foto 1

Twee installateurs plaatsen zonnepanelen op een dak tijdens zonnig weer

Wat is de energietransitie en waarom is het nodig?

De energietransitie is de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame energie uit bijvoorbeeld zon en wind. Een groot deel van de brandstof in de wereld komt van een fossiele bron. Bijvoorbeeld aardgas, aardolie en steenkool. Fossiele brandstoffen raken langzaam op en zijn niet hernieuwbaar of duurzaam. Bij de verbranding ervan komt namelijk niet alleen energie vrij, maar ook veel CO2 en fijnstof. Dit draagt bij aan klimaatverandering én is schadelijk voor de gezondheid.

In de Klimaatwet staat hoeveel we als land van het broeikasgas CO2 mogen uitstoten. De wet komt voort uit het Akkoord van Parijs (2015). In 2050 moet Nederland 95% minder uitstoten dan in 1990. Al in 2030 wil Nederland 55% minder uitstoten dan in 1990.

De overheid werkt samen met verschillende sectoren om de klimaatdoelen te halen. Hoe dat gebeurt staat per sector in het Klimaatakkoord. De energiesector heeft bijvoorbeeld de afspraak met de overheid dat in 2030 70% van alle elektriciteit van hernieuwbare oorsprong is (vooral wind- en zonne-energie). De bouwsector gaat als eerste stap 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzamen voor 2030.

Of Nederland op schema ligt om de doelen te halen, controleert het PBL Planbureau voor de Leefomgeving (Planbureau voor de Leefomgeving). In het Klimaat en Energieverkenning rapport van PBL staat hoe Nederland ervoor staat in het halen van de klimaatdoelen. In 2023 was de conclusie dat als alles meezit, de doelen voor 2030 haalbaar zijn. 48 procent van de elektriciteitsproductie kwam in 2023 uit hernieuwbare bronnen.

Invloed op de gezondheid van mens, plant en dier

Uit onderzoek blijkt dat de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame energie grotendeels positief is voor de gezondheid. Bijvoorbeeld omdat de luchtkwaliteit sterk verbetert als wegverkeer en industrie elektrisch wordt. Er komt dan minder fijnstof en stikstofoxiden in de lucht. Hierdoor hebben mensen minder last van longaandoeningen en hart- en vaatziekten. Elektrische voertuigen zijn ook stiller bij lage snelheden en zorgen daarom voor minder geluidsoverlast in de stad. 

Goede isolatie in combinatie met goede ventilatie van woningen zorgt voor een prettig binnenmilieu. Er is minder vocht- en schimmelvorming en de stookkosten zijn lager. Het verdwijnen van aardgasinstallaties in huis zorgt voor minder gevallen van koolmonoxidevergiftiging.

Windenergie is schoon en duurzaam. Het opwekken van energie door windturbines kan voor geluidsoverlast zorgen. Biomassa (bijvoorbeeld resten van hout) wordt gezien als een hernieuwbare bron van energie. Maar het verbranden van biomassa is niet goed voor de gezondheid. Dit komt door de negatieve invloed op de luchtkwaliteit. Dit geldt dus ook voor privé-houtkachels.

Het winnen van fossiele brandstoffen is ook slecht voor de natuur. Zo tasten kolenmijnen het landschap aan, lekt er regelmatig olie en ontstaan er zelfs aardbevingen in Nederland. Bij de verbranding van fossiele brandstoffen komt stikstof vrij wat neerdaalt op de bodem. Dit is niet goed voor de natuur en het aantal plant- en diersoorten.

foto

Snelweg met auto's

foto

Energiearmoede

De energietransitie is een onderwerp waarbinnen rechtvaardigheid een belangrijke rol speelt. Er zijn huishoudens die elke maand de energierekening niet kunnen betalen. Wat doe je als je van het gas af moet, maar je geen geld hebt om te investeren in een andere vorm van energie? Meer dan een half miljoen mensen leven in energiearmoede. Uit onderzoek van TNO blijkt dat in 2022 ruim 600 duizend huishoudens in ons land in energiearmoede leven. Ze hebben hoge energiekosten, wonen meestal in een slecht geïsoleerd huis en hebben een laag inkomen. Uit een tweede studie van TNO blijkt dat zorgkosten van huishoudens hoger zijn als de energiekwaliteit van hun huis slechter is.

Mensen die in de winter geen verwarming meer aanzetten door de kosten, lopen risico op gezondheidsproblemen. Dit komt door kou, vocht en schimmels in huis. Het besef dat energiearmoede bestaat is gegroeid. Vooral door de enorme stijging van energieprijzen in de winter van 2022/2023. Volkshuisvesting Nederland heeft verschillende maatregelen om energiearmoede aan te pakken.

Energielabels

Kaart energielabels

Op deze kaart staan de geregistreerde energielabels van alle gebouwen in Nederland.

Windturbines

screenshot van de kaart van de ashoogte van windturbines

Op deze kaart staan de locatie van de windturbines en het vermogen dat de windturbines opleveren.

Warmtenetten

Kaart van warmtenetten

Op de kaart zie je waar warmtenetten in Nederland liggen. Op de plek waar een warmtenet ligt, is geen gas nodig voor verwarming.

foto

Woonhuizen met zonnepanelen in een groene omgeving

Wat kan ik doen?

Energie besparen kan ingewikkeld zijn en beginnen is misschien lastig. Voor tips en advies kun je contact opnemen met het energieloket van jouw gemeente. Steeds meer gemeenten hebben ook energiecoaches die vrijwillig bij je op bezoek kunnen komen voor een eerste advies.

Maatregelen zoals betere isolatie, een warmtepomp, zonnepanelen en duurzame verwarming zorgen ervoor dat de energierekening omlaag gaat. Maar je huis verduurzamen kost geld. Er bestaan subsidies om te helpen met deze kosten. Woon je in een huurhuis? Ook dan heb je opties.

Ga meteen aan de slag met snelle bespaartips, zoals:

  • Douche maximaal 5 minuten, neem een waterbesparende douchekop en ga niet te vaak in bad;
  • Zet de thermostaat niet hoger dan 19 graden en zet hem vanaf een uur voordat je gaat slapen op 15 graden;
  • Investeer in zuinige apparaten en LED-lampen.

Warmtepompen

Veel huizen in Nederland hebben een centrale verwarmingsketel (cv-ketel). Deze ketel gebruikt gas om water op te warmen. Dit is geschikt voor de verwarming in huis, douche en warmwaterkranen. In plaats van gas kan verwarmen in een huis of gebouw ook met een (hybride) warmtepomp. De meest voorkomende warmtepompen zijn lucht-waterwarmtepompen en bodem-waterwarmtepompen. De temperatuur van de buitenlucht of de bodem (tot wel 80 meter diep) verwarmt het water.

Een onderdeel van de warmtepomp staat buiten en een onderdeel staat binnen in huis. De grootte van de pomp is afhankelijk van of je een hybride of een helemaal elektrische warmtepomp hebt. De binnenunit is kleiner dan een cv-ketel (hybride) of zo groot als een koelkast (helemaal elektrisch). Die laatste is zo groot, omdat daar ook een voorraad warm water in zit. Het deel van de warmtepomp dat buiten staat, heeft een ventilator. De ventilator maakt geluid. Het is fijn om deze op een plek te zetten waar niemand last ervan heeft.

Er zijn ook wijken met een warmtenet. Met een warmtenet of stadsverwarming verwarmt een centrale het water op één plek. Daarna verspreidt het warme water zich door ondergrondse buizen de wijken in.

foto warmtepompen

Rijtjeshuizen met een groene boom ervoor met op het dak warmtepompen

foto

Een elektrische auto is aangesloten op een laadpunt

Energietransitie en veiligheid

Bij het gebruik van duurzame energiebronnen komen, net als bij fossiele bronnen, veiligheidsrisico’s kijken. Bijvoorbeeld bij het transport van waterstof. En rondom windturbines speelt veiligheid een rol. Maar ook dichter bij huis. Want ook bij het gebruik van zonnepanelen, accu’s in elektrische auto’s en fietsen of buurtbatterijen zijn er risico's. Denk daarom altijd na over veilig gebruik.

Ook bij alle vormen van energie is een veilige installatie en onderhoud belangrijk. Net als aardgas zijn waterstof en biogas zijn brandbaar. Daarom zijn bij het gebruik net zo goed maatregelen nodig om de kans op een brand of ontploffing zo klein mogelijk te houden.

Waterstof

De overheid wil waterstof inzetten als duurzame energiedrager om de energietransitie mogelijk te maken. Waterstof is een gas dat bijvoorbeeld gemaakt wordt uit water of aardgas. Hier is energie voor nodig. Een deel van die energie slaat waterstof op en komt weer vrij bij verbranding van het gas.  Voor sommige processen zijn zeer hoge temperaturen nodig en gebruiken bedrijven nu aardgas. Denk aan het maken van staal. Deze temperaturen zijn niet mogelijk met elektriciteit, maar wel met waterstof. Het is ook geschikt als buffer om energie te geven als er (tijdelijk) te weinig zonne- of windenergie is. Wel is het zo dat er duurzame en minder duurzame manieren zijn om waterstof te maken. 

De overheid wil bestaande aardgasleidingen gebruiken om waterstof te verplaatsen. Dit levert ongeveer dezelfde veiligheidsrisico’s op als bij aardgas. Bij een lek kan er een fakkelbrand ontstaan.

Zonnepanelen

Veel huizen en gebouwen in Nederland hebben zonnepanelen. Zonnepanelen komen wel eens slecht in het nieuws bij branden. Zonnepanelen moeten voldoen aan de eisen voor brandveiligheid. En zijn daarom veilig te gebruiken. Bij een brand met zonnepanelen komen geen stoffen vrij die gevaarlijker zijn voor de gezondheid dan bij een gewone brand. Er kunnen wel kleine scherpe deeltjes op de (landbouw)grond komen. Deze kunnen gevaarlijk zijn voor dieren die het opeten.

Bij zonnepanelen is het belangrijk dat de installatie goed verloopt. Slecht connectiemateriaal is volgens experts de oorzaak van 80 tot 99% van branden. De brandweer heeft een speciale handreiking(PDF) voor incidentbestrijding bij zonnepanelen.

Wil je weten of jouw huis geschikt is voor zonnepanelen en hoeveel je zou kunnen besparen? Lees op Verbeter je huis hoe het werkt.

Elektriciteitsnet en accu’s

Het elektriciteitsnet is in een groot gedeelte van Nederland vol. Dit komt doordat de uitbreiding van het elektriciteitsnet te langzaam gaat voor de vraag naar elektriciteit. Bedrijven en huishoudens zijn bezig met verduurzamen. Ze stappen over op zonnepanelen, warmtepompen en installeren laadpalen om elektrische auto’s op te laden. Dit zijn natuurlijk goede initiatieven, maar het zorgt ook voor pieken op sommige tijden op het net. Naast uitbreiding probeert de overheid de stroom beter over het net te verdelen en slimmer in te zetten.

Een thuisaccu of -batterij kan helpen om je eigen opgewekte energie op te slaan. Dit kan je dan gebruiken als je zonnepanelen niet genoeg stroom leveren. De markt hiervoor is nog klein en thuisaccu’s zijn nog duur. Sommige elektrische auto’s bieden ook de mogelijkheid om stroom weer terug te geven. Branden met accu’s zijn moeilijk te blussen. De plek van een (thuis)accu is daarom iets om goed over na te denken.

Mobiliteit

De overgang naar duurzame mobiliteit is één van de vijf thema’s in het Klimaatakkoord. Mobiliteit (binnenlands verkeer en vervoer) veroorzaakt namelijk ongeveer een vijfde van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland. Het akkoord zet in op elektrische personenauto’s en op de verduurzaming van logistiek en het aanmoedigen van andere vormen van mobiliteit (zoals fiets en OV). Door elektrisch verkeer vebetert de luchtkwaliteit. Het gebruik van de fiets en het OV zorgt voor meer beweging. Dit is goed is voor de gezondheid. Meer over mobiliteit lees je op onze onderweg pagina.

foto

Mobiliteit infographic

Kijk ook eens bij

Prettig wonen

Smalle straat in Haarlem met woningen en een smal pad in het midden met heel veel groen

Lees meer over het thema Prettig Wonen

Klimaatverandering

Vader en kind in overstroomd gebied

Lees meer over klimaatverandering

Veilige omgeving

Vuur op dak met brandweerlieden

Lees meer over Veilige omgeving