperatuur, zoutgehalte, waterkwaliteit, etc.

Ontwikkeling van de stikstof- en fosforconcentraties in Nederlandse sloten, kanalen en beken, van 1990 tot 2014.


Instrumenten

Draaiboek voor incidenten van infectieziekten gerelateerd aan contact met oppervlaktewater binnen de landsgrenzen van Nederland.

Onder oppervlaktewater verstaan we in dit draaiboek al het open water in het binnenland en aan de kust, waaronder ook in dit water aangelegde zwemgelegenheden.

Europese zwemwaterrichtlijn heeft betrekking op alle zwemwaterlocaties en heeft tot doel de gezondheid van zwemmers in oppervlaktewateren te beschermen.

De Helpdesk Water richt zich op het ontsluiten van kennis die aanwezig is binnen de werkvelden waterbeleid en waterbeheer in de breedste zin. Hierbij wordt intensief samengewerkt met diverse organisatieonderdelen zowel binnen Rijkswaterstaat als daar buiten. Op deze manier kan de helpdesk uw vragen snel en efficiënt beantwoorden, waarbij optimaal gebruik wordt gemaakt van de ontsloten kennis.

De systematiek van de ‘ecologische sleutelfactoren' (ESF's) ondersteunt waterbeheerders bij het interpreteren van de huidige ecologische situatie, het stellen van reële doelen en het afleiden van effectieve maatregelen in watersystemen.


Kaarten

Rijkswaterstaat levert actuele waterdata over verschillende onderwerpen. Hierbij kunt u denken aan informatie over waterstanden, watertemperaturen, golfhoogtes en windsnelheid.

De Bestrijdingsmiddelenatlas geeft op grond van meetgegevens van regionale waterbeheerders een landelijk beeld van de bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater. De atlas biedt u antwoord op onder andere de volgende vragen:

  • Waar zijn bestrijdingsmiddelen in oppervlaktewater gemeten?
  • Waar en wanneer zijn normen voor een stof overschreden?
  • Wat zijn de belangrijkste probleemstoffen?

Het Waterkwaliteitsportaal (WKP) verzamelt, beheert en ontsluit gegevens voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) en maakt het mogelijk om een consistent beeld te presenteren van de Nederlandse waterkwaliteit. De Atlas Leefomgeving laat binnen het onderwerp Waterkwaliteit een deel van de kaarten uit het WKP zien.


Actuele watergegevens van Rijkswaterstaat zoals Waterstanden, waterafvoer en stroomsnelheid, golfhoogtes, stroomsnelheid, watertemperatuur, zoutgehalte, waterkwaliteit, etc.

Multimedia

Met de website en app van EyeOnWater helpen geïnteresseerde mensen mee met het onderzoek naar rivieren, meren, zeeën en oceanen. De app meet de kleur en helderheid van het water en de kleur van zeesla (een zeewier). Wetenschappers en waterbeheerders gebruiken de gegevens onder andere voor onderzoek naar waterkwaliteit en klimaatverandering.

De Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) is het kenniscentrum van regionale waterbeheerders in Nederland. STOWA ontwikkelt, vergaart en verspreidt kennis die nodig is om de opgaven waar waterbeheerders voor staan, goed uit te voeren. Denk aan klimaatadaptatie, een goede implementatie en uitvoering van de KRW en veilige regionale waterkeringen. De kennis kan liggen op toegepast technisch, natuurwetenschappelijk, bestuurlijk-juridisch en sociaal-wetenschappelijk gebied.

Dit doet STOWA onder andere door het verspreiden van kennisfilms. Deze zijn gebundeld op dit YouTube kanaal.


Op onswater.nl vind je voorbeelden van projecten voor schoon en veilig water, tips voor waterbelevenissen en bijzondere waterverhalen van mensen die in hun dagelijkse leven met water bezig zijn. Er komen steeds nieuwe projecten, tips, belevenissen en waterverhalen bij. Deze link verwijst naar het youtubekanaal van Ons Water.

Film over het werk van een waterschap (het Hoogheemraadschap van Delfland) bij het zorgen voor schoon water. Het is aflevering 3 uit de serie WTR dat in 2008 is uitgezonden door TV West.


Publicaties

In december 2015 zijn de stroomgebiedbeheerplannen 2016-2021 voor Rijn, Maas, Schelde en Eems vastgesteld. Deze plannen gaan over waterkwaliteit en zijn onderdeel van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Ze geven de richting aan voor het werken aan schoon en gezond water in de komende 6 jaar.

Het Nationaal Waterplan 2016-2021 bevat de hoofdlijnen van het nationaal waterbeleid en de aspecten van het ruimtelijk beleid die daartoe behoren.

Nederland heeft in nieuwe ‘stroomgebiedbeheer-plannen' voor de periode 2016-2021 vastgelegd welke maatregelen het wil nemen om de ecologische einddoelen te halen die het zich heeft gesteld binnen de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Met de huidige plannen verbetert de waterkwaliteit in veel wateren wel, maar niet voldoende. Om de KRW-doelen te halen is extra inzet nodig van het Rijk, de waterbeheerders en agrariërs. Dit blijkt uit het eindrapport van de ex ante evaluatie van de stroomgebiedbeheerplannen, verzorgd door het PBL (Planbureau voor de Leefomgeving).


De webpagina van de Kaderrichtlijn Water bevat nieuws, achtergronden en informatie over activiteiten rondom het beleid en de uitvoering van de Kaderrichtlijn Water (KRW). In de Europese Kaderrichtlijn Water is het beleid voor de beoordeling van de kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater in Europa vastgelegd.

De informatie is gericht op medewerkers van centrale en regionale overheden, maatschappelijke organisaties en andere betrokkenen bij de uitvoering van de richtlijn.