Atlas Werkconferentie: Bouwen aan een gezonde en groene leefomgeving

Op dinsdag 17 april organiseren we de Atlas Werkconferentie in de RAI te Amsterdam. Meld u nu aan!

01-01-2018 | 12:19

Foto bij Atlas Werkconferentie: Bouwen aan een gezonde en groene leefomgeving

Op dinsdag 17 april as. organiseren we de Atlas Werkconferentie in de RAI Amsterdam. We zoeken dit jaar de verbinding met de duurzame gebouwde omgeving om samen te Bouwen aan een gezonde en groene leefomgeving. Onze websites Atlas Leefomgeving, Atlas Natuurlijk Kapitaal, Nationale EnergieAtlas, Gids Gezonde leefomgeving en de Gezond OntwerpWijzer bieden allen informatie en handelingsperspectieven om de leefomgeving groen en gezond in te richten.

Komt u ook?

Dat vinden wij leuk! De werkconferentie start met een plenaire sessie. Daarna kunt u meedoen aan vier workshopsessies van elk 45 minuten. Daarbuiten is voldoende tijd voor netwerkmogelijkheden. Natuurlijk kunt u als bezoeker van de Atlas Werkconferentie ook de hele dag de beurs van Building Holland bezoeken. Meld u gratis aan via de website van Duurzaam Gebouwd.


Workshopsessies

Tijdens de inloop kunt u een keuze maken welke workshopsessie u wilt bijwonen. De workshopsessies zijn in verschillende thema's onderverdeeld:

  • A: Atlassen, de gebruiker centraal
  • B: Atlassen in de praktijk
  • C: Groene en gezonde leefomgeving I
  • D: Groene en gezonde leefomgeving II
  • E: Circulaire economie en duurzaam bouwen
  • F: Circulaire economie
     

Programma
 

8:45-9:45
 
Ontvangst, registratie en workshopkeuze
 
9:45-10:35
 
Plenair welkom en start van de werkconferentie
 
  Fred Woudenberg van de GGD Amsterdam vertelt over A'dam en A'dam Havenstad - het deel van het havengebied binnen de ring A10 dat wordt ontwikkeld tot een gemengd stedelijk gebied waarin tot 70.000 nieuwe woningen en 50.000 arbeidsplaatsen komen - en de stevige keuzes die gemaakt zijn rond gezondheid bij de inrichting van het Havengebied.

Bent u ook benieuwd naar de stand van zaken rond de informatieproducten in het DSO? Zeer recent is de definitiefase afgerond van het project Informatieproducten / Informatiehuizen en de projectleider Ruben Busink neemt u mee in de eindresultaten van deze fase. Het zijn de bouwstenen waarmee vorm kan worden gegeven aan de daadwerkelijke ontwikkeling en realisatie: van denken naar doen. Een eerste set van negentien informatieproducten is geprioriteerd en ligt thans voor ter besluitvorming. Ruben neemt ons mee in de inhoud, het proces en de kansen voor samenwerking met de Atlas.

Work-in-Progress: enkele nieuwe kaarten/producten in de Atlassen, zoals:
  • Tilly Fast van Fast Advies met enkele geactualiseerde GES-kaarten van Utrecht, volgens het nieuwe GES-handboek;
  • Anne-Marie Bor van Next Green met de Groene Dakenkaarten;
  • en nog veel meer
     
10:35-10:55   
 
Wissel/Koffie- en theepauze
 
10:55-11:40
 
WORKSHOPRONDE 1 (klik voor beschrijving workshops)
 
  A: Digibeten bestaan niet en mensen zijn niet rationeel
Victor Zuydweg / ICTU
 
  B: Workshop met presentatie over DSO en discussie rond informatie producten
Ruben Busink / Rjikswaterstaat
 
  C: Wat is de waarde van groen en blauw in de stad? Hoe kunnen wij die waarden meenemen in een ruimtelijk ontwerp?
Sandra Boekhold / RIVM, Jacco Schuurkamp / gemeente Den Haag, Stefan Verbunt / RVO en Hans Dekker / HD Landschapsarchitectuur
 
  D: Gezonde stad, gezonde en duurzame mobiliteit en erfgoed
Harry Boeschoten / Staatsbosbeheer en Karin van Hoof / Provincie Noord-Holland
 
  E: Het Ambitieweb: een hulpmiddel voor maatschappelijke meerwaarde
Henriette Stoop / Rijkswaterstaat
 
 
F: Circulair economiespel: Samen rijk (vormt een geheel met workshopronde 2)
Nicole Segers / Creation2Creation
 
11:40-11:50
 
Wissel
 
11:50-12:35
 
WORKSHOPRONDE 2 (klik voor beschrijving workshops)
 
  A: Ontwerp de nieuwe Atlas
Miranda Mesman / RIVM en Rianne Dobbelsteen / IenW
 
  B: Gids Gezonde Leefomgeving en Gezond Ontwerp Wijzer
Hanneke Kruize en Brigit Staatsen / RIVM
 
  C: De Levende Tuin, een integrale benadering voor mens, klimaat, natuur en economie
Kim van der Leest / Branchevereniging VHG
 
  D: Gezondheid in de gebouwde omgeving
Rob van Strien en Imke van Moorselaar / GGD Amsterdam
 
  E: Wonen als service
Peter de Wijs en Philip Verbiest / Avans Hogeschool Breda
 
  F: Circulair economiespel: Samen rijk (vervolg van workshopronde 1)
Nicole Segers / Creation2Creation
 
12:35-13:30
 
Lunch
 
13:30-14:15
 
WORKSHOPRONDE 3 (klik voor beschrijving workshops)
 
  A: Atlas: standaard onderscheiden? 
Joost Bakker, Cindy Vros / RIVM en Arno de Bruijn / Rijkswaterstaat
 
  B: Luchtkwaliteit - Samen meten en open data
Marita Voogt en Benno Jimmink / RIVM en Michael Ameling / DCMR
 
  C: De Go-methode: samen werken aan een gezonde leefomgeving
Kimberly Linde en Ilse Storm / RIVM
 
  D: Ruimtelijke dichtheden en functiemenging in Nederland
Arjan Harbers en Wendy Vercruijsse  / Planbureau voor de Leefomgeving
 
  E: Klimaatmonitor
Gert Nijsink / Rijkswaterstaat
 
  F: Gender en e-waste                     
Chantal van den Bossche / WECF    
 
  F: De reis van plastic en hoe dat ons leven beïnvloedt
Manon Zwart / RIVM
 
14:15-14:45
 
Wissel/koffie- en theepauze
 
14:45-15:30
 
WORKSHOPRONDE 4 (klik voor beschrijving workshops)
 
  A: Klimaatonderlegger: gelaagde klimaatbenadering van onderop 
Thomas Jansen / De Gruyter
 
  B: Van data naar inzicht naar handelen - Kansen voor (de Atlas) Natuurlijk Kapitaal 
Nick Naus / Geodan, Laura van Heeswijk / Provincie Overijssel en Tom Kools / Natuurverdubbelaars
 
  C: The next generation Atlas: klaar voor een nieuwe generatie gebruikers 
Victor van Katwijk / Geodan en Ruben Zijlmans / FLO Legal
 
  D: Meervoudige waarde met groene daken
Anne-Marie Bor / Green Deal Groene Daken en Waternet en Next Green en Kasper Spaan / Green Deal Groene Daken, Waternet en Next Green
 
  E: Timmer mee aan een nieuw programma praktijkonderzoek voor circulair en biobased bouwen
Jan Jurriëns en Karen Janssen / AVANS Hogeschool Breda
 
  F: Inventarisatie astbestdaken en groene daken
Mathijs van Til / Readaar
 
15:30 Netwerkborrel en muziek

N.B. Het programma is gereed, maar er zijn nog wijzigingen mogelijk. Houd deze pagina in de gaten voor de laatste stand van zaken.

Meer weten?

Wilt u meer informatie over deze werkconferentie? Neem dan contact op met Hans Neele via hans.neele@rws.nl.



Dinsdag 17 april, 08.45-17.00 uur, RAI te Amsterdam; niet te missen!

Volg ons op: @AtlasLO, @Atlas_NK en @nlenergieatlas: #atlas17april

 


Nieuwe kaart bodemdaling in Nederland

Het Rijk gaf op Prinsjesdag aan dat zij een nationaal programma bodemdaling wilde opzetten. De nieuwe kaart Bodemdaling in Nederland laat zien waarom dit nodig is.

30-11-2018 | 11:26

Foto bij Nieuwe kaart bodemdaling in Nederland

De bodem van Nederland beweegt. Dit komt door menselijke activiteiten, maar ook doordat Nederland in een delta ligt en van nature beweegt. Zo daalt de bodem in grote delen van Nederland geleidelijk door geologische processen, zoals de daling van het Noordzeebekken. Op andere plaatsen komt de bodem juist omhoog, zoals in Limburg. De scheidslijn tussen de dalende en stijgende gebieden ligt ruwweg langs de lijn Breda-Amersfoort-Emmen. In klei- en veengebieden spelen menselijke activiteiten, zoals ontwatering, grondwaterpeilverlagingen en delfstofwinning, een belangrijke rol bij de bodemdaling.

Bodemdaling is de afgelopen eeuwen versneld

Veenbodemdaling is een natuurlijk proces. Dit proces is in Nederland al sinds de negende eeuw aan de gang, sinds de start van het ontginnen van veengebieden. Om gebieden geschikt te maken voor landbouw werd het veen ontwaterd door vaarten en sloten te graven. De onttrekking van water zorgde ervoor dat de veengrond in contact kwam met lucht (zuurstof) en ging oxideren, waarbij de broeikasgassen CO2 en lachgas (N2O) vrijkwamen. Dit had tot gevolg dat het veen een deel van zijn volume verloor en de bodem inklonk. Het natuurlijke proces van bodemdaling is de afgelopen eeuwen versneld door verdere ontwatering voor agrarisch landgebruik en de bouw van (nieuwe) woningen. Om bodemdaling te beperken, proberen waterbeheerders de waterstand in veel veengebieden zo hoog mogelijk te houden. Hierdoor zijn de gebieden niet meer geschikt voor akkerbouw (te nat), maar alleen als weidegebied voor koeien. Vandaar de naam veenweidegebied.

Wonen op veen

In veengebieden waar woonwijken worden gebouwd, wordt de waterspiegel vaak verlaagd in verband met woningbouw. Hierdoor is sprake van (directe) inklinking van de bodem en van veenoxidatie. De bodem kan hierdoor in enkele decennia tot tientallen centimeters zakken. In oude(re) huizen met houten funderingen kunnen de houten palen door ontwatering boven water komen te liggen en gaan rotten. Met alle gevolgen van dien.

Gebieden waar eventueel problemen kunnen ontstaan met houten funderingspalen zijn op de kaart Indicatieve aandachtsgebieden funderingsproblematiek in de Atlas Leefomgeving te zien. Paarse gebieden hebben een bodem met minder draagkracht en zijn kwetsbaar (laagveen-, rivieren-, zeeklei- en getijdengebied). Bruine gebieden hebben een minder kwetsbare bodem. In steden (grijze gebieden) is deze indeling soms niet te maken door de ontstane bodemdiversiteit.
Indicatieve aandachtsgebieden funderingsproblematiek

Miljarden aan kosten door bodemdaling

De studie Dalende bodems, stijgende kosten van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL), medegefinancierd door STOWA, schetst een zorgelijk beeld van de maatschappelijke kosten en baten van veenbodemdaling. Onderzoekers berekenen in de studie dat de extra kosten van ‘slappebodemgemeenten' voor herstel van en onderhoud aan wegen, rioleringen, kabels en leidingen kunnen oplopen tot 5,2 miljard euro in 2050. Daarnaast is volgens het PBL ten minste 16 miljard euro nodig voor het herstellen van funderingsschade aan circa driehonderdduizend woningen in stedelijk gebied en nog eens een miljard voor het landelijk gebied. Gericht beleid nu kan oplopende kosten voor overheden en particulieren in de toekomst voorkomen, aldus de onderzoekers.

Nieuwe Actuele Bodemdalingskaart van Nederland

Het Nederlands Centrum voor Geodesie en Geo-Informatica (NCG) lanceerde onlangs samen met Deltares, TNO-GDN en Wageningen Environmental Research de eerste Actuele Bodemdalingskaart van Nederland: een vrij toegankelijke online dataset waarin voor het eerst ook de huidige daling van het veenweidegebied zichtbaar wordt. De bodem van Nederland zakt meer dan werd gedacht en dit is nu voor het eerst ook echt geodetisch gemeten. De kaarten zijn uitgebreider en gedetailleerder dan eerdere bodemdalingskaarten. Nieuwe satellietmetingen die dagelijks beschikbaar komen, houden de kaarten actueel. Hierdoor kan bijvoorbeeld worden bijgehouden of de bodemdaling afneemt bij verminderde gaswinning in Groningen. Ook in de veen- en kleigebieden in het westen van het land is de bodemdaling nu duidelijk meetbaar.

Bodemdalingskaarten in Atlas Leefomgeving

De bodemdalingskaart is opgenomen in de Atlas Leefomgeving als gecombineerde kaart van de diepe en ondiepe bodemdaling in Nederland: Bodemdaling in Nederland. De kaarten Bodemdaling in de ondiepe ondergrond en Bodemdaling in de diepe ondergrond zijn apart opgenomen. De groene kleur op de kaarten geeft aan dat de bodem niet beweegt. De rode kleur betekent dat de bodem er jaarlijks met vijf millimeter daalt. De blauwe kleur geeft aan dat de bodem met vijf millimeter per jaar omhoog komt.

Bodemdaling in de diepe ondergrond

Op de kaart Bodemdaling in de diepe ondergrond is het gebied rondom Groningen rood gekleurd. Dat is niet zo verwonderlijk, want in dit gebied wordt al jarenlang gas gewonnen uit de diepe ondergrond. En de winning van aardgas kan bodemdaling tot gevolg hebben. Aardgas zit namelijk in kleine holtes in poreuze gesteentelagen. Zodra het aardgas wordt weggepompt, zal de druk in de gesteentelaag dalen. Bovenliggende gesteentepakketten kunnen dan de poreuze gesteentelaag samendrukken. Hierdoor zakt de bodem.

De mijnstreek rondom Limburg licht blauw op. Hier stijgt de bodem juist. Dit komt doordat het water dat voor de mijnbouw werd weggepompt, weer terugkeert in de bodem.

Bodemdaling in de ondiepe ondergrond

Kaart Bodemdaling in ondiepe ondergrond (Bron: Atlas Leefomgeving)Op de kaart Bodemdaling in de ondiepe ondergrond kleuren het westen van Nederland en de Flevopolder rood. De rode kleur geeft aan dat de bodem met meer dan vijf millimeter per jaar zakt. Het westen van Nederland is voor een belangrijk deel laagveen. Dat de bodem zakt door ontginning, inklinking en inkrimping was al bekend. Maar de daling gaat hier harder dan verwacht door de klimaatverandering, waardoor de bodem uitdroogt. In de afgelopen zomer heeft dit al zichtbare schade opgeleverd in de vorm van tientallen huizen die scheuren en verzakkingen vertoonden door de droogte. Op de kleigronden in de Flevopolder komt de bodemdaling voornamelijk door menselijk handelen, zoals de inpoldering en het kunstmatig laag houden van het grondwaterniveau.


Kaartlagen combineren

De kaart kan gecombineerd worden met andere kaarten uit de Atlas Leefomgeving. Zoals bijvoorbeeld de Bodemopbouw kaart. Deze geeft informatie over de bodemfysische gelaagdheid tot circa 1,20 meter diepte en zegt iets over bodemgesteldheid en waterhuishouding in de Nederlandse bodem. Als je deze kaart combineert met de kaart Bodemdaling in Nederland zie je dat in de veengebieden (gebieden met paarse kleur) en de lemige gronden in de Flevopolder de bodemdaling erg groot is.

Wake-up call

Gericht beleid nu kan oplopende kosten voor overheden en particulieren in de toekomst voorkomen, concludeerde het PBL al. Wat er gebeurt als we niets ondernemen, toont de onderstaande kaart van Deltares met de verwachte bodemdaling tot 2050. De bodemkaarten kunnen richting geven voor waterbeleid en waterveiligheid, delfstoffenwinning en bouwwerkzaamheden. Omdat ze dagelijks worden bijgewerkt, kunnen ze ook een beeld geven hoe effectief bepaalde maatregelen zijn en kan iedereen op de voet volgen hoe hard klimaatverandering inwerkt op de bodem en in welke mate een vermindering van de aardgaswinning in Groningen gaat helpen. Want dit willen we toch niet echt laten gebeuren?