Op donderdag 21 mei 2026 organiseerde het Atlas-team een inspiratiesessie over zes nieuwe belevingskaarten op de Atlas Leefomgeving. Laurens Zwakhals, geograaf en onderzoeker bij het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu), lichtte toe hoe deze kaarten gemaakt worden en wat je ermee kunt. Lees nu onze terugblik!
Waarom zijn belevingsdata belangrijk?
De Atlas Leefomgeving biedt objectieve informatie over bijvoorbeeld groen, geluid en luchtkwaliteit. Deze informatie wordt gemeten en berekend. Bijvoorbeeld met meetkastjes langs de snelweg die geluidbelasting meten. Vervolgens berekenen onderzoekers jaargemiddelden die op de kaart getoond worden.
Maar de manier waarop mensen hun leefomgeving ervaren is minstens zo belangrijk, aldus Laurens. “Op de kaart Geluid in Nederland zie je het gemiddelde geluidsniveau per jaar van bijvoorbeeld weg- of vliegverkeer. Dat wordt berekend in decibellen. De kaart vertelt je niet of mensen hinder ervaren van die decibellen. Zo kan de één geen last hebben van een orgel voor de deur, maar de ander wel. Met de belevingskaarten op de Atlas Leefomgeving geven we de ervaringen van mensen in hun directe leefomgeving weer op de kaart.” Bijvoorbeeld op de kaarten ‘Tevreden met groen in de omgeving’, ‘Verkoeling kunnen vinden binnen de woning’ en ‘Ernstige geluidhinder door buren’.
De kaart: Kan goed verkoeling vinden binnen, 2024
Hoe worden de kaarten gemaakt?
Het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) verzamelt samen met het (Centraal Bureau voor de Statistiek) en (Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst)’en informatie over de beleving van inwoners via de Gezondheidsmonitor. Dit is een enquête met allerlei vragen over gezondheid, welzijn en leefstijl. Hieruit komen verschillende indicatoren, zoals mate van eenzaamheid, hoeveelheid beweging of gezondheidsbeperkingen. Door de grote aantallen respondenten (tot 540.000 in 2020) ontstaat een goed beeld van ervaringen van inwoners per gemeente. Het CBS past een weegfactor toe, zodat de data representatief zijn voor elke gemeente. Aan de Gezondheidsmonitor doen bijvoorbeeld relatief veel ouderen mee, terwijl er in werkelijkheid veel minder ouderen in een bepaalde gemeente wonen. De weegfactor compenseert dit en zorgt dat de data overeenkomen met de groepen die in een gemeente wonen.
Bron: presentatie Laurens Zwakhals, RIVM, aantal respondenten gezondheidsmonitor
Wat is het SMAP-model en machine learning?
De data op gemeenteniveau waren nog niet voldoende om de beleving van inwoners in alle buurten van Nederland in kaart te brengen. Laurens licht toe: "Sinds 2020 gebruiken we hiervoor het SMAP- (Small Area estimates for Policymakers)-model. Hiermee proberen we de antwoorden van inwoners te voorspellen, zodat we hiermee de missende data kunnen invullen. Dit doen we met een machine learning-algoritme. Op basis van achtergrond- en gebiedskenmerken (gevoelstemperatuur, geluidsbelasting) voorspelt het algoritme de kans dat een groep inwoners een bepaald antwoord geeft."
Het model werd getraind met de antwoorden voor 2/3 van de groep respondenten. Vervolgens test het model het antwoord op de overige 1/3 van de groep respondenten. Het model bleek goed te kunnen voorspellen wat inwoners zouden antwoorden. Op basis van het model wordt een percentage inwoners in een buurt geschat dat bijvoorbeeld tevreden is met het groen of goed verkoeling kan vinden. Zo kunnen Laurens en zijn collega’s de buurten op de kaart sinds 2020 bijna helemaal ‘inkleuren’. Bijna helemaal, want zo merkt Laurens op: "De enige regel is dat er wel minimaal 100 mensen moeten wonen in een buurt om machine learning en het SMAP-model toe te passen." Als er minder dan 100 mensen in een buurt wonen, is er geen schatting gemaakt en is deze buurt grijs op de kaart.
Bron: presentatie Laurens, links kaart Tevreden met groen in de omgeving met percentages per gemeente zonder SMAP-model; rechts op per buurt met SMAP-model.
Waarvoor kun je de kaarten gebruiken?
Je kunt met de belevingskaarten niet zeggen dat één specifieke inwoner een grote kans heeft om bijvoorbeeld tevreden te zijn met het groen. Daarom publiceert het RIVM de belevingskaarten alleen op groepsniveau, niet op individueel niveau. Door de Geluidhinder-kaarten en de kaart Geluid in Nederland met elkaar te vergelijken, kan een gemeente nu toch een mooi beeld krijgen van het objectief gemeten geluid in een buurt en de ervaren geluidhinder op diezelfde plek. Een gemeente kan met die informatie op zoek naar een effectieve manier om de leefomgeving voor inwoners daadwerkelijk te verbeteren.
Links kaart Geluid van wegverkeer, rechts kaart Geluidhinder door wegverkeer.
Meer informatie?
- Probeer het zelf ook eens! Kijk op de kaart Geluid van wegverkeer om te zien wat het jaargemiddelde gemeten geluid in jouw gemeente of buurt is. Kijk vervolgens eens op de nieuwe kaart Ernstige geluidhinder van wegverkeer en zie hoe je buren het geluid ervaren. Zijn er verschillen en/of overeenkomsten in wat je ziet op beide kaarten?
- Bekijk de nieuwe belevingskaarten op de Atlas Leefomgeving. En onderzoek hoe jouw gemeente of buurt scoort. Wil je de gegevens per buurt bekijken? Zoom dan in op de kaart, zodat de informatie zichtbaar wordt.
- Heb jij na het bekijken van de kaarten een vraag voor de Atlas Leefomgeving, stuur onze helpdesk een bericht: atlasleefomgeving@rivm.nl