Afbeelding

CO2

Wat is klimaatverandering?

Het klimaat op aarde verandert. Dat is altijd al zo geweest, maar nog nooit gebeurde het zo snel. De gemiddelde temperatuur op aarde steeg de afgelopen 100 jaar. Dit komt doordat er steeds meer broeikasgassen in de lucht komen. 

Het broeikasgas CO2 zorgt voor de meeste temperatuurstijging. CO2 komt vooral vrij bij het verbranden van fossiele brandstoffen zoals olie, kolen en gas. Door klimaatverandering krijgen we ook te maken met extreme hoeveelheden neerslag en droogte. Maar ook een verandering in windstromen en stijging van de zeespiegel.

Deze gevolgen zijn nu al merkbaar in onze omgeving. In Nederland zien we dit bijvoorbeeld terug in meer warme dagen, meer hittegolven en extreme regenbuien. Het KNMIKoninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut houdt sinds 1901 de temperatuur bij. Sinds 1901 zijn er 28 hittegolven geweest. 12 hiervan vonden plaats in de afgelopen 20 jaar. Ook lijken hevigere regenbuien vaker voor te komen en neemt de gemiddelde jaarlijkse temperatuur toe.

De zomer van 2019 was een record zomer. Overdag werd het nog nooit zo warm, namelijk 40,7°C. In de toekomst kunnen zulke temperaturen vaker gaan voorkomen.

Wat betekent een veranderend klimaat voor de gezondheid?

Klimaatverandering heeft gevolgen voor de gezondheid. In 2019 was er een lange hittegolf. In die periode stierven 400 mensen meer dan tijdens een normale zomer volgens het RIVMRijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Dit kwam zeer waarschijnlijk door de lange periode van warmte. Vooral mensen van boven de 75 overleden door de warmte. Mensen gaan vaker naar buiten als het mooi weer is. Dit is ook te zien in het aantal gevallen van huidkanker (type melanoom). Er is een duidelijke stijging in het aantal gevallen van melanoom. Dit verklaring hiervoor is de toename van het aantal uren dat mensen in de zon doorbrengen.

Het plaatje rechts geeft een samenvatting van wat klimaatverandering voor effect heeft op de leefomgeving en op de gezondheid van mensen.

blok1

Grafische weergave van klimaatverandering en de effecten op de leefomgeving en gezondheid

Afbeelding

Schapen grazen op droge grond

Effecten klimaatverandering op leefomgeving en mens

Klimaatverandering heeft invloed op onze leefomgeving. Zo verandert de groeitijd van planten en bomen. Dit leidt tot een langer en intenser pollenseizoen. Mensen met hooikoorts hebben hierdoor meer last. Landbouw en natuur moeten omgaan met periodes waarin het meer regent of juist langer droog is.

In onze omgeving krijgen we hogere lucht- en watertemperaturen. Daarnaast kunnen we te maken krijgen met overstromingen en wateroverlast. Meer fijnstof en UV-straling zorgen ervoor dat de luchtkwaliteit slechter wordt. Dit kan leiden tot een verhoogd risico op allergie- en luchtwegklachten. Hitte kan leiden tot hittestress, uitdroging en geestelijke klachten.

Door hogere temperaturen groeien bacteriën sneller in water waar we juist afkoelen in de zomer. Hierdoor is de kans groter om ziek te worden na het zwemmen door bijvoorbeeld blauwalgen.

Niet alle gevolgen van klimaatverandering zijn negatief voor de gezondheid. Door warmere winters gaan minder mensen dood. Bij hogere (jaar)temperaturen gaan we meer naar buiten. We bewegen en ontspannen dan ook meer in de buitenlucht.

Parijs 2015

In 2015 is tijdens de VN-klimaattop in Parijs de afspraak gemaakt dat de opwarming van de aarde niet verder moet gaan dan ruim onder de 2°C. 28 lidstaten van de Europese Unie ondertekende het akkoord. Wat Nederland hiervoor moet doen staat in de Klimaatwet. In deze wet staat hoeveel we als land van het broeikasgas CO2 mogen uitstoten. De afspraak is dat we in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990. In 2050 moet dat 95% minder zijn.

Ook heeft Nederland afgesproken eind 2020 al 25% minder broeikasgassen uit te stoten dan in 1990. Het lukt Nederland nog niet helemaal om dat te halen.

Klimaatakkoord

De overheid werkt samen met diverse sectoren om de klimaatdoelen te halen. Hoe dat gebeurt is per sector omschreven in het klimaatakkoord. Met de energiesector is bijvoorbeeld de afspraak dat in 2030 70% van alle elektriciteit van hernieuwbare oorsprong is (vooral wind- en zonne-energie). De sector gebouwde omgeving gaat als eerste stap 1,5 miljoen bestaande woningen verduurzamen voor 2030.

Klimaatadaptatie

Nederland past zich al aan om de negatieve gevolgen van klimaatverandering tegen te gaan. Dit heet klimaatadaptatie. We hebben namelijk nu al last van de gevolgen van klimaatverandering. Het doel is dat Nederland in 2050 bestand is tegen de gevolgen van klimaatverandering. Om dit voor elkaar te krijgen is de Nationale klimaatadaptatiestrategie (NAS) en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie opgezet.

De NAS brengt klimaateffecten in beeld, verbindt betrokken organisaties en zorgt dat we het samen oppakken. Hoe ze dit doen staat in het Uitvoeringsprogramma 2018-2019.

Het Deltaplan Ruimtelijke adaptatie is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland klaar te maken voor klimaatverandering. Zo hebben alle overheden voor eind 2019 een stresstest gedaan. Deze test vertelt waar hun kwetsbaarheden voor klimaatverandering liggen.