Bouw

Nederland is een dichtbevolkt land. Het aantal inwoners is inmiddels de 17 miljoen gepasseerd en blijft groeien. Daarnaast trekken mensen steeds meer naar de stad en zullen niet alleen de vier grootste gemeenten blijven groeien, ook middelgrote gemeenten zullen blijven groeien. Dit veroorzaakt een grote druk op de ruimte en inrichting van steden. Om de leefbaarheid in steden hoog te houden is het van belang goed na te denken over de inrichting van steden. Dit betekent niet alleen ruimte reserveren voor groen en water. Gebouwen spelen ook een rol in de leefbaarheid van een stad. Winkels, kantoren, woningen en andere panden zijn allemaal onderdeel van de bebouwde omgeving.

Gebouwen en/of woningen kunnen als bron hinder veroorzaken voor de directe omgeving en de gezondheid. Denk aan koel- en verwarmingsinstallaties die hard staan te draaien en mogelijk voor geluidoverlast zorgen. Mensen die boven winkels wonen zouden hier bijvoorbeeld last van kunnen hebben. In woonwijken kunnen bewoners geurhinder ervaren van houtkachels of openhaarden.

Het milieu in gebouwen heeft ook veel invloed op de gezondheid. Allerlei stoffen die in het binnenmilieu vrijkomen, zoals vocht, tabaksrook en radon, kunnen zich bij onvoldoende ventilatie ophopen. De concentraties stoffen zijn in het binnenmilieu vaak hoger dan buiten en kunnen gezondheidseffecten veroorzaken.

De toegankelijkheid van een gebouw speelt vooral bij minder validen een rol. De bewegingsvrijheid van mensen in een rolstoel is groter als gebouwen waar zij gebruik van moeten maken toegankelijk zijn. Hierbij valt te denken aan winkels en overheidsgebouwen, maar ook buurthuizen waar sociale activiteiten plaats vinden.

Laatst bijgewerkt 11 juli 2018

Bouwmaterialen en installaties

Een gebouw speelt zowel aan de binnen- als buitenkant een rol bij een (on)gezonde leefomgeving. De bouwmaterialen van een gebouw kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Het bekendste voorbeeld is asbest. In Nederland is de verkoop, het gebruik en het bewerken (zagen, boren, schuren of slopen) van asbest sinds 1 juli 1993 verboden vanwege de gevaren voor de gezondheid. Voor die tijd werd asbest om zijn goede eigenschappen vaak gebruikt, onder andere als bouwmateriaal. Het inademen van asbestvezels kan op de lange termijn mesothelioom (kanker aan de vliezen van de longen, borstwand en, in mindere mate, de onderbuik), longkanker en stoflongen veroorzaken.

Een installatie bij of op gebouwen dat gezondheidsrisico's met zich mee kan brengen, zijn natte koeltorens. De installaties zijn onderdeel van koelsystemen die gebruikt worden voor het afvoeren van overtollige warmte uit productieprocessen en gebouwen door middel van het vernevelen van water in een open constructie. Natte koeltorens zijn bekende verspreidingsbronnen van legionellabacteriën.

Fundering

Veel panden die gebouwd zijn voor 1970 hebben houten funderingspalen. Zolang deze houten palen in de natte grond staan behouden de palen hun kracht. Echter kan in perioden van droogte de grondwaterstand zodanig zakken dat deze palen in aanraking komen met zuurstof. Hierdoor kunnen schimmels groeien en gaan de palen rotten. Zo ontstaat paalrot. Paalrot kan worden verholpen door de grondwaterstand (kunstmatig) hoog te houden of door de fundering te herstellen. Dit laatste brengt hoge kosten met zich mee. Het in eigendom hebben van een huis waar paalrot een rol speelt, kan veel stress opleveren bij de eigenaren. Deze stress kan leiden tot gezondheidsklachten.

Binnenmilieu

De lucht binnen een gebouw heeft ook veel invloed op de gezondheid. De lucht in steden is niet altijd van even goede kwaliteit. Dan lijkt ventileren met de ramen open geen goed idee. Vaak is het tegengestelde echter waar: de luchtkwaliteit binnen is dan slechter voor de gezondheid dan de buitenlucht. Diverse stoffen spelen een rol in het binnenmilieu. Denk aan vocht dat bijdraagt aan schimmelvorming wanneer te weinig wordt geventileerd. Maar ook bij het gebruik van het (gas)fornuis of open haard komen stoffen vrij die mogelijk schadelijk zijn voor de gezondheid.

Koel- en verwarmingsinstallaties kunnen bijdragen aan geluidoverlast. In onze woonomgeving veroorzaakt lawaai vooral hinder en slaapverstoring. Bij langdurige geluidoverlast is het moeilijk om uit te rusten en te ontspannen. Voortdurende stress en slaapverstoring kan leiden tot hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. Geurhinder van houtkachels en open haarden kan leiden tot een breed scala aan gezondheidseffecten zoals luchtwegklachten. In de eerste plaats ervaart men bij stank hinder en wordt men dus gehinderd in het welbevinden en de dagelijkse bezigheden.

Plaatsing van gebouwen en toegankelijkheid

De plaatsing van gebouwen in een stedelijke omgeving heeft veel invloed op de beleving van mensen. In grote steden als Rotterdam en Den Haag wordt veel hoogbouw gebruikt in het dichtbevolkte centrum. Hierdoor kunnen op het maaiveld windeffecten ontstaan die hinderlijk zijn voor mensen die zich op maaiveld bevinden. Daarentegen is een goede doorstroming van wind wel belangrijk om voor afkoeling te zorgen in stadskernen op hete dagen.

Voor alle mensen, dus ook mensen met een beperking, is het goed voor de gezondheid als ze kunnen bewegen. Om dit mogelijk te maken is het van belang dat voorzieningen toegankelijk zijn. Mensen die in een rolstoel zitten bijvoorbeeld, gaan eerder naar buiten als zij weten dat de plekken waar ze heen willen goed toegankelijk zijn.

Laatst bijgewerkt 11 juli 2018

Gebruik asbest in Nederland verboden

Sinds 1983 is er een verbod op de productie en toepassing van losgebonden asbestbevattende producten. Sinds 1 juli 1993 is alle bedrijfsmatige verwerking van asbest in Nederland verboden. In veel gebouwen en objecten is echter nog asbest van voor die tijd aanwezig. Het asbestbeleid is vooral gericht op het voorkomen van blootstelling aan asbest. Daarnaast onderzoekt de overheid hoe asbest op een verantwoorde manier uit de leefomgeving kan worden verwijderd. Tegelijkertijd worden gemeenten, burgers en bedrijven gestimuleerd de regels voor asbestverwijdering beter na te leven.

Natte koeltorens

Voor het overgrote deel van de natte koeltorens is de gemeente aangewezen als handhaver op grond van de Wet milieubeheer en de omgevingsdienst als toezichthouder. De provincie is handhaver voor de natte koeltorens bij een beperkt aantal (grotere) inrichtingen. Tot slot is de Inspectie Leefomgeving en Transport verantwoordelijk voor toezicht en handhaving voor enkele tientallen natte koeltorens bij bepaalde defensie-inrichtingen. In de Activiteitenregeling milieubeheer staat vermeld wat men moet doen met betrekking tot de risico's bij het in werking hebben van een natte koeltoren.

Gezonde woningbouw

Voor het binnenmilieu zijn er diverse GGD-richtlijnen opgezet waaronder de Gezonde woningbouw (2007) richtlijn waarin maatregelen gedefinieerd staan gericht op:

  • Het minimaliseren van de invloed van buitenluchtverontreiniging en omgevingslawaai door het toepassen van bouwkundige maatregelen;
  • Het voorkomen van een slechte kwaliteit van het binnenmilieu door de aanpak van bronnen uit bouw- en afwerkingsmaterialen;
  • Het verbeteren van de binnenmilieukwaliteit door de afvoer van schadelijke stoffen via ventilatievoorzieningen.

 

Naast de GGD-richtlijnen is er in het Bouwbesluit 2012 ook een aantal voorschriften waar aan moet worden getoetst uit het oogpunt van gezondheid van een gebouw. Hier staat bijvoorbeeld in beschreven dat een gebouw een uitwendige scheidingsconstructie moet hebben tegen geluid. Maar ook dat in- en uitwendige scheidingsconstructies aan bepaalde lucht- en waterdichtheidkwaliteiten moet voldoen, dat ruimtes en voorzieningen moeten kunnen worden geventileerd en dat er een bepaalde hoeveelheid daglicht beschikbaar moet zijn.

Omgevingseffecten

De Wet ruimtelijke ordening stelt dat bestemmingsplannen worden vastgesteld ten behoeve van een goede ruimtelijke ordening. Zo geldt voor windhinder bijvoorbeeld dat er geen regelgeving is, maar als in een bestemmingsplan bebouwing met een bouwhoogte van 30 meter of hoger wordt mogelijk gemaakt, moet er onderzoek plaatsvinden naar de windhinder.

Toegankelijkheid

In artikel 4.24 van het Bouwbesluit 2012 staat beschreven dat voor een gebouw met een gebruiksfunctie afhankelijk van de functie en de grootte van het gebouw een toegankelijkheidssector aanwezig moet zijn. Een toegankelijkheidssector wordt omschreven als een ‘voor personen met een fysieke functiebeperking zelfstandig bruikbaar en toegankelijk gedeelte van een gebouw'. In artikel 4.26 staat vervolgens beschreven wat de eisen zijn van de bereikbaarheid van de toegankelijkheidssector. Zo moet een toegankelijkheidssector in een gebouw rechtstreeks bereikbaar zijn vanaf het aansluitende terrein (doorgaans is dit buiten) of langs een route die daar speciaal voor is aangelegd.

Laatst bijgewerkt 11 juli 2018

Er zijn een aantal aspecten waar u rekening mee kunt houden in uw eigen huis. Als u van plan bent te gaan verbouwen dient u, net als aannemers en architecten, zich te houden aan de regels volgens het Bouwbesluit 2012. Indien u een woning bezit met een bouwjaar van voor 1993 kan uw woning asbestverdacht zijn. In Nederland is de verkoop, het gebruik en het bewerken (zagen, boren, schuren of slopen) van asbest sinds 1 juli 1993 verboden vanwege de gevaren voor de gezondheid. Nagenoeg altijd moet asbest verwijderd worden door een gecertificeerd bedrijf. Lees meer over asbest herkennen.

Houdt bij het plaatsen van koel- en verwarmingsinstallaties rekening met aangrenzende woningen/gebouwen. Andere tips tegen het reduceren van geluidsoverlast vindt u op de meer weten pagina over Geluid. Meer tips over het voorkomen van geurhinder vindt op de meer weten pagina over Lucht.

Om een gezonder binnenmilieu te creëren is het belangrijk om regelmatig en goed te ventileren. Zorg daarnaast ook voor regelmatig onderhoud van geisers, boilers en cv-ketels.

Laatst bijgewerkt 11 juli 2018