Wat is stikstof? Stikstof (N2) is een kleur- en reukloos gas dat overal om ons heen is. Ongeveer 78% van alle lucht bestaat uit stikstof. Stikstof is van zichzelf niet schadelijk voor mens en milieu. Maar er zijn ook verbindingen van stikstof in de lucht die wel schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu. Dit zijn stikstofoxiden (NO en NO2, verbindingen van stikstof en zuurstof) en ammoniak (NH3, een verbinding van stikstof en waterstof).

Stikstofoxiden (NOx)  komen vooral in de lucht terecht door uitlaatgassen van het verkeer en de uitstoot van industrie.

Ammoniak (NH3) komt vooral van dieren in de veeteelt. Een klein deel komt uit overige bronnen zoals industrie, de bouw en het verkeer.

Uit stikstofoxiden en ammoniak kan ook fijnstof ontstaan door chemische reacties in de lucht (‘secundair fijnstof’).

Deze tekst gaat over stikstofdioxide (NO2). Dat is een goede maat voor hoeveel luchtvervuiling door verkeer in de lucht zit. Het wordt standaard gemeten en staat bij ons op de kaart.

Trend

De concentratie van stikstofdioxide in Nederland is in het noorden relatief laag en vooral in de Randstad en het midden van het land hoger. Vooral in de ochtend zijn de concentraties relatief hoog door een combinatie van de ochtendspits en weersomstandigheden.  De grenswaarde voor stikstofdioxide (gemiddeld 40 µg/m3 ) werd in 2018  een paar keer overschreden in drukke straten in de binnensteden. In 2018 waren er minder overschrijdingen dan in 2017.

Internationale maatregelen bij verkeer, industrie en de energiesector zorgden in de afgelopen jaren voor een daling in de concentraties. In 2018 waren de hoeveelheden NO2 in de lucht iets lager dan in 2017. De laatste jaren is de daling niet zo sterk en daar zijn meerdere redenen voor. Zo stijgt het aandeel stikstofdioxide in de uitlaatgassen door maatregelen om de hoeveelheid fijnstof te verlagen. Dieselmotoren met een roetfilter met katalysator stoten minder roet uit maar juist meer stikstofoxides. Daarnaast neemt het aantal gereden kilometers toe.

Stikstofdioxide concentratie in Nederland (NO2) vanaf 2013.

Stikstofdioxide binnenshuis

Niet alleen buiten kunnen de stikstofdioxidegehalten verhoogd zijn. Binnenshuis kunnen de concentraties NO2 hoger zijn dan in de buitenlucht door het gebruik van afvoerloze geisers en gasfornuizen.

Blootstelling aan stikstofdioxide (NO2) kan luchtwegaandoeningen en hart- en vaatziekten verergeren. Het kan ook leiden tot  een verhoogde gevoeligheid voor infecties. Bij kinderen kan de longfunctie verminderen of astma ontstaan, hoewel het lastig is om dit los te zien van de invloed van fijnstof in de lucht. Stikstofdioxide zit vooral veel in de lucht op plekken met veel verkeer. Het is soms niet helemaal duidelijk of de gezondheidseffecten komen door stikstofdioxide of door andere stoffen in bijvoorbeeld uitlaatgassen. Stikstofdioxide wordt in de meeste onderzoeken gezien als een maat voor de blootstelling aan verkeer.

Vraag en antwoord:

Ik heb astma, COPD of een andere longziekte. Kan het dan kwaad als er veel stikstofoxide  in de lucht zit?

Ja, dat kan. Vooral mensen met longklachten en astma kunnen daar last van krijgen. Kijk op onze kaart van de luchtkwaliteitsindex hoe schoon de lucht nu is en welke gezondheidsklachten mensen daardoor kunnen krijgen. In de luchtkwaliteitsindex wordt de hoeveelheid stikstofdioxide meegeteld. In de uitleg bij deze kaart, en bij Meer weten Lucht staat wat je kan doen om er minder last van te hebben.

Normen NO2

Er zijn voor stikstofdioxide twee grenswaarden vastgesteld: één voor de jaargemiddelde concentratie en één voor piekconcentraties;

  • De jaargemiddelde grenswaarde is 40 microgram/m3.
  • De uurgemiddelde grenswaarde is 200 microgram/m3. Deze mag maximaal 18 keer per jaar overschreden worden bij wegen met minstens 40.000 voertuigen per etmaal.

Programma Aanpak Stikstof

Tot voor kort bestond de Programma Aanpak Stikstof (PAS) om de hoeveelheid stikstof in natuurgebieden terug te dringen. Op 29 mei 2019 heeft de Raad van State het PAS ongeldig verklaard. De overheid werkt aan een nieuwe aanpak stikstof. De GGD’en zien hierin een kans om niet alleen de natuur, maar ook de gezondheid van mensen beter te beschermen. Ook met het zogenaamde ‘Schone Lucht Akkoord’ wordt gewerkt aan minder luchtvervuiling. Lees meer hierover op de pagina Meer weten Lucht.

Wat je zelf kunt doen om de hoeveelheid stikstof in de lucht te verminderen

Stikstofoxides komen vooral vrij bij de verbranding van benzine, diesel, LPG, aardgas en hout. Het helpt dus om minder auto te rijden en minder hout te stoken. Milieu Centraal geeft meer praktische tips.

Wat je kunt doen om gezondheidsklachten te voorkomen

Bewegen is gezond, maar hou bij sportieve activiteiten rekening met de locatie of route. Vermijd drukke wegen met hoge gebouwen en veel bomen waar de vervuiling blijft hangen. Vermijd ook drukke kruispunten. Let wel; de positieve effecten van bijvoorbeeld fietsen, wegen ruimschoots op tegen de nadelen van luchtverontreiniging. Als voorbeeld hebben we een gezonde fietsroute voor je uitgezet in Utrecht.