Wegverkeer

Geluidhinder in Nederland

De geluidsbelasting is het hoogst in de buurt van wegen, spoorwegen en aan- en uitvliegroutes van vliegvelden. Meer dan 70% van de Nederlandse woningen is blootgesteld aan geluid van meer dan 50 decibel. Dit is het geluidsniveau in een gemiddelde woonwijk overdag buiten. Ongeveer 5% van de woningen heeft een relatief hoge geluidsbelasting van 65 decibel of meer. Bijna 1% van de huishoudens wordt blootgesteld aan geluidsniveaus boven 70 decibel, te vergelijken met het geluid van een autosnelweg op 25 meter afstand.


Slaapverstoring

Geschat wordt dat de slaap van circa 1,5 miljoen mensen ernstig wordt verstoord door het wegverkeer in Nederland. Mensen hebben 's nachts het meeste last van het geluid van brommers, gevolgd door auto's, vrachtauto's, motoren en buren.


Maatregelen

In de Wet geluidhinder zijn normen voor geluid van wegverkeer vastgelegd, die de burger moeten beschermen tegen te veel lawaai. In de Wet geluidhinder is geen aparte norm vastgelegd voor het nachtelijke geluid van wegverkeer. Wel is een grenswaarde bepaald voor de geluidbelasting over het hele etmaal, de Lden. Hierin zit ook de geluidbelasting gedurende de nacht.


Lden en Lnight

De geluidsbelasting wordt uitgedrukt in Lden (Lday-evening-night) en geeft de gemiddelde geluidbelasting over een etmaal. Bij de berekening van de Lden wordt de nachtelijke geluidbelasting veel zwaarder meegeteld, omdat geluid 's nachts veel hinderlijker is dan overdag. De nachtelijke geluidbelasting wordt uitgedrukt in Lnight, de maat voor de gemiddelde geluidbelasting van 23 uur tot 7 uur.


Naar de kaarten

Er zijn diverse geluidhinder kaarten opgenomen in de Atlas. Kijkt u gerust rond, bijvoorbeeld naar de Lden kaarten van Rijkswegen of de Lnight kaarten van Rijkswegen. Ook kunt u een kaart vinden waarop getoond wordt wat het het percentage ernstig gehinderden door geluid van wegverkeer is, per gemeente.

Laatst bijgewerkt 24 September 2017

Hinder en Slaapverstoring

Geluidsbelasting in onze woonomgeving veroorzaakt vooral hinder en slaapverstoring (moeilijk inslapen, tussentijds wakker worden of ‘s ochtend eerder wakker worden dan gewenst). Een hogere blootstelling aan geluid kan de kans op hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten verhogen en bij mensen die al lijden aan een hart- en vaataandoening, de klachten doen verergeren. Als kinderen op school worden blootgesteld aan te veel geluid, kunnen hun leerprestaties hieronder lijden. Slaapverstoring kan de volgende dag leiden tot een slechter humeur, vermoeidheid en een verminderd prestatievermogen.

Wegverkeer leidde in 2008 tot ernstige hinder bij 6% van de Nederlanders en tot slaapverstoring bij 3% van hen. Rail- en wegverkeer leidde tot slaapverstoring bij ongeveer 1% van de Nederlanders . Slaapverstoring kan optreden als de geluidsbelasting ‘s nachts boven de 40 dB komt. Meer weten over de gezondheidseffecten van geluid? Kijk dan op de website van Volksgezondheidenzorg.

Laatst bijgewerkt: 23 december 2015

Wettelijk kader wegverkeerslawaai

In Nederland zijn twee wetten voor het beheersen van wegverkeerslawaai, de wet milieubeheer en de wet geluidhinder. Beide wetten kennen hun specifieke toepassingssituatie. De onderstaande tabel geeft een wettelijk kader van wegverkeerslawaai.

(Rijks)wegen die onder de Wet milieubeheer vallen zijn aangegeven op de zogenoemde geluidplafondkaart.


De Wet Geluidhinder

De Wet geluidhinder moet de burger beschermen tegen te veel lawaai. In deze wet zijn normen vastgelegd voor geluid van weg- en railverkeer en industrieterreinen. Er gelden voorkeurswaarden en maximaal toelaatbare grenswaarden voor de geluidsbelasting van de gevel van woningen, ziekenhuizen en scholen (de zogenaamde geluidgevoelige objecten). Er wordt onderscheid gemaakt tussen bestaande en nieuwe situaties. Voor nieuwe situaties zijn de grenswaarden scherper.

De wet geluidhinder is van toepassing bij de volgende situaties:

  • Bouwen van geluidsgevoelige objecten (zoals een woning) nabij een weg;
  • Aanleg/wijziging van een weg die niet op de geluidplafondkaart staat.

De geluidsbelasting wordt uitgedrukt in Lden en Lnight. Lden (Lday evening night) geeft de gemiddelde geluidsbelasting over een etmaal. Bij de berekening van Lden wordt de avondbelasting zwaarder geteld dan de overdagperiode en de nachtelijke belasting weer zwaarder dan de avondperiode. Dit omdat geluid in de avond en nacht hinderlijker is dan overdag. Als er wordt gesproken over Lnight gaat het over de gemiddelde geluidsbelasting van 23 tot 7 uur. De normstellingen/grenswaarden van wegverkeer gaan alleen over Lden.

Meer weten over het geluidbeleid? Kijk op de website van de Rijksoverheid: Geluidsoverlast in de wet.

Grenswaarden geluid
De Wet geluidhinder kent twee grenswaarden:

  • de voorkeursgrenswaarde (ondergrens);
  • de maximaal toelaatbare grenswaarde (bovengrens).

De geluidsbelasting van een weg, industrieterrein of andere geluidbron op de omliggende gebouwen mag in principe niet boven de voorkeursgrenswaarde uitkomen. Als een beheerder een weg aanlegt, moet hij berekenen hoeveel geluid deze weg naar verwachting zal produceren. Als blijkt dat de geluidsbelasting van de weg boven de voorkeursgrenswaarde uitkomt, is er een ontheffing van de overheid nodig.

De geluidsbelasting op een woning mag –ook met ontheffing-  niet boven de maximaal toelaatbare grenswaarde uitkomen. Slechts bij hoge uitzondering mag hiervan worden afgeweken met een beroep op de Crisis- en herstelwet.

De grenswaarden verschillen voor wegverkeer, railverkeer en industrie. Voor wegverkeer wordt er ook onderscheid gemaakt tussen het bouwen van woningen bij bestaande wegen en aanleg van nieuwe wegen bij bestaande woningen.

Nieuwe woningen bij een bestaande weg

Voor het bouwen van nieuwe woningen bij bestaande wegen wordt er ook onderscheid gemaakt naar het type weg. Er wordt gekeken of de woningen in stedelijk gebied worden gebouw of daarbuiten. Wanneer de woningen in stedelijk gebied worden gebouw geldt er voor de maximale toelaatbare grenswaarde een hogere norm. Voor de verschillende geluidbronnen is de toegestane geluidbelasting Lden voor nieuwe woningen, bij een al aanwezige weg, is dan als volgt:

Een nieuwe weg bij bestaande woningen

Voor bestaande woningen wordt er ook onderscheid gemaakt in type wegverkeer. Voor deze woningen is de toegestane geluidsbelasting (Lden) als volgt:

Wie is verantwoordelijk

Bij de bouw van nieuwe woningen is de gemeente waar deze woningen worden gebouwd verantwoordelijk voor de geluidbeperking en beslist de gemeente over een mogelijke ontheffing van de geluidnormen. Het maakt hierbij niet uit of deze woningen bij een gemeentelijk, provinciale of snelweg worden gebouwd. De gemeente is altijd het aanspreekpunt.

Bij de aanleg van een nieuwe weg is de (toekomstige) beheerder verantwoordelijk voor de geluidbeperking. Voor een gemeentelijk weg is dat de gemeente en voor provinciale wegen beslist de provincie. Als er besloten wordt om geluidbelasting boven de grenswaarde toe te staan en een ontheffing te verlenen, dan moet de ontheffingverlener deze beslissing goed onderbouwen. De beheerder moet zo mogelijk geluidbeperkende maatregelen nemen, bijvoorbeeld:

  • de geluidbron aanpakken, bijvoorbeeld door een stiller wegdek aan te leggen;
  • maatregelen nemen tussen de bron en woningen, zoals een geluidscherm;
  • maatregelen nemen aan de woningen, bijvoorbeeld isolatie.

De rijksoverheid is beheerder van het hoofdwegennet (waaronder de snelwegen). Bij de bouw van nieuwe rijkswegen geldt de Wet milieubeheer en is de systematiek van ontheffingen van de geluidnormen niet van toepassing, maar wordt getoetst aan geluidproductieplafonds.

Aanpassing van de Wet geluidhinder: SWUNG

De Wet geluidhinder bood onvoldoende bescherming tegen de gevolgen van de groei van het verkeer. Het was namelijk zo dat er bepaald moest worden of het geluidsniveau van een weg of spoorweg aan de grenswaarden voldeed als er nieuwe woningen gebouwd werden of als er nieuwe wegen of spoorwegen aangelegd of aangepast werden. Maar ook op een bestaande weg kan het verkeer groeien. Als daardoor de geluidsbelasting boven de grenswaarden uitkomt, leidde dat volgens de Wet geluidhinder niet tot verplichtingen.

Dat is inmiddels veranderd en is SWUNG-1 ingevoerd. Daarin worden grenswaarden gesteld aan het geluid dat rijkswegen en spoorwegen mogen produceren: de zogenoemde geluidproductieplafonds. Deze geluidproductieplafonds (gpp's) geven aan hoeveel geluid een bepaalde rijksweg of spoorweg maximaal mag produceren op aan weerszijden gelegen punten.

De komende tijd wordt er naar gestreefd om voor de provinciale wegen een zelfde systematiek in te voeren (SWUNG-2).

Aanpak woningen met een te hoge geluidbelasting (sanering)

Met de nieuwe geluidwetgeving SWUNG is tegelijkertijd ook besloten om bestaande woningen met een te hoge geluidsbelastingen langs Rijkswegen (en spoor) aan te pakken. Dit noemt men saneren en voor het hoofdwegennet geldt dan het Meerjaren Programma Geluidsanering (MJPG). Het MJPG is gericht op het realiseren van geluidreducerende maatregelen bij woningen met een geluidbelasting van meer dan 65 dB als gevolg van een rijksweg.

De gemeenten en provincies zijn verantwoordelijk voor de aanpak van bestaande woningen met te hoge geluidsbelastingen langs gemeentelijke en provinciale wegen. Dit is echter alleen van toepassing als een woning in 1986 al aanwezig was en een te hoge geluidbelasting had. Deze woningen moesten voor 1 januari 2009 aan de minister van IenM worden gemeld. De gemeenten hebben dit geïnventariseerd en hiervan zal per gemeente een overzicht beschikbaar zijn.

EU-Richtlijn Omgevingslawaai

De Europese Unie (EU) heeft in 2002 de Richtlijn omgevingslawaai uitgevaardigd om de burger beter te beschermen tegen geluidsoverlast. Deze richtlijn verplicht de lidstaten om geluidsbelastingkaarten te publiceren waarmee de bevolking wordt voorgelicht over de geluidsniveaus in hun omgeving. Op basis van deze kaarten moeten beheerders actieplannen maken.

 In 2017 moeten er geluidbelastingkaarten en in 2018 actieplannen worden gemaakt voor:

  • gebieden met meer dan 100.000 personen
  • wegen waarop jaarlijks meer dan 3 miljoen voertuigen passeren;
  • hoofdspoorwegen waarop jaarlijks meer dan 30.000 treinen passeren;
  • grote luchthavens met meer dan 50.000 vluchten per jaar (start of landing).

Op de geluidbelastingkaarten moeten in elk geval de contouren worden weergegeven voor verschillende geluidklassen (Lden: 55, 60, 65, 70 en 75 dB , Lnight:50, 55, 60, 65 en 70 dB). Ook moet het aantal woningen en bewoners binnen deze geluidklassen bepaald worden en het aantal (ernstig) gehinderden en (ernstig) slaapverstoorden berekend.
Voor industrieterreinen moeten eventuele geluidzones weergegeven en voor individuele bedrijven de contour van de vergunde geluidbelasting .


De kaarten in de Atlas Leefomgeving zijn gemaakt volgens de eisen van de EU richtlijn. Op de website van de Noise Observation and Information Service Europe (NOISE) is de geluidsbelastingkaart van Europa te raadplegen.

Maatregelen

De overheid wil de geluidhinder en slaapverstoring verminderen met een aantal gerichte maatregelen zoals het stimuleren van de productie van stillere banden, het aanbrengen van stil asfalt, het plaatsen van geluidschermen langs snelwegen en het isoleren van woningen.

Laatst gewijzigd: 11 oktober 2016

Maak minder geluid

  • Kies zo mogelijk een ander vervoermiddel dan de auto;
  • Rijdt u toch auto, pas dan Het Nieuwe Rijden toe;
  • Koop stille banden voor de auto en rijd rustig;
  • Laat de motor van uw voertuig niet onnodig draaien;
  • Rijd niet op een oude en lawaaiige (4 takt) brommer, maar kies een stille elektrische scooter.

Overlast voorkomen en melden

Woont u vlakbij een drukke weg? Kies uw slaapkamer aan de geluidluwe zijde van de woning. Ondervindt u hinder van een spoorweg bij u in de buurt? Ga dan naar uw gemeente of naar de dichtstbijzijde GGD.

laatst bijgewerkt 24 december 2015

Feiten en cijfers

Dit rapport beschrijft de belangrijkste resultaten van het Geluidmonitorprogramma van het RIVM in 2010 voor het wegverkeer. De monitor volgt de trends in het geluid van wegverkeer op vier vaste meetpunten: De geluidmonitor volgt op enkele locaties ook de geluidbelasting van rail- en vliegtuigverkeer; voor railverkeer worden twee meetlocaties van ProRail gebruikt. De metingen worden gebruikt om trends in de geluidsemissies te volgen en te toetsen aan de Wettelijke standaard Nederlandse Reken- en Meetvoorschriften voor wegverkeer en railverkeer.


Dit rapport beschrijft de resultaten van het geluidmonitorprogramma van 2011. De resultaten worden gebruikt om trends in geluidsbelasting te monitoren en om berekeningen te valideren.

De monitor volgt de trends in het geluid van wegverkeer op zes vaste meetpunten; de A2 bij Breukelen, de A10-West bij Amsterdam, de A12 bij Voorburg, de A16 bij Breda, de A20 bij Rotterdam en de N256 bij Colijnsplaat (Zeeland).

Verder gaat dit rapport in op opties voor validatie van berekende geluidbelasting in het kader van SWUNG als onderdeel van de nieuwe wetgeving.

Staafdiagram met % woningen met geluidsbelasting door wegverkeer en railverkeer boven de 65 dB Lden in 2000, 2004, 2008 en 2010. Ook optie om figuurdata te downloaden.

Instrumenten

Herziende Handreiking omgevingslawaai die is uitgebracht door het ministerie van Infrastructuur en Milieu in verband met Europese Richtlijn omgevingslawaai. De Handreiking is een hulpmiddel voor alle partijen die met de uitvoering hiervan zijn belast.


Het RIVM heeft een handreiking opgesteld die aandachtspunten beschrijft bij onderzoek naar geluidshinder, de interpretatie van hindercijfers en de invloed van leeftijd en andere persoonlijke en contextuele factoren.

Kaarten

Op de kaart ziet u hoe hoog de geluidsbelasting door het wegverkeer op rijkswegen is gedurende een etmaal op de door u gekozen locatie. De geluidbelasting wordt uitgedrukt in de gemiddelde geluidbelasting over een etmaal (Lden). De geluidbelasting 's avonds en 's nachts is hinderlijker dan die van overdag, en wordt daarom veel zwaarder meegerekend.

Op de kaart ziet u hoe hoog de nachtelijke geluidsbelasting door het wegverkeer op rijkswegen is op de door u gekozen locatie. De geluidbelasting wordt uitgedrukt in de gemiddelde geluidbelasting over een etmaal (Lden). De geluidbelasting 's avonds en 's nachts is hinderlijker dan die van overdag, en wordt daarom veel zwaarder meegerekend.

Op deze kaart ziet u welk percentage van de bevolking in de door u gekozen gemeente ernstig gehinderd is door geluid van wegverkeer op wegen waar harder gereden mag worden dan 50 kilometer per uur.

Op de kaart ziet u hoe hoog de geluidsbelasting door het wegverkeer is. De kaart is gemaakt door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) om een landelijk beeld van de geluidsbelasting te krijgen. De geluidkaart voor wegverkeer is gebaseerd op een combinatie van modelberekeningen en verkeerstellingen voor rijkswegen, provinciale en gemeentelijke wegen.

De geluidskaart Snelwegen (RWS) is gemaakt met een computerprogramma. Het geluid van het verkeer op de rijksweg is berekend en is op de kaart te zien door middel van verschillende kleuren (geluidsklassen). Vervolgens is berekend hoeveel woningen er in een bepaalde kleur liggen. Aan de hand van het aantal woningen is bepaald hoeveel mensen er in een geluidsklasse wonen en hoeveel mensen (erg veel) last hebben van het geluid van de snelweg.

Multimedia

Film van Rijkswaterstaat over het project SuperStil Wegverkeer (SSW) dat op een innovatieve manier het geluid van het verkeer omlaag wil brengen. Dus niet met bestaande middelen zoals geluidsschermen, maar door de oorzaak van het geluid aan te pakken. Denk bijvoorbeeld aan nog stillere wegdekken.

Publicaties

Hierin wordt het resultaat beschreven van wat het Rijk de afgelopen vijf jaar (van 2008 tot 2013) heeft gedaan om omgevingslawaai van rijkswegen te voorkomen en/of te beperken en wordt aangegeven wat het Rijk daar de komende vijf jaar (en verder) nog meer aan gaat doen.


Herziene Handreiking omgevingslawaai die is uitgebracht door het ministerie van Infrastructuur en Milieu (de eerste versie is uitgebracht door het voormalige ministerie van VROM) in verband met Europese Richtlijn omgevingslawaai. De richtlijn is in juli 2004 geïmplementeerd in de Nederlandse wetgeving (in hoofdstuk IX van de Wet geluidhinder) en daarmee is de uitvoeringsfase begonnen. De Handreiking is een hulpmiddel voor alle partijen die met de uitvoering hiervan zijn belast.

Dit zijn de belangrijkste bevindingen uit de zesde nationale ‘Inventarisatie Verstoringen' die het ministerie van I&M heeft laten uitvoeren. Het onderzoek werd eind 2008 uitgevoerd door het centrum voor Milieu, Gezondheid en Omgevingskwaliteit (MGO) van het RIVM. Ruim 1200 inwoners van Nederland deden mee aan het mondelinge vragenlijstonderzoek. De volgende hinderinventarisatie zal in 2016 uitgevoerd worden.

 


In de publicatie 'Over de invloed van geluid op de slaap en de gezondheid' beschrijft de Gezondheidsraad de effecten van nachtelijk geluid op de slaap en de gezondheid. Naast biologische reacties en de gevolgen voor gezondheid en welbevinden worden o.a. ook risicogroepen en beschermingsmaatregelen beschreven.

Dit rapport beschrijft de belangrijkste resultaten van het Geluidmonitorprogramma van het RIVM in 2010 voor het wegverkeer. De monitor volgt de trends in het geluid van wegverkeer op vier vaste meetpunten: De geluidmonitor volgt op enkele locaties ook de geluidbelasting van rail- en vliegtuigverkeer; voor railverkeer worden twee meetlocaties van ProRail gebruikt. De metingen worden gebruikt om trends in de geluidsemissies te volgen en te toetsen aan de Wettelijke standaard Nederlandse Reken- en Meetvoorschriften voor wegverkeer en railverkeer.


Dit rapport beschrijft de resultaten van het geluidmonitorprogramma van 2011. De resultaten worden gebruikt om trends in geluidsbelasting te monitoren en om berekeningen te valideren.

De monitor volgt de trends in het geluid van wegverkeer op zes vaste meetpunten; de A2 bij Breukelen, de A10-West bij Amsterdam, de A12 bij Voorburg, de A16 bij Breda, de A20 bij Rotterdam en de N256 bij Colijnsplaat (Zeeland).

Verder gaat dit rapport in op opties voor validatie van berekende geluidbelasting in het kader van SWUNG als onderdeel van de nieuwe wetgeving.

De RIVM publicatie 'Gezondheidseffecten van wegverkeer: een quickscan' uit 2008 bevat een beknopt overzicht van de beschikbare kennis over de belangrijkste gezondheidseffecten van wegverkeer die worden veroorzaakt door luchtverontreiniging, geluid en verkeersveiligheid in Nederland.

Onderzoek (literatuuronderzoek en aanbevelingen voor beleid) van het RIVM naar de invloed van een stille zijde bij woningen op gezondheid en welzijn.

In het actieplan 2008 voor geluid langs rijkswegen in Nederland staat waar in 2006 geluidsoverlast voorkwam en wat hier in de periode 2008 – 2012 aan gedaan gaat worden.