Natte koeltorens

Natte koeltorens kunnen bij slecht onderhoud of beheer Legionellose ofwel de Veteranenziekte veroorzaken. Daarom is het belangrijk dat bekend is waar deze installaties staan.

Natte koeltorens zijn installaties  die gebruikt worden voor het afvoeren van overtollige warmte uit productieprocessen en gebouwen door middel van het vernevelen van water in een open constructie. Natte koeltorens zijn – bij onvoldoende onderhoud en beheer – bekende verspreidingsbronnen van legionellabacteriën. Een besmetting met legionella kan leiden tot Legionellose ofwel de Veteranenziekte. Dit is een ernstige ziekte die lijkt op een longontsteking. Legionellose kan blijvende effecten op de gezondheid tot gevolg kan hebben, of zelfs de dood.

Wereldwijd staan natte koeltorens bekend als belangrijke besmettingsbronnen en ook Nederland heeft hier al ervaring mee opgedaan. In 2006 was er een Legionellose-uitbraak door een slecht onderhouden natte koeltoren bij het Post CS-gebouw in Amsterdam. Gevolg: ruim 30 zieken (waarvan een deel chronisch) en drie doden. 

De al bekende locaties van koeltorens staan op de koeltorenkaart. Op deze kaart kunnen ingelogde gebruikers ook meldingen doen van koeltorens die nog niet op de kaart staan.

-->Naar de koeltorenkaart

laatst bewerkt Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 14 maart 2016

Legionellose is een infectie van de luchtwegen en de longen. De infectie wordt veroorzaakt door de legionellabacterie. Legionellose ofwel de Veteranenziekte komt in Nederland regelmatig voor. Er bestaat ook een tweede vorm van de ziekte: de legionellagriep ofwel Pontiac fever, een veel minder ernstige vorm die in Nederland vaker voorkomt. De legionellagriep wordt hier verder niet besproken.


Ziekteverschijnselen van Legionellose

De meeste mensen worden niet ziek na besmetting. Als er wel ziekteverschijnselen optreden gebeurt dat meestal vijf à zes dagen na de besmetting (met een uitloop van twee tot twintig dagen). Bij Legionellose begint de ziekte met lichte koorts, spierpijn en zich niet lekker voelen. Na enkele dagen ontstaat een longontsteking met hoge koorts (boven de 39 graden Celsius) en koude rillingen. Raadpleeg bij klachten die passen bij Legionellose de huisarts. Door laboratoriumonderzoek kan de ziekte worden vastgesteld. Bij een ernstige longontsteking kan de ziekte levensbedreigend zijn, doordat andere organen door de bacterie beschadigd worden. In ernstige gevallen kan men aan de ziekte overlijden.


Bronnen van besmetting

Bij verneveling van water (bij natte koeltorens, maar bijvoorbeeld ook bij douches of whirlpools) kan de bacterie in de lucht komen en ingeademd worden. Drinken van met legionella besmet water leidt niet tot ziekteverschijnselen. Mensen kunnen elkaar niet besmetten met de legionellabacterie.


Extra gevoelige bevolkingsgroepen

Iedereen kan een besmetting met de legionellabacterie oplopen. Mensen die vaak met verneveld water in contact komen lopen meer risico op besmetting. Ouderen, mensen met een slechte lichamelijke conditie, mensen die veel alcohol gebruiken en mensen die roken lopen meer risico om Legionellose door te maken. Echter: ook gezonde mensen kunnen Legionellose krijgen.


Voorzorgsmaatregelen

Er bestaat geen vaccinatie tegen de legionella-infectie. De preventie richt zich daarom op het zo goed mogelijk voorkomen van verspreiding van legionellabacteriën in de lucht, onder meer door te voorkomen dat de bacterie tot grote hoeveelheden kan uitgroeien.

laatst bewerkt Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 19 november 2014

Beleid

In de Wet milieubeheer is bepaald dat degene die gebruik maakt van een natte koeltoren, deze goed moet onderhouden en beheren, om het risico op legionellabesmetting te beheersen. Met name gemeenten en provincies zijn verantwoordelijk voor het toezicht op naleving van die voorschriften.

Geschat wordt dat er zo'n 4000 natte koeltorens in Nederland zijn, maar tot nu toe is daarvan slechts ongeveer 30% bekend. Dit komt onder meer omdat veel natte koeltorens moeilijk te zien zijn; ze staan bijvoorbeeld op een dak of zijn daar zelfs in weggewerkt. In verband met de preventie van Legionellose en snelle bronopsporing bij een Legionellose-uitbraak is het van belang dat zo veel mogelijk natte koeltorens in de Atlas zichtbaar worden gemaakt. Iedereen die een (mogelijke) natte koeltoren ziet die niet in de Atlas staat, kan deze eenvoudig aanmelden.


Wat doet de overheid

Voor het overgrote deel van de natte koeltorens is de gemeente aangewezen als toezichthouder en handhaver op grond van de Wet milieubeheer.

De provincie is toezichthouder en handhaver voor de natte koeltorens bij een beperkt aantal (grotere) inrichtingen. Tot slot is de Inspectie Leefomgeving en Transport verantwoordelijk voor toezicht en handhaving voor enkele tientallen natte koeltorens bij bepaalde defensie-inrichtingen.

Van de toezichthouders wordt verwacht dat zij alle bij hen bekende natte koeltorens invoeren in de Atlas Leefomgeving, opdat de locaties voor een ieder bekend zijn.

laatst bewerkt Ministerie van Infrastructuur en Milieu, 19 november 2014

Iedereen kan een mogelijke natte koeltoren melden. Hieronder staat in het kort beschreven hoe dit in zijn werk gaat.  Meer informatie kunt u vinden in  Stappenplan melden Natte Koeltorens (met schermen).

A.) Account aanmaken

Voordat u (vermoedelijke) natte koeltorens kunt gaan melden, moet u eerst een account hebben. Hiervoor is alleen een gebruikersnaam (schermnaam) en een geldig emailadres nodig.

Het gaat als volgt:

1. Klik rechts bovenaan op ‘aanmelden'.
2. Klik op 'account  aanmaken'.
3. Vul een Schermnaam (gebruikersnaam) in (mag u zelf verzinnen, moet u wel onthouden voor eventuele toekomstige meldingen), een voorlopig wachtwoord (zijn ook geen eisen aan, is maar eenmalig en hoeft u dus niet te onthouden) en uw e-mailadres. Het voorlopige wachtwoord moet u nogmaals invullen onder ‘Opnieuw invullen'.
4. Vink aan dat u akkoord gaat met de voorwaarde van de Atlas (is ook te bekijken). Klik vervolgens op Opslaan.

Op het opgegeven e-mailadres heeft u inmiddels een verificatiecode vangen.
5. Kopieer de serie van cijfers en letters uit de mail, plak ze in het vak onder E-mailverificatiecode en klik op Verifiëren.
6.Vul een nieuw wachtwoord in (mag niet gelijk zijn aan het eerder opgegeven wachtwoord!), vul het daaronder nogmaals in en klik op Opslaan.
7. Kies bij Vraag een herinneringsvraag en vul daarna bij Antwoord het antwoord op die vraag in. Dit is voor het geval u uw wachtwoord zou vergeten.

Klik op Opslaan en vervolgens krijgt u op het scherm te lezen dat u bent aangemeld en beschikt u over een account.

B.) Natte koeltoren melden

1. Ga naar de natte koeltorenkaart.
2. Ga op de kaart (via locatie invoeren of uit- en inzoomen) naar de locatie waar u een of meer (mogelijke) natte koeltorens heeft gezien en zoom zoveel mogelijk in.
3. Klap rechtsboven het menu open en selecteer 'Natte koeltorens melden'.
4. Klik op 'prik locatie' en klik op de juiste locatie op de kaart.
5. Vul vervolgens de rest van de velden in en druk op 'melden'. 

Uw melding van de natte koeltoren is in gang gezet. Het bevoegd gezag ontvangt een mail. Wanneer zij uw melding goedkeuren verschijnt de koeltoren op de kaart.

laatst bewerkt 7 augustus 2017

Instrumenten

Word-document van ISSO voor het opstellen van een risicoanalyse en beheersplan voor koeltoreninstallaties.

Procedure voor inventarisatie en registratie van ‘natte' koeltorens. In dit document wordt uitgelegd wat een koeltoren is, waar ze gebruikt worden en hoe deze apparaten geïnventariseerd en geregistreerd kunnen worden. Deze ‘best approach' is tot stand gekomen door ervaringen van de gemeente Amsterdam met haar koeltoreninventarisatie.

Publicaties

Richtlijn voor het toepassen van de legionellaregelgeving op het ontwerp, beheer en onderhoud van natte koeltorens, hybride koelers en luchtbevochtigingssystemen als onderdeel van een klimaatinstallatie in utiliteitsgebouwen.

RIVM rapport gepubliceerd in september 2016 over natte koeltorens: registratie, toezicht en handhaving in verband met legionellapreventie.

Brochure van de Rijksoverheid bevat informatie over Legionella. De publicatie bevat de volgende onderwerpen:

- Wat is Legionella?
- Wettelijke maatregelen
- Waar wordt op gecontroleerd?
- Wat moet u doen?
- Meer informatie


De Legionellavraagbaak is bedoeld als centraal informatiepunt voor eigenaren van leiding- en proceswaterinstallaties, installateurs, onderhouds- en servicebedrijven, waterbehandelingsbedrijven, adviseurs, waterleidingbedrijven, gebouwbeheerders, kortom een ieder die vragen heeft over legionella.