Een gevolg van klimaatverandering is dat de zeespiegel stijgt. Dit komt doordat gletsjers (landijs) smelten vanwege hogere temperaturen en zeewater uitzet omdat de oceanen opwarmen.

Smeltend zeeijs (zoals de Noordpool) verandert niets aan de zeespiegelstijging omdat zeeijs al drijft. Wereldwijd gaat de zeespiegelstijging sneller dan eerder werd aangenomen. Tussen 1902 en 2010 steeg de zeespiegel wereldwijd gemiddeld tussen de 1 á 2 millimeter per jaar. Sinds 2010 gaat de stijging met bijna 5 millimeter per jaar. In Nederland is de versnelde stijging nog niet gemeten. Dit komt omdat de Noordzee relatief klein is en veel lokale effecten een rol spelen zoals veranderingen in wind en zeestromen.

Grafiek bijdragen aan zeespiegelstijging

bron: KNMIKoninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Een stijgende zeespiegel zorgt ervoor dat overstromingen een reëel gevaar zijn, ook voor Nederland. Nederland is een delta voor een aantal grote rivieren, zoals de Rijn en de Maas. Hierdoor liggen grote delen van ons land onder de zeespiegel. Daarnaast daalt in West-Nederland de bodem als gevolg van natuurlijk processen en verdroging van veengebieden met 4 tot meer dan 5 millimeter per jaar. De verdroging van veengebieden leidt nog eens tot extra CO2 uitstoot.

Het water kan overal vandaan komen. Het komt uit zee of de grote rivieren en/of uit binnenwateren zoals vaarten en plassen. Een dijk kan verzakken, een duin kan wegslaan, of het water komt over de dijken heen.

Bekijk de gebieden die onder water kunnen komen te staan.

Omdat Nederland voor een groot deel onder zeeniveau ligt is zeespiegelstijging een belangrijk aandachtspunt. Het kan op verschillende manier invloed hebben op de gezondheid. In het geval van een overstroming is de kans aanwezig dat de stroom uitvalt, met alle gevolgen van dien. Denk bijvoorbeeld aan het niet meer kunnen bellen in noodsituaties, hulpdiensten die niet uit kunnen rukken, onderkoeling wanneer de verwarming het niet doet, het bederven van eten, en algehele onveilige situaties op straat.

Ook de volksgezondheid kan direct in gevaar komen, bijvoorbeeld als drinkwaterbronnen besmet raken door vermenging met vies water. Dit kan ervoor zorgen dat er geen schoon drinkwater beschikbaar is. Dat kan voor de overheid aanleiding zijn om evacuatie te adviseren.

Het feit dat je woning onder de zeespiegel staat kan ook reden zijn voor stress. Overstromingen kunnen schade en gevaar voor je eigendommen veroorzaken.

Samenwerking

Alle overheden – Rijk, provincies, waterschappen, veiligheidsregio's en gemeenten – werken samen om een overstroming te voorkomen en de gevolgen ervan te beperken. Grote delen van Nederland zijn tegen het water beschermd door waterkeringen (dijken, dammen, duinen, sluizen en gemalen). Rijkswaterstaat en de waterschappen onderhouden en inspecteren deze waterkeringen.

De waterstanden worden voortdurend bewaakt. Gemeenten informeren en waarschuwen de bevolking mochten er problemen optreden. Samen met hulpdiensten (politie, brandweer en ambulance) oefenen overheden regelmatig wat ze moeten doen bij een (dreigende) overstroming.

Deltaprogramma

De overheid wil Nederland nu en in de toekomst beschermen tegen hoogwater en zorgen voor voldoende zoetwater. Ook wil de overheid ons land zo inrichten dat het aangepast is aan een veranderd klimaat. Dit gebeurt in het Deltaprogramma.

In het Deltaprogramma is een nieuwe veiligheidsbenadering ontwikkeld. Deze gaat uit van de overstromingskansen én de gevolgen die een overstroming/dijkdoorbraak heeft.

Een belangrijk onderdeel van deze nieuwe aanpak is het meerlaagsveiligheidsprincipe. De overheid neemt maatregelen op drie verschillende niveaus tegelijkertijd. Maatregelen uit de eerste ‘laag' verkleinen de kans op een overstroming. Denk aan het verhogen en versterken van dijken en andere waterkeringen. Maatregelen uit de tweede ‘laag' verkleinen de gevolgen van een overstroming. Belangrijke voorzieningen, zoals een stroomgenerator van een ziekenhuis, worden op het dak of een andere droge plek gebouwd. Ook drijvende woningen vallen in deze laag. Maatregelen uit de derde ‘laag' verbeteren de rampenbeheersing in het geval van een overstroming. Denk daarbij aan rampenplannen, crisismanagement en allerlei evacuatiemogelijkheden met bijbehorende communicatiestrategieën.

Hoogwaterbeschermingsprogramma

Een onderdeel van het Deltaprogramma is het Hoogwaterbeschermingsprogramma. Elke twaalf jaar worden de primaire waterkeringen beoordeeld op waterveiligheid. Dan wordt gekeken of de waterkeringen aan de wettelijke normen van de Waterwet voldoen. De rapportage van de meest recente beoordeling is uit 2011. Rijkswaterstaat en de waterschappen knappen, aan de hand van de rapportage, de delen van de waterkeringen die onvoldoende veilig zijn op.

U kunt zich alvast voorbereiden op een overstroming.

  • Kijk op de kaart van de maximale waterdiepte bij een overstroming of uw omgeving risico loopt op een overstroming;
  • Kijk op de droge verdiepingen kaart of uw woning een droge verdieping heeft in het geval van een overstroming;
  • Haal een noodpakket in huis. Denk bijvoorbeeld aan flessen houdbaar water, lang houdbaar voedsel, een zaklamp en een EHBO-pakket;
  • Verzamel adressen waar u in geval van nood naartoe kunt;
  • Bekijk de routes om daar te komen.

Lees op de Risicokaart of Overstroom ik? meer over hoe u zich kunt voorbereiden op een overstroming.