Ik wil bijdragen aan een beter klimaat

Het klimaat verandert, ook in Nederland. De bodem is waardevol  bij het klimaatbestendig maken van de leefomgeving  en zorgen voor een gezonde leefomgeving. Door klimaatverandering kunnen namelijk extreme weersomstandigheden in stedelijke gebieden voor (meer) wateroverlast en hitte zorgen. Om dit op te vangen, kan de bodem ons behulpzaam zijn!

De bodem biedt veel mogelijkheden

De bodem biedt de mogelijkheid het overtollige water af te voeren en te bergen. De bodem kan ook nog op andere manier helpen bij het beschermen tegen water. We moeten ons namelijk ook voorbereiden op grote afvoeren van rivierwater en een stijgende zeespiegel. Ook hier biedt de (water)bodem de mogelijkheid om water af te voeren en te bergen.

Ook zullen er zich meer perioden van hitte voor gaan doen. De bodem biedt ruimte voor (openbaar) groen, zoals parken. Groen zorgt voor afkoeling. Hierdoor wordt het zogenaamde hitte-eiland-effect in de stad verkleind. Zo draagt de bodem bij aan een betere leefbaarheid in de stad!

Vastleggen CO2

De bodem kan de klimaatverandering minder snel laten verlopen door het vastleggen van broeikasgas (koolstofdioxide (CO2)) via plantenresten die in de bodem worden opgenomen. Koolstofdioxide is een van de broeikasgassen die zorgen voor opwarming van de aarde. De totale voorraad koolstof in de bodem in Nederland wordt geschat op 357 megaton.

Het klimaat kan ook  effect hebben op het uitdrogen van de bodem hierdoor kan de bodem zakken met gevolgen voor de aansluiting op kabels en leidingen.

laatst bewerkt 22 juni 2018

Wateroverlast en verontreinigingen

Waterberging in de bodem dient meerdere doelen, zoals het bevorderen van de volksgezondheid, leefbaarheid, het voorkomen van wateroverlast, veiligheid en economie van de stad en zijn bewoners.

Het stedelijke gebied in Nederland is vaak verontreinigd met zware metalen, PAK (Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen) en andere chemische stoffen. Ook het slib van sloten en rivieren is vaak verontreinigd, met bijvoorbeeld zware metalen en pesticiden. In geval van overstromingen door hevige buien of dijkdoorbraken is het mogelijk dat verontreinigende stoffen zich van de bodem losmaken en verspreiden. Gehalten aan arseen in het grondwater kunnen toenemen door veranderingen in de fysisch-chemisch condities van de bodem. En het kan voorkomen dat bij overstromingen giftige stoffen uit opslagtanks in de bodem terecht komen. Door deze factoren worden mensen aan deze stoffen blootgesteld en is het mogelijk dat zij gezondheidsschade oplopen.

Waterbufferde bodem

Een goed doorlatende bodem kan de bedreigingen zoals overstromingen aanzienlijk verminderen. Als regenwater afgevoerd en gebufferd wordt in de bodem, is het water in drogere tijden beschikbaar voor bomen en planten en vormt een mooie aanvulling op ‘reserve'-voorraad aan water voor drinkwaterbereiding.

Door de onafgedekte bodem te gebruiken voor het bergen van schoon hemelwater kan tijdens intensieve regenbuien voorkomen worden dat het riool niet voldoende capaciteit heeft om het water te bergen. Een riooloverstort kan daardoor voorkomen worden. Bij een riooloverstort wordt met regenwater verdund afvalwater ongezuiverd geloosd op het oppervlaktewater. Grondwater kan hierdoor na een overstroming zijn aangetast door een verontreiniging met giftige stoffen en ziekteverwekkende organismen. Het is ook nog eens een zinvolle maatregel om zuiveringskosten te besparen.

Wanneer de bodem luchtig gehouden wordt, geef je het bodemleven meer kans  en neemt de bodem meer organisch stof op. Op die manier kan deze meer water vasthouden.

Afdekken bodem en hitte en CO2 opslag

De bodem  bedekken met groen in plaats van te verharden zorgt voor meer (bodem)biodiversiteit in de woonomgeving. Dit verbetert de leefbaarheid van de woonomgeving. Bomen en planten leveren tevens verkoeling van de opgewarmde stad op zonnige dagen. Hierdoor is ook ‘s avonds de stad koeler.

Met de juiste keuze van grondbewerking en teeltsystemen kan de agrarische sector koolstofdioxide opslaan. Met het vastleggen van koolstofdioxide (CO2) in de bodem kan de landbouw een bijdrage leveren aan het klimaatvraagstuk.

Tegenover de toename van extreme buien staat dat in de zomer meer kans is op droogte. Bij oudere huizen tot ongeveer 1970 in West-Nederland kan dat leiden tot verdergaande paalrot van heipalen onder de huizen. Ook het stedelijke groen kan door droogte last krijgen van watertekort.

laatst bewerkt 22 juni 2018

Bodem en klimaat  in Omgevingswet

Als een groot deel van de bodem is afgedekt in het stedelijk gebied kan regenwater niet meer infiltreren en gaat veel waterbergingscapaciteit verloren. Afdekking is een van de thema's die wordt benoemd in de EU-bodemstrategie (EU, 2012).

De Nationale klimaatadaptatiestrategie

Een klimaatbestendig Nederland is een gezamenlijke opgave, waarvoor iedere Nederlander medeverantwoordelijk is. Het Rijk nodigt gemeenten, waterschappen, provincies, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en bedrijfsleven uit om hieraan bij te dragen. De Nationale klimaatadaptatiestrategie zet de koers uit en het Rijk zorgt voor een invulling door een aantal zaken te initiëren o.a. het verankeren van klimaatadaptatie in beleid en wet- en regelgeving en het stimuleren van het in de praktijk brengen van klimaatadaptatie; zie Aanpassen met ambitie , Nationale klimaatadaptatiestrategie 2016. Bodemdaling, bodemverdichting, bodem verdroging, waterverzadigde bodem en bodem verstoring hebben daar de aandacht.

Koolstofboeren

Een klein aantal ‘koolstofboeren' probeert bewust aan CO2 vastleggen te doen. Ook in de gesprekken die boerenbelangenorganisatie LTO voert met de politiek over de rol van de landbouw bij het halen van de klimaatdoelen staat de bodem op de agenda.

Een subsidie regeling is er niet waarbij boeren worden beloond die aantoonbaar koolstof vastleggen in hun grond. In Oostenrijk bestaat zo'n regeling al. Per ton CO2 die de boeren daar gedurende vijf jaar opslaan (dat is meetbaar) krijgen ze 35 euro.

Bodemdaling

Een aantal gemeentes in Nederland voeren beleid op bodemdaling. Zoals de gemeente Woerden met een actieplan bodemdaling 2050. Waarin beleidskader en ambities opgenomen zijn zoals de inrichting van de openbare ruimte in bestaande wijken is aangepast aan de kenmerken van de (veen)bodem en perceeleigenaren en gemeentelijke organisatie zijn zich bewust van de maatregelen die ze kunnen treffen om de effecten van bodemdaling op eigen terrein te beperken.

Watertoets

Groen, water en ondergrond zijn ook onderdelen van de gemeentelijke bestemmingsplannen. In deze plannen is het creëren van voldoende waterbergingscapaciteit een belangrijk onderdeel. De watertoets ziet erop toe dat bij de ruimtelijke inrichting voldoende aandacht wordt besteed aan waterberging.

Instrumenten voor afwegingen inrichting leefomgeving

In de praktijk bestaan al verschillende handreikingen en instrumenten (routeplanner bodemambities, digitale watertoets, gemeentelijke klimaatwijzers, GezondOntwerpWijzer) die gemeenten helpen bij het maken van een (integrale) afweging.

GezondOntwerpWijzer

In de Nationale Aanpak Milieu en Gezondheid is vastgelegd wat de overheid doet om gezondheidsschade door milieueffecten te beperken. De huidige Nationale Aanpak (2008-2012) richt zich onder andere op het gezond ontwerp en de inrichting van de leefomgeving. In het kader hiervan is de GezondOntwerpWijzer opgezet. Deze website biedt onder andere via aanbevelingen, praktijkvoorbeelden, instrumenten en achtergrondinformatie inzicht, inspiratie en ideeën voor mensen die een gezonde leefomgeving willen ontwerpen of inrichten, bijvoorbeeld over de aanleg van groen en water, al dan niet in relatie tot klimaatverandering.

laatst bewerkt 22 juni 2018

U kunt ook zelf de bodem inzetten om maatregelen te nemen om beter om te gaan met de effecten van klimaatverandering. Nú investeren in klimaatbestendigheid bespaart geld in de toekomst.

Voor bewoners

U kunt uw tuin vergroenen (onttegelen). Door tegels te verwijderen ontstaat er meer open bodem voor waterberging en ruimte voor verkoelende bomen en planten. Informatie over hoe u dit aan pakt kunt u terecht bij Operatie Steenbreek,  of gebruik maken van de app Huisje Boompje Beter.

U kunt minder bestrating toepassen of meer water doorlatende paden en wegen aanleggen. Bij buien kan het schone regenwater dan wegsijpelen naar het grondwater.

U kunt een stoeptuintje of geveltuintje aanleggen. Door een rij tegels te verwijderen langs de gevel aan de straatkant en een tuintje aan te leggen, kan het van de gevel afstromende regenwater in de grond infiltreren.

U kunt uw regenpijp afkoppelen en het hemelwater van uw dak (via een regenton) in de bodem laten infiltreren. Het afkoppelen van regenwaterafvoer is een zinvolle maatregel om het rioolstelsel te ontlasten en zuiveringskosten te besparen. Het schone hemelwater zorgt voor aanvulling van het grondwater.

Het afkoppelen van de regenpijp kan gecombineerd worden met maatregelen zoals:

  • Aansluiten van een regenton;
  • Aanleggen van ondergrondse waterbergingssystemen;
  • Een open goot of verlaging van het maaiveld aanbrengen zoals een wadi. Hierdoor wordt water vertraagd in de bodem afgevoerd en geborgen.

 

U kunt bij andere buurten een kijkje nemen wat daar speelt en hoe zij dat aangepakt hebben via de website van ruimtelijke adaptatie bij voorbeelden. Een voorbeeld uit 2018 is Klimaatvriendelijke speeltuin Jenapleinschool de vergroening van het plein levert ook een grote bijdrage aan het tegengaan van hittestress en overbelasting van het riool. Bovendien worden kinderen zich bewust van tijden van droogte: een tijd geen regen betekent immers ook geen aanvulling van de tank. Waterschap Drents Overijsselse Delta (WDODelta) heeft om deze redenen een belangrijke financiële bijdrage gedaan.

Gemeente

Vanuit het oogpunt van waterberging kan de bodem een rol spelen in de klimaatbestendigheid van steden door de aanleg van (ondergrondse) waterbuffers, infiltratiesystemen, wadi's, gemengde rioolstelsels/smartdrains, toepassen van waterdoorlatende/waterpasserende verharding, waterpleinen en andere inrichtingsmaatregelen. Het is van belang klimaatmaatregelen te combineren met andere maatregelen, omdat deze kunnen bijdragen aan een verbetering van de leefomgeving, zoals meer groen in de stad.

Wat speelt er bij u in de buurt? Hoe hebben anderen het aangepakt? Hoe kan de gemeente hulp bieden? De kaart geeft aan waar ruimtelijke adaptatie binnen en buiten Nederland wordt toegepast.

laatst bewerkt 22 juni 2018