We gebruiken het elke dag en het lijkt vanzelfsprekend. Maar misschien vraag je je weleens af: waar komt mijn drinkwater vandaan? Hoe wordt mijn drinkwater beschermd? Is het kraanwater in Nederland veilig? Welke stoffen zitten er in drinkwater? Vier vragen over water beantwoord met behulp van geüpdatete en nieuwe waterkaarten op de Atlas Leefomgeving.
Schrijf je nog snel in! Atlasfestival - donderdag 18 juni
Het thema van het Atlasfestival is ‘Water als bondgenoot voor de leefomgeving’. Hoe houden we onze voeten droog nu buien steeds heviger worden, maar zorgen we ook voor voldoende water in steeds drogere, hetere zomers? Water zorgt naast risico’s ook voor kansen om onze leefomgeving te verbeteren. Hoe benutten we die kansen?
Denk mee op deze inspirerende dag. Deelname is gratis. Volg interessante binnen- en buitenworkshops. Bouw met ons aan de Atlas Leefomgeving van de toekomst. Ga op pad met de waterbrigade Kampen, die in actie komt als het water stijgt. Ontdek welke waterdiertjes er in het water leven. Bekijk het volledige programma of meld je aan.
Het Atlas-team begroet je graag op 18 juni!
Vraag 1: Waar komt mijn drinkwater vandaan?
Het drinkwater in Nederland komt uit zoetwaterbronnen: grondwater, oevergrondwater en oppervlaktewater (meren en rivieren). Ongeveer twee derde van het drinkwater wordt gemaakt van grondwater dat uit diepe lagen in de bodem wordt opgepompt. De bodem werkt als een filter en zuivert het water op natuurlijke manier. De kwaliteit verbetert als het water langer en dieper in de grond zit. De rest van het drinkwater komt van oppervlaktewater.
Welke bron levert het water uit jouw kraan? Dat hangt af van waar je woont. In het oosten en zuiden van Nederland is grondwater de belangrijkste bron. Daar kan regenwater goed in de zandige bodem wegzakken, waardoor grote voorraden grondwater beschikbaar zijn. In het westen is minder zoet grondwater beschikbaar. Dat komt door de invloed van de zee en de aanwezigheid van klei- en veengronden. Daarom wordt daar vaker gebruikgemaakt van water uit de Maas en de Rijn.
Kaart Bron van het drinkwater. Op de kaart zie je in een oogopslag dat ongeveer twee derde van Nederland drinkwater krijgt uit (oever)grondwater. Vooral in de kustprovincies vormen rivierwater (gefilterd in de duinen) en oevergrondwater de basis van het drinkwater.
De zuivering van het grond- en oppervlaktewater gebeurt op verschillende manieren. Dit hangt af van de bron en de kwaliteit van het water uit die bron. Grondwater heeft meestal minder zuivering nodig dan water uit rivieren en meren. Oppervlaktewater doorloopt meerdere zuiveringsstappen, zoals filteren en desinfecteren. Op de kaart Bron van het drinkwater zie je dat aan de kust van Nederland rivierwater op natuurlijke wijze gefilterd wordt in de duinen. De zandkorrels werken als een natuurlijk filter, waar het water langzaam doorheen sijpelt.
Vraag 2: Hoe wordt mijn drinkwater beschermd?
De vraag naar schoon drinkwater neemt toe volgens het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu). Dit komt door de groei van de bevolking, klimaatverandering en het toenemend gebruik door huishoudens (droge zomers) en industrie. Daarom is het belangrijk om onze bronnen goed te beschermen. Dit begint bij de bron: het grond- en oppervlaktewater. Hoe schoner dit water is, hoe eenvoudiger en goedkoper het is om er drinkwater van te maken.
Daarom wijzen provincies gebieden aan waar het grondwater extra wordt beschermd. Op de kaart Grondwaterbeschermingsgebieden rondom bronnen voor drinkwater zie je de waterwingebieden en de verschillende beschermingszones die daaromheen liggen. Deze zones beschermen het grondwater tegen verontreiniging. In deze zones gelden beperkingen voor risicovolle activiteiten, zoals het gebruik van bepaalde chemische stoffen, grondboringen of industriële activiteiten. Zo blijft het grondwater geschikt voor de productie van drinkwater.
In de uitleg bij de kaart zie je welke regels gelden in de verschillende beschermingszones. Op de kaart kun je zien of een locatie binnen een van deze zones ligt. Zo kun je beter rekening houden met regels en risico's bij ruimtelijke plannen of projecten. Wil je weten welke regels op een specifieke plek gelden? Raadpleeg dan altijd de provinciale omgevingsverordening.
Kaart Grondwaterbeschermingsgebieden rondom bronnen voor drinkwater laat zien waar in Nederland ons grondwater wordt beschermd voor schoon drinkwater. Ook zie je onder andere waar intrekgebieden en boringsvrije zones liggen.
Vraag 3: Kan ik kraanwater veilig drinken?
Ja, het Nederlandse kraanwater is veilig en gezond om te drinken. Het voldoet aan strenge wettelijke kwaliteitseisen die zijn vastgelegd in het Drinkwaterbesluit. Hierin is ook vastgelegd hoe drinkwaterbedrijven de kwaliteit moeten controleren. Drinkwaterbedrijven voeren uitgebreide meetprogramma’s uit. Ze meten de kwaliteit bij het innamepunt, tijdens de zuivering, na de laatste zuiveringsstap en op verschillende plaatsen in het distributienetwerk. Het RIVM ondersteunt de overheid met onderzoek en monitoring van de drinkwaterkwaliteit.
Hoewel er sporen van schadelijke stoffen in het drinkwater kunnen voorkomen, liggen deze ruim onder de wettelijke normen en vormen ze geen risico voor de gezondheid.
Op de nieuwe kaart Drinkwaterbedrijven zie je de tien drinkwaterbedrijven die in Nederland actief zijn. Zo kun je zien wie zorgt voor de levering van schoon drinkwater in jouw leefomgeving.
Kaart Drinkwaterbedrijven. Er zijn er tien in Nederland, waarbij Vitens het grootste gebied onder de hoede heeft. Het RIVM maakte deze kaart met gegevens van de VEWIN (Vereniging van Waterbedrijven in Nederland) uit 2024.
Vraag 4: Welke stoffen komen voor in drinkwater en wat is hun effect?
Drinkwater in Nederland is veilig om te drinken. Toch kunnen er sporen van ongewenste stoffen in voorkomen, zoals PFAS, medicijnresten, lood (uit oude leidingen), bestrijdingsmiddelen en industriële chemicaliën. Drinkwaterbedrijven verwijderen deze stoffen zoveel mogelijk tijdens de zuivering. Hoewel deze stoffen voorkomen in het drinkwater, zijn de concentraties laag en liggen ze ruim onder de wettelijke normen. Daarom vormen ze volgens het RIVM geen risico voor de gezondheid. Dit geldt ook voor PFAS in drinkwater. Bekijk de RIVM-pagina Vragen en antwoorden over te veel blootstelling aan PFAS.
Stoffen in het water kunnen niet alleen gevolgen hebben voor de productie van schoon drinkwater, maar ook voor planten en dieren die in en rond het water leven.
Waterschappen, Rijkswaterstaat en drinkwaterbedrijven nemen jaarlijks watermonsters af om de concentratie bestrijdingsmiddelen te meten. Op de kaart Bestrijdingsmiddelen – Toxische druk zie je het effect van alle bestrijdingsmiddelen samen op het leven in en rond het water in de Nederlandse rivieren en meren. Uit onderzoek blijkt dat bepaalde stoffen invloed hebben op het leven in dat water. Dit noemen we toxische druk. Als bepaalde stoffen op elkaar reageren, kan dit leiden tot een hogere toxische druk.
Op de kaart zie je dat de toxische druk per locatie verschilt. Op veel locaties is de toxische druk gering of afwezig. In Zuid-Holland komen relatief veel locaties voor waar de toxische druk hoog is. Het waterleven is een graadmeter voor de waterkwaliteit. Daarom is het belangrijk om hoge concentraties van ongewenste stoffen op tijd op te sporen en terug te dringen.
Kaart Bestrijdingsmiddelen -Toxische druk. De gekleurde bolletjes op de kaart geven aan wat de gemeten toxische druk in het oppervlaktewater is.
Bonusvraag: Wat kun je doen om water te besparen?
Workshop Gedragsverandering drinkwaterbesparing in de zomer
Wil jij direct aan de slag met drinkwaterbesparing? Werk je als communicatieprofessional, (consumentenvoorlichter) of gedragsprofessional of -onderzoeker? Kom dan naar het Atlasfestival op donderdag 18 juni in Kampen en meld je aan voor de workshop ‘Drinkwaterbesparing in de zomer?’ Karin Aalberts en Jule Geeris van Milieu Centraal nemen je mee in de gedragsinterventie drinkwaterbesparing. Hoe kun je met name jongeren met deze interventie bewegen om water te besparen? Je gaat zelf aan de slag en komt meer te weten over het doelgericht benaderen van jongeren om deze gedragsverandering voor elkaar te krijgen.
Meer weten?
- Op de Atlas Leefomgeving staat nog veel meer informatie over het onderwerp water. Neem een kijkje bij het thema Groen en Water of bekijk ook eens de andere waterkaarten: de kaart Zwemplekken of de kaart Waterkwaliteit.
- Op de website Atlas Natuurlijk Kapitaal vind je gedetailleerde kaarten over (probleem)stoffen in grond- en/of bij de winning drinkwater.
- Naast drinkwater, biedt water ons ook de kans om af te koelen. Maar wat is het effect daarvan op flora en fauna in het water? Je leest het in het artikel over zwemmen in buitenwater.