Een goede waterkwaliteit is belangrijk voor de mens en de natuur. We gebruiken oppervlaktewater om drinkwater te maken, om uit te vissen en om te recreëren. Veel van de Nederlandse natuur is afhankelijk van water uit meren, plassen, beken en rivieren.

De vervuiling door de industrie, landbouw en huishoudens is sinds de jaren zeventig sterk verminderd, doordat de overheid regels ging stellen aan de lozingen. Sindsdien is de fysisch-chemische waterkwaliteit (de samenstelling van het water) flink verbeterd, maar de ecologische waterkwaliteit (bijvoorbeeld het doorzicht, en de hoeveelheid voedingsstoffen, planten en dieren) loopt nog achter. Eén van de redenen hiervoor is dat het altijd even duurt voordat de ecologie reageert op een betere fysisch-chemische waterkwaliteit.

Meststoffen, gewasbeschermingsmiddelen, medicijnresten en opkomende milieuvreemde stoffen zijn op dit moment nog de belangrijkste oorzaken voor een onvoldoende waterkwaliteit. Daarnaast is een onnatuurlijke inrichting van wateren de reden dat planten en dieren zich minder goed kunnen vestigen en verplaatsen - De meeste wateren in Nederland zijn in de loop van de jaren aangepast. Oevers zijn verstevigd, beken zijn rechtgetrokken en er zijn stuwen, dammen en gemalen gebouwd.

De overheid neemt maatregelen om de waterkwaliteit en inrichting te verbeteren. Er is wetgeving om verontreinigingen tegen te gaan. Waterschappen en Rijkswaterstaat doen metingen, plegen onderhoud en richten het water natuurlijker in. Ook bedrijven en particulieren zetten zich in voor een betere waterkwaliteit, bijvoorbeeld door het aanleggen van natuurvriendelijke oevers of baggeren van sloten.

Waterkwaliteit en recreatie

Mooi, schoon en levend water is aantrekkelijk om bij te ontspannen en te recreëren. Dat is goed voor je gezondheid.

Ziek van water

Verontreinigd water kan bij mens en dier ziekten veroorzaken bij huidcontact of door inslikken. Mogelijke gezondheidsklachten na het zwemmen in verontreinigd oppervlaktewater zijn maagdarminfecties, huidklachten (o.a. zwemmersjeuk), oor- of oogontsteking en/of griepachtige verschijnselen. Daarom wordt de waterkwaliteit van officiële zwemwaterlocaties tijdens het zwemseizoen elke twee weken gecontroleerd. Lees meer over zwemwater en gezondheid op de pagina zwemwater of op Zwemwater.nl.

Wat doet de overheid?

De Nederlandse waterbeheerders, dit zijn de waterschappen en Rijkswaterstaat, nemen maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld door het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, het verminderen van het overschot aan meststoffen in het water, of door het aanleggen van vispassages. Daarnaast zuiveren de waterschappen het afvalwater in rioolzuiveringsinstallaties. De waterbeheerders beschrijven hun plannen voor verbetering van de chemische en ecologische waterkwaliteit elke zes jaar in de Stroomgebiedbeheerplannen.

Kaderrichtlijn water

Water houdt zich niet aan grenzen. Daarom gelden in alle landen van de Europese Unie (EUEuropese unie) dezelfde normen voor de kwaliteit van het water. Deze normen staan in de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Hierin staat onder meer:

  • hoeveel zware metalen en andere stoffen er in het water mogen zitten;
  • welke soorten vis in het water moeten kunnen leven.

Ook andere Europese richtlijnen stellen normen aan de waterkwaliteit, vaak als invulling van of aanvulling op de KRW. Denk aan de Grondwaterrichtlijn en de Europese Zwemwaterrichtlijn.

Controle van de waterkwaliteit

De waterbeheerders controleren regelmatig de kwaliteit van het water. Rijkswaterstaat controleert het water langs de kust en op de grote meren, rivieren en kanalen. De waterschappen doen dit voor de regionale wateren. De overheid controleert:

  • De hoeveelheid schadelijke stoffen die in het water zitten. Dit heet ook wel de chemische kwaliteit. De Europese normen staan in de richtlijn Prioritaire stoffen en de Grondwaterrichtlijn. Daarnaast zijn er normen voor andere verontreinigingen die in nationale wetgeving staan.
  • De watertemperatuur, doorzicht en de hoeveelheid voedingsstoffen, planten en dieren. Dit heet ook wel de ecologische kwaliteit. De eisen hiervoor verschillen per watertype (sloot, meer, rivier, kustwater). De normen staan in de Regeling monitoring kaderrichtlijn water.

Waterplanten, vissen en andere dieren laten zien of de kwaliteit van het water in orde is. Sommige planten hebben bijvoorbeeld heel schoon water nodig om te kunnen overleven.

Wat kunt u zelf doen?

Houd het Nederlandse oppervlaktewater schoon. Voer de vissen niet en gooi geen waterplanten vanuit uw aquarium in het oppervlaktewater.

Iets niet in orde?

Neem contact op met uw waterschap bij vervuiling van het oppervlaktewater of ongewenste lozingen. Dit kan ook centraal op Meldpunt water.