Een belangrijke waarde van erfgoed is de beleefbaarheid ervan: het kan gezien, gehoord, gevoeld, ervaren, gebruikt, veranderd, doorgegeven of verbeterd worden. Het kunnen zien, beleven en ervaren van erfgoed is ook een van de voorwaarden om het te kunnen overdragen en vaak ook om het te kunnen behouden.

Beleven waar we vandaan komen

Maar het is ook heel leuk en leerzaam om erfgoed te beleven. Wat is nu leuker om zelf te ontdekken waar we vandaan komen? Erfgoed biedt ons de kans om het verleden te herbeleven én hele mooie stukjes Nederland te ontdekken. Denk aan de Hollandse Waterlinie, in het landschap verscholen. De dijken, kanalen en bunkers maken dit landschap uniek en vertellen ons het verhaal van dit grootste Rijksmonument van Nederland dat ons in oorlogstijd tegen de vijand moest beschermen.

Erfgoed vaak verstopt in mooie natuurgebieden

Ook geeft erfgoed de kans om natuur met cultuur te combineren, want ons erfgoed ligt vaak verstopt in mooie natuurgebieden. Denk aan het monumentale zendgebouw Radio Kootwijk dat in het hart van de Veluwe ligt in een groot open gebied met heidevelden en zandverstuivingen. Of de forten en bunkers aan de groene Grebbelinie, de verdedigingslinie die van Rhenen via Amersfoort naar Bunschoten loopt. Natuur en monumenten, het biedt een mooie kans om lekker de natuur in te trekken en iets te leren over ons erfgoed.

Erfgoed: van en voor iedereen

Erfgoed is van en voor ons allemaal. De Nederlandse overheid streeft er dan ook naar dat zoveel mogelijk mensen ons erfgoed kunnen ervaren. Er zijn veel initiatieven die hieraan bijdragen. Denk aan dagen als Open Monumentendag, waar duizenden prachtige monumenten in heel Nederland gratis toegankelijk zijn. Of aan de Nationale Molendag die elk jaar rond mei wordt georganiseerd. Maar ook aan de Nationale Archeologiedagen die jaarlijks  in oktober worden georganiseerd en met honderden activiteiten door het hele land het verleden tot leven brengen.

Ervaren van erfgoed is leerzaam

Het ervaren van ons erfgoed biedt ons de mogelijkheid om het verleden weer te beleven. Zo vertelt het bekende slot Loevestein het verhaal van de 17e-eeuwse jurist Hugo de Groot die in een boekenkist ontsnapte. Of leren de Romeinse Limes ons hoe de Romeinen vroeger leefden. Het is leuk en leerzaam om op reis te gaan door onze vaderlandse geschiedenis. En ons erfgoed biedt daar bij uitstek de gelegenheid voor. En bedenk: een verhaal wat je zelf kunt beleven, maakt meer indruk dan een geschiedenisboekje.

Beleven is in stand houden

Erfgoed kunnen zien, beleven en ervaren is één van de voorwaarden om het over te kunnen overdragen en te behouden. Het ervaren en beleven van ons erfgoed brengt geld op waarmee we het kunnen onderhouden. Erfgoed dat niet wordt ervaren, vervalt. Ervaren is dus ook beschermen.  

Beleven biedt kansen

Erfgoed biedt kansen voor het ontwikkelen van recreatie. Zo kun je de Waddenzee (Werelderfgoed) ervaren door wadlopen en vaartochten te maken waarbij het ontstaan en gebruik door de jaren heen centraal staan. Maar ook kunnen gemeenten hun erfgoed inzetten als marketingtool om de eigen stad of dorp op de kaart te zetten. Of denk aan de Limesroute die jaarlijks veel wandelaars trekt en dus kansen biedt voor toerisme.

De Nederlandse overheid ziet erfgoed als een verbindende kracht in onze samenleving, schrijft zij in de cultuurbrief Cultuur in een open samenleving. Juist in een tijd waarin het lijkt of sociale verbanden vluchtiger worden en maatschappelijke tegenstellingen toenemen, is dat een niet te onderschatten waarde. De overheid wil daarom stimuleren dat zoveel mogelijk mensen mee kunnen doen. Erfgoed is van en voor iedereen, ongeacht de plek waar je woont, uit welk gezin je komt of welke culturele achtergrond je hebt, en ook ongeacht leeftijd, geslacht, beperking of opleiding. Dit betekent dat het erfgoed goed bereikbaar moet zijn, zowel in de Randstad als in de regio. Het betekent ook dat de verhalen die over het erfgoed worden verteld, zoveel mogelijk mensen aanspreken en aansluiten op de samenstelling en de belangstelling van de inwoners van het Nederland van nu.

Daarnaast is het Nederlandse beleid erop gericht om de grenzen tussen cultuurbeleid en andere beleidsterreinen te overbruggen. Dat geldt niet alleen voor de verbinding met zorg en welzijn, maar ook voor die met de creatieve industrie, sport, toerisme en economisch beleid (vestigingsklimaat).

Het bereik van erfgoed via internet is in de afgelopen jaren gegroeid. Onderzoek in de landen van de Europese Unie laat zien dat minstens de helft van de burgers zich via internet informeert over het culturele erfgoed. In Nederland is dit zelfs 83%. Daarom richt het beleid van de overheid zich op investeren in de digitale toegankelijkheid van het erfgoed. Digitale ontwerpbureaus bieden nieuwe mogelijkheden om erfgoed te beleven en de verhalen rondom erfgoed te delen.

Tips om erfgoed te ervaren

De mogelijkheden om erfgoed te beleven in Nederland zijn er met onze rijks-, provinciale en gemeentelijke monumenten, aardrijkskundige waarden en tien Werelderfgoederen, volop. Een greep uit de vele mogelijkheden om zelf op pad te gaan:

  • Fiets de 900 kilometerlange route Fietsen over Grenzen over de grenzen van Gelderland en door het vroegere Overkwartier (Limburg en Noordrijn-Westfalen). Steek lands- en ontdek de veelzijdigheid van de Achterhoek, de Veluwe, het Rivierengebied en het Overkwartier. Of kijk voor doorlopende activiteiten op het gebied van erfgoed op de website Erfgoedfestival van de provincie Gelderland.
  • Maak kennis met het rijke kerkenerfgoed in Brabant en kies één van de zes fietsroutes langs Brabantse kerken. Of fiets alle routes! De routes staan in het Brabants Kerkenboekse.  
  • Duik in het Brabantse erfgoed op de website van Brabants erfgoed waar het Brabantse erfgoed digitaal toegankelijk wordt gemaakt.
  • Reis de Liberation Route in Zeeland en krijg een beeld van de hevige gevechten in de Tweede Wereldoorlog toen de geallieerden zich genoodzaakt zagen om Zeeland te veroveren omdat ze een haven nodig hadden voor de bevoorrading van hun troepen.
  • Maak een mooie fietsroute met onze Rijksmonumentenkaart en Landelijke Fietsroutes op Open Monumentendag.
  • Bewandel het Romeinse Limespad. Dit lange afstandspad start bij Katwijk aan Zee en verbindt de tientallen Romeinse forten en wachttorens waarmee de Romeinen zich wilden beschermen tegen invallen van de barbaren uit het noorden. Op de fiets langs de Romeinse Limes kan ook!  
  • Bezoek het voormalige Zuiderzee-eiland Schokland als symbool van de strijd tegen het water.
  • Beleef de kerken in Friesland, het meest kerkdichte landschap van Europa.

Tips voor beheerders van erfgoed om meer mensen bij erfgoed te betrekken:

  • bied informatie in meerdere talen aan;
  • laat mensen rondleiden door gidsen uit moeilijk bereikbare groepen;
  • zorg voor een goede off- en online bereikbaarheid, ook voor mensen met een beperking of chronische ziekte.